مدارا؛ رأس سیاست از منظر امام علی(ع)/ دور شدن مکافات بد از انسان به‌واسطه این اصل

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی از اصولی‌که در بهبود و رشد روابط انسان با دیگران، تأثیر شگرفی دارد، مدارا و تحمل دیگران است، مدارا در لغت به‌معنای ملاطفت و نرمی و ملایمت و احتیاط کردن آمده است و در کتاب‌های اخلاقی می‌خوانیم که رفق، صفتی است پسندیده که در برابر عنف و شدت است و عنف نتیجه خشم و غضب است.

در پاره‌ای از موارد، مدارا به معنای حلم و بردباری و تغافل(چشم‌پوشی) است، هر چند مدارا در حوزه‌های مختلف سیاسی، اخلاقی، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی مورد بحث قرار گرفته، اما مدارایی که ما از آن سخن می‌گوییم به معنای تحمل عقاید رقیب در عین باورمندی و پایبندی به اصول خود و به مهربانی رفتار کردن است.

مدارا کردن در سیره پیامبر(ص)

پیامبر اکرم(ص) در جمله‌ای می فرمایند: «مداراةُ الناس نصفُ الایمان و الرّفقُ به هم نصف العیش؛ مدارا کردن با مردم نصف ایمان است و نرمی مهربانی با آنان نصف زندگی است».

همچنین در برخی روایات آمده است که مدارا باعث می‌شود که مکافات بد و زندگی تلخ از انسان دور شود و هر آن‌کس که مدارا کردن در اخلاق و رفتار او را اصلاح نکند، مکافات بد او را اصلاح خواهد کرد یعنی مکافات ِ بد گریبان‌گیر او خواهد شد؛ چنان‌که حضرت امام علی(ع) در این باره می‌فرماید: «مَن لم یُصلِحهُ حُسنُ المُداراة، أصلَحَهُ سوءُ المُکافاة».

آرامش و زندگی راحت در سایه مدارا محقق می‌شود

امام علی(ع) در جملات زیادی این آرامش‌بخشی و زندگی راحت را که در پرتوی مدارا کردن امکان‌پذیر می‌شود را یادآوری و با بیان‌های مختلف تأکید می‌فرمایند، از جمله این‌که «سلامةُ الدّین و الدّنیا فی مداراة ِ الناس؛ سلامت دین و دنیا در مدارا کردن با مردم است» و نیز این‌که «مَن داری أضدادهُ أمِنَ المحارب؛ هرکس با دشمنان و مخالفین خود مدارا کند از جنگ‌ها و خشونت‌ها در امان خواهد ماند».

امام باقر(ع) می‌فرمایند: «إن لکل شئ قفلا وقفل الایمان الرفق؛ هر چیزی قفلی دارد و قفل ایمان دوستی با مردم است یعنی تا انسان مردم‌دار نشود در خانه ایمان به روی او بسته است» چنان‌که پیامبر اکرم(ص) نیز در جمله‌ای نغز خشونت و نرمی و مدارا را در مقابل هم قرار داده و یکی را مایه شومی و بدبختی و دیگری را مایه  میمنت و برکت می‌داند و می‌فرماید: «الخُرقُ شؤمٌ و الرِّفقُ یُمنٌ».

آثار مدارا کردن

مدارا در زندگی فردی و اجتماعی انسان، آثاری دارد که از جمله می‌توان به محبوبیت، کامیابی و موفقیت و آسان شدن مشکلات اشاره کرد، تقویت پیوندهای اجتماعی رفع کدورت و اختلاف و تقویت انسجام و وحدت ملی از دیگر آثار مدارا کردن است، ریشه بسیاری از کشمکش‌ها و درگیری‌ها را می‌توان در حساسیت‌های نابه‌جا و عدم وجود روحیه رفق و مدارا در جامعه، جست.

امام علی(ع) می‌فرماید: «دار الناس تأمن غوائلهم و تسلم من مکائدهم؛ با مردم مدارا کن تا از مکر و تزویر آن‌ها در امان مانی». پس می‌توان گفت: مدارا خود نوعی سیاست مصلحت‌جویانه است که در تحکیم پایه‌های حکومت اسلامی نقش مؤثری ایفا می‌کند، از این رو امام علی(ع) به‌کارگیری این اصل مهم یعنی مدارا را در رأس سیاست می‌داند.

قبادیان، از روانشناسان لرستانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، در رابطه با مدارا در زندگی گفت: یکی از ضرورت‌های زندگی مدارا است که صبر و تحمل و بردباری پیش‌نیاز مدارا به‌شمار می‌رود.

وی اضافه کرد: امروزه بسیاری از خانواده‌ها با مشکلات اقتصادی مواجه هستند که این مسئله می‌تواند زندگی آنها را مختل سازد که با مدارا کردن می‌توان بر این مشکلات فائق آمد.

مدارا کردن نباید منجر به گناه شود

این دکترای روانشناسی با بیان اینکه مدارا کردن تا زمانی صحیح است که انسان به‌خاطر آن مرتکب گناهی نشود، افزود: یکی از کارکردهای زندگی موفق داشتن امید است؛ لذا خانواده‌ها در مواجهه شدن با مشکلات باید امید و توکل به خدا داشته باشند و به زندگی ساده نگاه کرده و آن‌را برای خود پیچیده نکنند.

قبادیان با بیان این‌که امروزه توقعات زندگی بسیار بالا رفته و این مسئله باعث ایجاد مشکلات و نگرانی‌هایی برای خانواده‌ها شده است، گفت: نگاه ما به زندگی باید یک نگاه ساده باشد اگر چشم‌ و هم‌چشمی‌ها کنار گذاشته شود آن‌گاه متوجه می‌شویم که با یک زندگی ساده و به‌دور از تجمل هم می‌توان زندگی موفقی داشت.

توقعات زوجین از هم باید در حد بضاعت طرفین باشد

وی با بیان این‌که در یک خانواده شوهر نباید مدام انتظار داشته باشد همسرش نسبت به توقعات و خواسته‌های وی مدارا داشته باشد، افزود: توقعاتی که زن و شوهر از هم دارند باید در حد بضاعت طرفین باشد.

این روانشناس لرستانی با یادآوری اینکه خانواده‌ها باید زندگی را بر اساس واقعیت و نه براساس آرمان‌ها پیگیری کنند، گفت: لازم است در یک خانواده زن و شوهر نسبت به هم و نسبت به فرزندانشان از تشویق کلامی استفاده کنند تا زندگی برای اعضای خانواده خوشایند شود.

قبادیان در بخشی از سخنانش با اشاره به بالا رفتن آمار طلاق گفت: در پاره‌ای موارد نیاز است زن و شوهری که با هم اختلاف دارند و تصمیم به جدایی می‌گیرند این نکته را مدنظر قرار دهند که آنها در قبال فرزندشان مسئول هستند و نباید فرزندشان را از عواطف خانواده محروم کنند؛ لذا در چنین مواردی مدارا کردن به‌خاطر فرزند می‌تواند مانع از هم پاشیدن زندگی شود.

حجت‌الاسلام هبت‌الله بیرانوند، از اساتید دانشگاه و حوزه لرستان نیز در گفت‌وگو با ایکنا از لرستان، با اشاره به این مطلب که نرمش و مدارا کردن با افراد جامعه باعث ایجاد هماهنگی بین افراد جامعه می‌شود، افزود: سازگاری با مردم باعث ایجاد هم‌دلی و بالا رفتن رفاه و آسایش بین افراد جامعه می‌شود.
وی با بیان این‌که افراد در جامعه با همه یکسانی که دارند ولی از حیث خصوصیات و ویژگی‌های اخلاقی،‌ فکری، رفتاری و تربیتی متفاوت هستند، افزود: در حدیثی از امام سجاد(ع) آمده است: حق هم‌کیشان تو آن است که در دل برای آنان سلامت و آسایش بخواهی و با آنان مهربان باشی و با بدکار ایشان نرم برخورد کنی و آنان را به خود نزدیک سازی و به اصلاحشان بپردازی.
این استاد دانشگاه افزود: برای بهتر زیستن و داشتن زندگی فردی، اجتماعی و حتی تعامل و ارتباط صحیح و مفید با سایرافراد، نیازمند مدارا و سازش با افراد هستیم زیرا مدارا کردن با مردم  از اصولی است که در بهبود و رشد روابط انسان با دیگران، تأثیر شگرفی دارد.
مدارا کردن در خانواده باعث ایجاد صمیمیت می‌شود

بیرانوند با اشاره به این مطلب که مدارا کردن در خانواده باعث ایجاد صمیمیت و حس رضایت از زندگی در بین خانواده می‌شود، اضافه کرد: مدارا کردن با مردم یکی از ویژگی‌هایی است که به خودی خود ایجاد نمی‌شود بلکه افراد باید آن را در خود ایجاد کنند.
وی در پایان گفت: مدارا، از صفاتی است که در زندگی اجتماعی به آن محتاج می باشیم زیرا موجب جلوگیری از در گیری‌های بی فایده وایجاد پیوند بیشتر با دیگران می‌باشد .