رویکرد دین نسبت به همزیستی مسالمتآمیز بین انسان و محیط
گروه اندیشه: توسعه پایدار به مفهوم همزیستی مسالمتآمیز میان انسان و محیط بدون تخریب و نابود کردن منابع است و در قوانین اسلامی به هماهنگی و وحدت با طبیعت و حفظ تعادل اکولوژیکی توجه شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، توسعه پایدار به مفهوم همزیستی مسالمتآمیز میان انسان و محیط بدون تخریب و نابود کردن منابع است و در قوانین اسلامی به هماهنگی و وحدت با طبیعت و حفظ تعادل اکولوژیکی توجه شده است.
توسعه، حاصل فعالیتهای انسانی است و هر نوع توسعه با هر درجه از کمیت و کیفیت، محیط زیست را تحت تأثیر خود قرار میدهد. بدون شک، توسعه و تحولات صنعتی امکانات رفاهی بسیاری را در اختیار انسان قرار داده است ولی مشکلات اجتماعی و زیست محیطی گوناگونی نیز به موازات آن برای آدمی فراهم آمده است.
امروزه، دیگر نمیتوان متوقع بود که همواره با توسعه صنعتی که از ملزومات پیشرفت علمی و اقتصادی بشر است، محیط زیست دست نخورده باقی بماند.
مدیریت محیط زیست نیز به دنبال چنین امر محالی نیست. لیکن، تقلیل آلودگیها و کاهش آثار تخریبی آن در حدی معقول در روند توسعهای پایدار، همراه با استفاده از فنآوریهای متعادل همواره برای حفظ و تضمین سلامت و رشد و بقای حال و آینده موجودات کره زمین مد نظر بوده است.
توجه به تولید و رشد آن و مبارزه با موانع رشد در اقتصاد اسلامی بسیار حائز اهمیت است. اسلام انگیزههای فراوان برای رشد، تولید، پیشرفت و توسعه پایدار دارد.
اسلام دین فقر نیست
در رویکرد دینی به اندیشه اسلامی، انسان کرامت بسیار بالایی دارد. برخلاف پندار عدهای اسلام دین فقر نیست بلکه حتی ثروت و رویکرد دنیوی را قاعده زندگی میداند، منتهی به عنوان وسیله، نه هدف. در رویکرد دینی، اسلام از فقر گریزان بوده و آنرا همسایه دیوار به دیوار کفر میداند «کاد الفقر یکون کفراً»(سفینةالبحار، ص1117)
در کتاب اسلام بین دو دیدگاه شرق و غرب، ترجمه حسین سیفزاده، اسلام به انسان، آرمانهای فقر، زهدگرایی و رنج را تحمیل نمیکند«لا رهبانیة فیالاسلام».
بر اساس چنین بینشی میتوان گفت ما خواهان دستیابی به توسعهای پایدار در جوامع اسلامی هستیم و در این راه از هیچ کوششی دریغ نمیکنیم، اما باید توجه داشت که ما یک زمین بیشتر نداریم که آن را باید سالم و پاکیزه نگه داریم.
حفاظت از محیط زیست باید در برنامهریزی جایگاه مناسب خود را بیابد. توسعه پایدار به مفهوم همزیستی مسالمتآمیز میان انسان و محیط بدون تخریب و نابود کردن منابع است. توسعه پایدار شعارش به کارگیری فنآوری با تأکید بر حفظ محیط زیست است.
در برنامهریزی حفاظت محیط زیست توجه به الگوی توسعه درونزا برای کشورهای جهان سوم و توجه به قوانین و مقررات اسلامی برای ایران و سایر کشورهای مسلمان ضروری است. چرا که در برنامهریزی توسعه درونزا، محور توسعه، انسان است و براساس منابع مادی و معنوی بومی و شناخت محیط زیست و توان و قدرت بازدهی آن میباشد و در قوانین اسلامی به هماهنگی و وحدت با طبیعت و حفظ تعادل اکولوژیکی توجه شده است.
رویکرد دینی به پیشرفت و توسعه پایدار
میزان تولید، تعیین کننده ثروت جامعه است. توجه به تولید و رشد آن و مبارزه با موانع رشد در اقتصاد اسلامی بسیار حائز اهمیت است. اسلام انگیزههای فراوان برای رشد، تولید، پیشرفت و توسعه دارد.
بر اساس وصیتی که از حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه خطبه 26 و 27 درباره اموالش موجود میباشد، این چنین برداشت میشود که در یک جامعه اسلامی، سطح تولید باید در بهترین موقعیت خود قرار گرفته و رفاه عمومی همه طبقات به بهترین شکل انجام پذیرد. از سوی دیگر اسلام برنامههایی در مبارزه با موانع رشد و توسعه دارد که به طور مختصر به آنها اشاره میشود.
مبارزه با بیکاری در دین اسلام
در کتاب وسائلالشیعه، جلد6، صفحه 20 از حضرت رسول(ص) نقل شده که میفرماید:«کسی که سربار جامعه بوده و از دسترنج دیگران استفاده کند، ملعون است. و در حدیث دیگری از ایشان در کتاب بحارالانوار، جلد 23، صفحه6 نقل شده:«طلب حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است».
خداوند متعال در آیه 39 سوره مبارکه نجم فرمود: «اوَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى: و اینکه براى انسان جز حاصل تلاش او نیست»
بیابانزدایی و کشاورزی از برنامههای اسلام برای مبارزه با موانع رشد و توسعه
در کتاب سفینهالبحار، جلد1، صفحه 593 از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود:«بکارید و درخت بنشانید. قسم به خدا که مردم، کاری پاکتر از آن نمیتوانند انجام دهند» و امام باقر(ع) نیز فرموده است« بهترین اعمال زراعتی است که آنرا بهعمل آورند تا نیک و بد از آن بخورند».
تناسب کار با تخصص افراد
قرآن کریم در سوره نساء آیه پنجم میفرماید:« وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَکُمُ الَّتِی جَعَلَ اللّهُ لَکُمْ قِیَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِیهَا وَاکْسُوهُمْ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا: و اموال خود را که خداوند آن را وسیله قوام [زندگى] شما قرار داده به سفیهان مدهید و[لى] از [عواید] آن به ایشان بخورانید و آنان را پوشاک دهید و با آنان سخنى پسندیده بگویید»؛ همچنین، نبی مکرم اسلام (ص) نیز فرموده است: «کسیکه کاری را بدون آگاهی و تخصص انجام دهد خرابکاری آن از نفعش بیشتر است».
نگهداری و پرورش دام
در روایتی پیامبراکرم(ص) به عمهاش فرمود چرا در خانهات یک موجود بابرکت نگه نمیداری؟ پرسید آن چیست؟ فرمود: گوسفندی که شیر بدهد . هرکس در خانهاش بز یا گاوی داشته باشد، همه آنها مایه برکت هستند.
رویکرد دینی به محیط زیست
صدمه به محیط زیست میتواند بهرهوری نسلهای آینده را تضعیف کند. خاکی که در آن گیاه کمتری سبز میشود و اکوسیستمهایی که امروز به نام کسب درامد نابود میشود به دورنمای کسب درآمد در آینده صدمه وارد میکند. هیچ یک از صدمهها و زیانهای وارده به طبیعت، محیط زیست و نسلهای آینده را اسلام نمیپذیرد. اسلام تمام این موارد را از مصادیق بارز ظلم برشمرده و آنها را از جمله اسرافکاران میداند و در آیه 27 سوره اسراء میفرماید: «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُواْ إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ کَفُورًا: چرا که اسرافکاران برادران شیطانها هستند و شیطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است».
توسعه پایدار فقر انسان را غیرقابل تحمل میداند
انسان به بهانه توسعه، حق چپاول و نابود کردن کره زمین و منابع طبیعی آن را ندارد اما متأسفانه، انسان در حال نابود کردن محیط زیستی است که از لحاظ تاریخی در آن زیسته و از لحاظ بیولوژیکی به آن وابسته است. توسعه پایدار باید بهطور اجتنابناپذیری به مسئله افراد زیادی که هنوز در فقر مطلق زندگی میکنند و از جهت شرایط زیست محیطی در بحران قرار دارند، بپردازد. توسعه پایدار، بر پایه هوشمندی انسانها و منابع طبیعی کره زمین، استقرار و خواهان زندگی پایدار برای همه انسانها در کشورهای مختلف است. توسعه پایدار، فقر انسانها را غیرقابل تحمل میداند و به آنها نوید زندگی مناسب با شأن و شخصیتشان را میدهد.
