خودپسندی از دیدگاه قرآن/ عُجب عامل هبوط و سقوط آدمی است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، «عُجب» آن است که انسان به‌خاطر داشتن کمالی از کمالات مانند مال، زیبایی، عبادت، منصب، مقام و اموری از این قبیل خود را بزرگ و برتر بداند و نعمت‌‌دهنده را فراموش کند.

عُجب از مهلک‌ترین رذایل اخلاقی در زندگی فردی و اجتماعی به‌ویژه در حوزه اعتقادات و اخلاق است و این رذیله از اموری است که زشتی آن بر هیچ نیک‌اندیشی مخفی نیست.

خودپسندی باعث به‌وجود آمدن روح دنائت نفس در افراد و کشاندن آنان به ورطه هلاکت می‌شود، روح تعاملات فردی و اجتماعی را خدشه‌دار کرده و از طرفی به‌خاطر تیره شدن قلب عاملان آن و فاسد شدن ضمیرشان باعث بر هم زدن آرامش فرد، نمایاندن اعمال خود به مردم، بی‌اعتمادی فردی نسبت به دیگران و افتادن در ورطه غرور، هلاکت انسان‌ها را به‌دنبال می‌آورد و مفاسد و پیامدهایی از قبیل محروم شدن از هدایت و توفیق خداوند، فشار و اضطراب روحی، برداشتن هیبت او از دل مردم، از دست دادن اطمینان مردم نسبت به او، بی‌آبرویی در دنیا و آخرت را به‌دنبال می‌آورد.

خداوند متعال عجب را صفت قارون می‌داند در آن هنگام که به او گفته شد بر کثرت مال خود، شادی و خودپسندی نکن، قارون گفت: این ثروت فراوان را با علم و دانش خود به دست آورده‌ام. هیچ گناهی مانند عجب پرخطر و مضر نیست، امام علی(ع) در این باره می‌فرماید: هیچ چیز مانند خودپسندی به نیکی‌ها ضرر نمی‌رساند به همین جهت در بعضی از روایات آمده که خدای متعال می‌دانست گناه بهتر از عجب است، از آن‌رو مؤمن را به گناه مبتلا کرد تا دچار عجب نشود.

همچنین امام علی(ع) فرموده است: گناهی که تو را آزار دهد و مایه رنج و ناراحتی تو گردد در پیشگاه الهی بهتر از کار خوبی است که مایه عجب و خودپسندی تو گردد و در روایت دیگر فرموده است: خودپسندی اساس حماقت است. امام سجاد(ع) در دعای مکارم‌اخلاق می‌فرماید: خدایا عبادتم را با عجب تباه مکن، حضرت عیسی به حواریون خود گفت: چه بسیار عبادت‌کننده که خودپسندی او را نابود کرد.

خداوند متعال در آیه 78 سوره قصص فرموده است: «َقال إِنَّمَا أُوتِیتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِندِی أَوَلَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِن قَبْلِهِ مِنَ القُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَکْثَرُ جَمْعًا وَلَا یُسْأَلُ عَن ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُون؛ َقارون گفت من این‌ها را در نتیجه دانش خود یافته‌‏ام آیا وى ندانست که خدا نسل‌هایى را پیش از او نابود کرد که از او نیرومندتر و مال‏‌اندوزتر بودند و[لى این‌گونه] مجرمان را [نیازى] به پرسیده شدن از گناهانشان نیست».

آثار خودپسندی در زندگی دنیوی و اخروی

خودپسندی و غرور در آدمی آثار و پیامدهای بسیار مخرب و زیانباری را در زندگی دنیوی و اخروی وی به‌جا می‌گذارد، به‌گونه‌ای که می‌توان گفت که غرور و خودپسندی عامل هبوط و سقوط آدمی است، چنان که ابلیس دشمن سوگند خورده بشر به سبب همین خصلت خودپسندی بود که در دام تکبر و استکبار افتاد و حاضر نشد به فرمان الهی تن داده و در برابر آدم(ع) سجده برد.

ابلیس در برابر پرسش الهی درباره تمرد و نافرمانی خود به این مطلب اشاره دارد که وی از جنس آتش است و از نظر عناصری که با آن ساخته شده برتر است؛ بنابراین بر موجودی که از عنصر پست‌تر خاک بلکه گل گندیده و بد بو ساخته شده است سجده نمی‌برد و فرمان وی را اطاعت نمی‌کند و خلافت و ولایت آدمی را نمی‌پذیرد.

حجت‌الاسلام میرعمادی، نماینده ولی‌فقیه در لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه عجب و خودپسندی آثار و پیامدهای منفی فراوانی دارد، افزود: عجب و خودپسندی موجب تسلط شیطان بر انسان و سبب فاسد شدن عبادت می‌شود.

وی با بیان اینکه عجب موجب هلاکت معنوی انسان است، اضافه کرد: خداوند متعال به حضرت داوود وحی فرستاد که ای داوود به گناهکاران بشارت بده و صدیقین را انذار نما، گفت: چگونه گنه‌کاران را بشارت و صدیقین را بیم دهم؟ فرمود: به گنهکاران بشارت بده که من توبه آنان را می‌پذیریم و از گناه آنان درمی‌گذرم و صدیقین را بیم بده که مبادا به‌خاطر اعمالشان دچار خودپسندی گردند؛ زیرا هرگز بنده‌ای به حسابش مغرور نگردید مگر آن‌که هلاک و نابود شد.

حجت‌الاسلام میرعمادی با بیان این‌که زیان‌کارترین مردم در قیامت افراد خودپسند هستند، تصریح کرد: این قبیل افراد اعمالشان بر اثر خودپسندی تباه شده ولی گمان می‌کنند نیکوکار هستند.

نماینده ولی‌فقیه در لرستان گفت: خودپسندی عقل انسان را ضایع می‌کند و انسان را در تنهایی وحشتناک قرار می‌دهد چنان‌که امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: خودپسندی عقل را فاسد و تباه می‌کند و در حدیث دیگری فرموده است: هیچ تنهایی وحشتناک‌تر از عجب و خودپسندی نیست.

وی اظهار: ریشه خودپسندی به جهل و نادانی برمی‌گردد یعنی فرد از آفریننده و دهنده این زیبایی و از نقش خود در هستی، ناآگاه است، انسان اگر بداند چرا و برای چه آفریده شده است و آفریننده و شکل‌دهنده او کیست و وظیفه‌اش چیست به دام فخرفروشی و خودپسندی نمی‌افتد.