پیوند ناگسستنی کتاب با معنویت/ انس با کتابخوانی، لازمه تدبر در آیات قرآن است
گروه هنر: در اهمیت کتاب، همین بس که ادیان الهی هر کدام دارای یک کتاب هستند که در آن دستورات زندگی و رسیدن به حیات طیبه بشری تبیین شده است. از سوی دیگر دین اسلام و قرآن نیز اهمیت فراوانی به کتاب و کتابخوانی داده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، در تقویم رسمی کشورمان از 24 آبانماه بهمدت یک هفته، به نام هفته کتاب و کتابخوانی نامگذاری شده است. به راستی اهمیت این موضوع تا چه حد است که هفتهای را به آن اختصاص دادهاند؟
اشاره به آیات قرآن درخصوص کتاب
در اهمیت کتاب، همین بس که ادیان الهی هر کدام دارای یک کتاب هستند که در آن دستورات زندگی و رسیدن به حیات طیبه بشری تبیین شده است. از سوی دیگر دین اسلام و کتاب قرآن کریم نیز اهمیت فراوانی به مسئله کتاب و کتابخوانی دادهاند. در برخی از آیات مشاهده میکنیم که خداوند کار پیامبران را آموزش دادن کتاب و حکمت عنوان میکند به عنوان مثال در آیه 2 سوره جمعه میفرماید «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ ...؛ اوست آن کس که در میان بىسوادان فرستادهاى از خودشان برانگیخت تا آیات او را بر آنان بخواند و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت بدیشان بیاموزد ...» ضمن اینکه در احادیث فراوانی نیز درباره کتاب و کتابخوانی و حکمت و اندیشه در دین مبین اسلام وجود دارد.
قرآن و روایات، کتاب و کتابخوانی را وسیلهای برای حفظ و سازماندهی و انتقال ذخایر فرهنگی و علمی به نسلهای آینده دانسته بر تأثیرات معنوی و اخروی مطالعه و به میراث گذاشتن دانش برای آیندگان اشارات فراوان میکند.
نقش کتاب و کتابخوانی در تمدن اسلامی چیست و چگونه میتوان از آن جهت ترویج سبک زندگی اسلامی بهره برد؟ چگونه میتوان از هفته کتاب و کتابخوانی جهت ترویج انس با قرآن کریم در جامعه اسلامی خود استفاده کرد؟ اینها سؤالاتی که در این گزارش در پی پاسخ به آن هستیم و نظرات برخی از اساتید حوزه و دانشگاه را میخوانیم.
کتاب بیش از هر رسانه دیگری با دین و معنویت پیوند خورده است
محمدهادی همایون، معاون آموزشی دانشگاه امام صادق(ع) در این رابطه به خبرنگار ایکنا گفت: بین مجموعه رسانههایی که امروزه در دسترس انسانها قرار گرفته است، شاید بتوانیم به جرأت ادعا کنیم، قدیمیترین رسانه کتاب است و شاید بهدلیل همین سابقه سنتی که دارد بیش از رسانههای دیگر با مقوله دین و معنویت پیوند خورده است.
وی با بیان اینکه در دوران تمدن اسلامی ما کتاب جایگاه ویژه خود داشته است، افزود: اساساً ادیان آسمانی به کتابشان شناخته و تثبیت شدند، بنابراین به نظر میرسد علیرغم وجود رسانههای مختلف در عصر امروزی، هنوز جایگاه کتاب والا و فرهیخته است و انسانهای فرهیختهتر معمولاً بیش از هر رسانه دیگری، با رسانه کتاب مأنوستر هستند و این جایگاه کتاب را نشان میدهد هیچگاه این جایگاه رو به افول نبوده و همچنان کتاب به عنوان ابزار ارتباطی و صنعت فرهنگی فرهیخته کتاب شناخته شده است.
کتاب بودن قرآن کریم و آیات وحی، بیانگر جایگاه عظیم آن است
همایون در ادامه با اشاره به کتاب آسمانی اسلام اظهار کرد: در آمار جهان معاصر در مورد کتاب و کتابخوانی معمولاً آن چیزی که در مورد قرآن کریم، به آن تلاوت یا تدبر میگوییم، نمیآید، شاید تا حدودی نیز درست باشد زیرا متنی که از آن به قرآن کریم یاد میکنیم جنسش نور است ولی جنس دنیوی آن به شکل کتاب درآمده است و این نشان میدهد که کتاب تا چه حد قالب مهم و پدیده عظیمی است که ما کتاب آسمانی را را از جنس نور میشناسیم و کلامالله را در خود جای داده است اما به شکل مکتوب و کاغذی درآمده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر لزوم انس بیشتر با قرآن کریم گفت: در مورد موضوع مطالعه قرآن کریم، ما به روشهای متعددی توصیه شدیم که این کار را انجام دهیم که از جمله آن تلاوت و تدبر در این کتاب آسمانی است.
وی خاطرنشان کرد: در آموزههای دینی به این توصیه شدیم که حداقل 50 آیه قرآن کریم را روزانه تلاوت کنیم که این مسئله نیز برای جامعه مبتنی بر تمدن اسلامی بسیار کاربرد دارد.
بنا بر این گزارش، حجتالاسلام علیاکبر کلانتری، استاد حوزه مرکزی و دانشگاه شیراز نیز به خبرنگار ایکنا گفت: از مهمترین عواملی که منجر به پیشرفت، ترقی و ساماندهی سبک زندگی میشود، یکی تفکر و اندیشه و دیگری بهرهبرداری از تجربه دیگران است.
کتابخوانی؛ از راهکارهای استفاده از تعقل و تجربه دیگران
وی ادامه داد: آموزههای دینی ما هم در مقوله تعقل، خردورزی و اندیشه تأکید دارند و هم در مقوله بهرهگیری از تجربه دیگران و بسیار بدیهی است که یکی از راهکارهای مهم این مسائل، مطالعه کتابهای مختلف است.
حجتالاسلام کلانتری اضافه کرد: کسی که مطالعه میکند هم فکر و اندیشهاش رشد کرده و زمینه پویش بیشتری پیدا میکند و هم با تجربه دیگران آشنا میشود لذا در طول تاریخ هر ملتی که در آن کتاب، کتابخوانی و مطالعه و بهرهبرداری از نوشته دیگران رایج بوده و تبلور داشته در آن جامعه رشد، پویایی و ترقی بیشتر و اخلاق بهتر حاکم بوده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز ادامه داد: در چنین جامعهای روابط مردم بسیار بهتر بوده و اصولاً روابط فردی و اجتماعی مناسب بوده است لذا به نظر میآید اگر بخواهیم یک ملت پویا و متفکر باشیم و همه کارهای خود را با عقلانیت و فکر اندیشه انجام دهیم، میطلبد همه اهل مطالعه و کتابخوانی باشیم.
بالا بردن نرخ مطالعه در جامعه، موجب بهرهگیری بیشتر از آیات قرآن میشود
وی تأکید کرد: بیتردید هرمقدار بیشتر مطالعه کنیم قطعاً بهرهبرداری و بهرهگیری از قرآن کریم بیشتر میشود یعنی هر مقدار که علم و آگاهی بالاتر میرود به همان میزان، اندازه بهرهبرداری از قرآن بیشتر میشود زیرا کتاب قرآن برای خردمندان و عاقلان است و خود قرآن کریم بارها تأکید میکند که چرا تدبر نمیکنید و در آیات و اندیشه بیشتر نمیکنید.
حجتالاسلام کلانتری اظهار کرد: طبیعی است کسی میتواند در قرآن بیشتر فکر و بهرهبرداری بیشتر کند که دارای اطلاعات بیشتری باشد بنابراین توسعه فرهنگ کتابخوانی در میان ملت، منجر به فهم و ادراک عمیقتر از آیات قرآن کریم میشود.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام غلامحسین نیازی، مسئول دبیرخانه کانونهای فرهنگی ـ هنری مساجد فارس نیز در این رابطه به خبرنگار ما گفت: همه ما میدانیم که معجزه جاویدان پیامبر آخرالزمان و خاتمالانبیا حضرت محمد(ص) کتاب است و کتاب قرآن کریم از چنان اهمیتی برخوردار است که به عنوان کتاب مقدس مسلمانان و همچنین دائرةالمعارف بزرگ فرهنگ دینی و اسلامی ما مطرح است که البته نه تنها برای مسلمانان بلکه برای بشریت و در این کتاب قرآن کریم، اهمیت علم و دانش، قلم و کتاب بارها بیان شده است زیرا انتقال علم و دانش و فرهنگ به وسیله ابزاری مثل قلم نامه کتاب و غیره صورت میگیرد.
وی عنوان کرد: لذا از ابتدای رسالت پیامبر(ص) در محیط حجاز که تعداد افراد باسواد شاید به 20 نفر هم نمیرسید، ترویج علم، دانش، مطالعه و تشکیل جلسات درس و مباحثه بهعنوان حلقات علمی یاد میشده است و از ابتدا در اسلام دارای اهمیت بوده است.
نقش بیبدیل کتاب در گسترش اسلام و فرهنگ دینی
حجتالاسلام نیازی ادامه داد: از همین طریق چه در زمان پیامبر(ص) و چه بعد از رحلت آن حضرت، در قرون مختلف متمادی کتاب نقش بسزایی در گسترش اسلام و فرهنگ دینی و علم و دانش در سراسر کره زمین داشته است.
این مقام مسئول با بیان اینکه اهمیتی که ائمه معصومین ما و رجال دینی مسلمان به تألیف و نشر آثار دینی، فرهنگی، علمی و غیره به کتاب میدادند، بیانگر این موضوع است، گفت: کتاب همیشه وسیلهای برای نشر و ترویج علم، دانش، فرهنگ و مسائل دینی بوده است.
لزوم استفاده از هفته کتاب و کتابخوانی جهت استفاده از علوم قرآنی
وی اظهار کرد: از آنجایی که قرآن کریم سرچشمه ناب و زلال انواع و اقسام علوم، فنون و فرهنگ است باید در هر فرصت مناسبی به ترویج قرآنخوانی و استفاده از علوم قرآنی همت گماشت چراکه قرآن کریم دائرةالمعارف علوم الهی است که بشر را برای رسیدن به یک زندگی آرمانی راهنمایی میکند و مرجع تمام خوبیها، زیباییها و پیشرفتها همین نور مبین قرآن کریم است بنابراین باید در مناسبتهای مختلف از جمله هفته کتاب و کتابخوانی و همچنین مناسبتهای دیگر ترویج قرآن و علوم قرآنی از طرف تمامی بخشها و نهادها مورد توجه قرار گیرد.
حجتالاسلام نیازی اضافه کرد: حتی میتوان با استفاده از ابزار و تکنولوژی جدید از جمله کتابهای الکترونیکی، لوحهای فشرده، فضاهای مجازی در ایننترنت و نرمافزارهای موجود در شبکه تلفن همراه برای ترویج علوم قرآنی و انس هرچه بیشتر مردم با قرآن کریم تلاش کرد و قرآن را در زندگی مردم به عنوان سرمشق و قانون اساسی زندگی ترویج کرد.
مسئول دبیرخانه کانونهای فرهنگی ـ هنری مساجد فارس ادامه داد: باید تلاش کرد تا نکات ظریف، آیات نورانی، داستانهای دلنشین، حکمتهای زلال و پندهای دلنشین قرآن کریم را برای جامعه بیان کرد تا بتوان با الگوسازی هدایت مردم را در جامعه عملیاتی کرد.
