پالسی:
گروه سياسی:http://peace-ipsc.org/fa/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%84%D9%8A%D8%B3%D8%A8%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D9%87-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B3%D9%BE%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%88%D8%B4%D9%83%D9%8A/
آنچه در مورد استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه روی داده و در حال وقوع است، اگرچه واکنشهای مختلفی از سوی مقامات جمهوری اسلامی در پی داشته و کارشناسان و نظریه پردازان خاورمیانه را به اظهار نظر واداشته است، اما بیش از همه موجب اعتراضات مردمی در میان مسلمانان بویژه مردم ترکیه شده است و سولات مختلفی را در فضای اسلام گرایی و اسرائیل ستیزی دولت ترکیه که موجب اقبال عمومی به ایشان شد، در ذهن مسلمانان ایجاد کرده است. واقعیت این است که مردم خاورمیانه انتظار اقدامات عملی در قبال رفتار غیر انسانی رژیم صهیونیستی را مطالبه می کنند نه رفتارهای نمایشی که از "دایره دیپلماسی کاغذی" خارج نمی شود!
سپر موشكی چیست؟
آمریكا برای تسلط نظامی و امنیتی بر جهان طرحی ریخته است كه باید تا سال ۲۰۲۰اجرا شود. این طرح كه به «ضربه سریع جهانی» (Prompt Global strike (PGS شهرت یافته است، اساسا طرحی تهاجمی است كه برای توجیه افكار عمومی آنرا دفاع موشكی میخوانند. این طرح سپر موشكی نیست، چماق موشكی است. این طرح اول بار در سال ۲۰۰۱ در وزارت جنگ آمریكا (پنتاگون) تصویب شد و در سال ۲۰۰۶ نیز مورد تجدیدنظر نهایی قرار گرفت و ۵۰۰ میلیون دلار بودجه برای آن اختصاص یافت. براساس طرح (PGS) آمریكا كلاهكهای هستهای موشكهای خود را با مواد انفجاری غیرهستهای آماده عملیات میكند. ازاینرو بسیاری از موشكهای مستقر در عرشه كشتیها و زیردریاییها و موشكهای مستقر در خشكی برای ماهیت جدید با كلاهكهای غیرهستهای آماده میشوند. هدف نهایی این طرح آن است كه دولت آمریكا بتواند در مدت ۶۰ دقیقه بدون نیاز به جابهجایی عظیم نیروی انسانی و تجهیزات فوقالعاده نظامی اهداف خود را در سراسر كره زمین هدف قرار دهد.
طرح ضربه سریع جهانی (PGS) درواقع نوعی «استراتژی پیشدستانه ضربه اول» است كه الگوی زمینی جنگ ستارگان محسوب میشود. ابتكار دفاع استراتژیك SDI) Strategic Defense Initiative) كه به جنگ ستارگان شهرت یافت بر این فرض طراحی شده بود كه از زمان صدور دستور حمله موشكی دشمن فرضی تا زمان شلیك موشك زمانی لازم است تا موشكهای مزبور از سیلوها خارج شود و از سكوی پرتاب شلیك شود. ابتكار دفاع استراتژیك بر این فرض استوار بود كه بهترین زمان حمله به این سایت موشكی حدفاصل دستور شلیك تا زمان پرتاب موشك است. این سامانه موشكی بر ضد شوروی طراحی شده بود هرچند هیچگاه عملیاتی نشد. حال آمریكا قصد دارد این سامانه موشكی را برای حمله در سراسر جهان آماده كند.PGS خود وجه كامل و نقطه تكامل استراتژی نظامی سهوجهی آمریكاست. آمریكا درصدد است در درجه اول بودجه نظامی خود را برای سال ۲۰۰۸ به رقم ۶۴۵ میلیارد دلار برساند. (۱)
هدف استقرار سپر دفاع موشکی چیست؟
ایالات متحده امریکا در نشست اخیر سازمان ناتو به ترکیه پیشنهاد داده است که سپر دفاع موشکی امریکا را در ترکیه مستقر کند. ترکها هنوز به این پیشنهاد ایالات متحده پاسخی نداده اند اما در صورتی که این پیشنهاد از طریق ناتو مطرح شود، ترکیه ناچار از پذیرش است. دکتر رحمن قهرمان پور پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه در گفتگو با دیپلماسی ایرانی گفت: به نظر میرسد بحث استقرار خود سپر دفاع موشکی به معنای کلی در خاک ترکیه مطرح نیست و استقرار رادارها در خاک ترکیه مدنظر است. البته به این دلیل که اخبار زیادی درباره این مسئله منتشر نشده است نمیتوان به طور قطع گفت که منظور از استقرار سپر دفاع موشکی در ترکیه چیست. سپر دفاع موشکی که امریکا قصد داشت در چک و لهستان مستقر کند، از سه عنصر تشکیل شده است: یکی خود موشکهای رهگیر است که این موشکها توانایی دارند موشکهای پرتاب شده را نابود کنند به علاوه دو سامانه رادار باند ایکس که اصطلاحا امکان ۳۶۰ درجه چرخش دارند.
درباره اهداف سپر دفاع موشکی ابهامات زیادی وجود دارد. امریکاییها همواره به روسها گفته اند که استقرار این سامانه برای مقابله با توان موشکی ایران است. ولی نکته این جاست که ایران چنین موشکهای استراتژیکی ندارد. این جا بحث موشکهای قاره پیما و بالستیک مطرح میشود. امریکاییها میگویند که ایران در آینده به چنین موشکی دست پیدا میکند. در این خصوص باید گفت که دکترین دفاعی ایران در صورت دست یابی به چنین موشکهایی از آنها استفاده تهاجمینخواهد کرد. بنابر این به نظر میرسد مطرح کردن توان موشکی ایران بحث تبلیغاتی است. ضمن این که به لحاظ مکان استقرار این موشکها، مکانهای پیشنهادی همواره دور روسیه بوده است. لذا هنوز ابهام وجود دارد در اهداف این اقدام و معلوم نیست که امریکا دنبال استقرار این سامانه است یا ناتو؟ اگر ناتو در پی استقرار سپر دفاع موشکی است، تهدیداتی که ناتو تعریف کرده شامل این نوع تهدیدات نمیشود. در کل باید گفت که ابهام جدی درباره این که چرا امریکاییها میخواهند این سامانه در خارج از خاک امریکا مستقر شود وجود دارد.
مواضع روسیه
استقرار رادار آمریكایی در تركیه نشانه لجبازی غرب است
آخرین واکنشها مربوط به وزارت خارجه روسیه است. این کشور در بیانیه ای که جمعه منتشر شد، نگرانی عمیق روسیه از اصرار اروپا و آمریکا به عملیاتی کردن مرحله به مرحله بخش اروپایی طرح جهانی آمریکایی سپر دفاع موشکی ابراز کرده و تاکید می کند: این گونه اقدامات عامل بازدارنده در مذاکرات شورای روسیه - ناتو در زمینه مساله امنیت موشکی اروپا محسوب می شود و نشان می دهد که امریکا و اروپا در مشارکت ندادن برابر روسیه در طرح سپر دفاع موشکی اروپا لجبازی می کنند. در این بیانیه از غربی ها خواسته شده است که به منافع و نگرانی های روسیه به خاطر استقرار بخش اروپایی سپر دفاع موشکی به شکلی شایسته توجه کرده و به مذاکرات شورای ناتو - روسیه درباره معماری جدید سپر یاد شده ، ماهیتی عمل گرا و واقعی بدهند.مقامات روس، استقرار سیستم پدافند موشکی آمریکا در مجاورت مرزهای روسیه را تهدیدی برای امنیت راهبردی خود می دانند و به طور مکرر هشدار داده اند که در صورت استقرار تسلیحات آمریکایی در کشورهای مجاور، تدابیر متقابل اتخاذ خواهند کرد. (۲)
مواضع ایران
سامانه رادار موشکی موجب سوء تفاهم در همه منطقه است.
علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه در دیدار با همتای ارمنی خود گفت: امروز درخصوص موضوع مربوط به استقرار سامانه راداری موشکی که قرار است در ترکیه مستقر شود، به رایزنی پرداختیم زیرا این موضوع موجبات نگرانی جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجوار منطقه را فراهم کرده است. وزیر امور خارجه با ابراز امیدواری در این باره که ترکیه برای استقرار سپر موشکی امریکا در خاک کشورش توجیه لازم را داشته باشد گفت: نباید بگذاریم منطقه بیش از این شاهد سوء تفاهمات مختلف باشد.(۳)
هشدار به ترکیه
دکتر وحیدی، وزیر دفاع در خصوص استقرار سپر دفاع موشكی در تركیه گفت: استقرار سامانه موشكی از سوی بیگانگان در تركیه توجیهی ندارد و به نفع ملت های منطقه نیست و ما این اقدام را بسیار مضر قلمداد می كنیم. سردار وحیدی اظهارداشت: تجربه نشان داده است كه حضور نیروهای بیگانه دركشورهای منطقه موجب خدشه دار شدن اعتماد بین كشورها و در نهایت نقض حاكمیت ملی آنها می شود. وی با بیان این كه آمریكا امروز در حوزه های سیاسی و اقتصادی سیر نزولی را طی می كند، افزود: دخالت نظامی و مداخله در امور داخلی كشورهای مختلف نمی تواند این مسیر را تغییر و آنها را از این وضعیت نجات دهد.
معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح هم با اشاره به استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه گفت: ترکیه باید بداند که با اینکار تمام ظرفیت خود را صرف حمایت از صهیونیستها کرده است و باید پاسخگو باشد. جزایری در گفت و گو با شبکه العالم گفت: وضعیت جنگهای آینده به گونهای است که سپرهای موشکی در واقع عروسکی بیش نیستند. وی افزود: آمریکاییها با نگرانی جدی از حفظ موجودیت اسرائیل غاصب در صددند تمامی ظرفیتها و فرصت را بکار گیرند و استقرار سپر موشکی در ترکیه میتواند یکی از اهداف آنها باشد.
هدف سپر موشكی امنیت كشورهای میزبان نیست
سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل گفت : هدف آمریكا از استقرار سپر دفاعی موشكی تامین امنیت كشورهای میزبان این سیستم نیست. به گزارش ایرنا، محمد خزاعی در جلسه كمیته خلع سلاح و امنیت بین المللی مجمع عمومی این سازمان ، دیدگاهها و مواضع جمهوری اسلامی ایران را در خصوص خلع سلاح هسته ای، سیستم سپر دفاع موشكی و خاورمیانه عاری از سلاحهای هسته ای تشریح كرد. وی تاكید كرد : استقرار سیستم دفاع موشكی بر امنیت كشورهای میزبان این سیستم و حتی كشورهائیكه این سیستم را اداره می كنند، نخواهد افزود .(۴)
سیاست گسترش ناتو به شرق
حسین علایی درباره پذیرش ترکیه مبنی بر استقرار سپر موشکی در خاک این کشور اظهار کرد: بعد از فروپاشی شوروی و پیمان ورشو، انتظار میرفت که پیمان ناتو نیز منحل شود و جهان به سمت کنارهگیری از نظامیگری حرکت کند اما آمریکا اجازه نداد که این پیمان از بین رود و حتی ناتو در ماموریتهای جدید نیز شرکت کرد.او ادامه داد: ترکیه از سالهای دور عضو پیمان ناتو بوده و سالهای درازی است که با این پیمان همکاری میکند و از سوی دیگر در جهت عضویت در اتحادیه اروپا امتیازاتی به کشورهای اروپایی میدهد. همچنین آمریکا تلاش میکند در مسایل خاورمیانه الگوی ترکیه را در کشورهای اسلامی مطلوب نشان دهد. ترکیه روابط خوبی با آمریکا دارد و پایگاه اینجلیک این کشور در اختیار نیروهای نظامی آمریکا قرار دارد؛ بنابراین به نظر میرسد استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه در راستای سیاستهای رو به گسترش ناتو به سمت شرق، همکاریها با آمریکا و استفاده از ظرفیتهای ترکیه توسط این کشور در مداخله در خاورمیانه قابل ارزیابی است.(۵)
کنترل توان موشکی ایران
معاون عملیات ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه استقرار سپر موشکی در ترکیه در راستای کنترل توان موشکی ایران است، گفت: آمریکا فکر می کند با این اقدامات می تواند امنیت رژیم صهیونیستی را فراهم کنند. امیر سرتیپ سید پرویز هاشمی در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه اظهار داشت: استقرار سپر موشکی در ترکیه اقدامی دفاعی است اما نه برای آنها بلکه در راستای کنترل توان موشکی ما. وی ادامه داد: ما هم به لطف خدا سیاست های خود را داریم و مشکلی برای ما پیش نخواهد آمد. معاون عملیات ستاد ارتش با اشاره به اینکه آمریکا برای خود طرح هایی را اجرا می کند و فکر می کند با این اقدامات می تواند امنیت رژیم صهیونیستی را فراهم کنند، گفت: ما هم در راستای صیانت از کشورمان طرح های خودمان را داریم و هر کشوری مختار است که برای دفاع از خود طرحش را بکار گیرد.
وزیر خارجه ترکیه نیز که بسیار تلاش می کند نقش میانجی بزرگ در مناقشات منطقه را بازی کند مجددا ایران را دوست نزدیک ترکیه نامید و از حمایت ترکیه از ایران در مقابله با هرگونه حمله نظامی سخن گفت. وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه هر کشوری که به دنبال تعرض نظامی به ایران باشد ترکیه را در مقابل خود خواهد دید گفت:در عین حال از خاک ترکیه کسی نمی تواند از اسرائیل دفاع کند. داود اوغلو وزیر امور خارجه ترکیه در دیدار با معاون وزیر امور خارجه با اعلام اینکه در یک دوره تاریخی در منطقه بسر می بریم ، گفت: زیر ساخت های آتی منطقه در حال شکل گرفتن است و ایران و ترکیه بعنوان بزرگترین قدرت های منطقه از طریق همکاری با همدیگر می توانند در شکل گیری این زیر ساخت ها موثر واقع گردند. وزیر امور خارجه ترکیه افزود: هر کشوری که به دنبال تعرض نظامی به ایران باشد ترکیه را در مقابل خود خواهد دید.داود اوغلو همچنین این نکته را متذکر شد که از خاک ترکیه کسی نمی تواند علیه ایران اقدامی انجام دهد در عین حال از خاک این کشور کسی نمی تواند از اسرائیل دفاع کند. در همین حال، وزیر دفاع ترکیه اعلام کرد که کشورش در راستای عمل به مفاد نشست لیسبون در طرح سپر دفاع موشکی مشارکت می کند
///سامانه دفاع ضد موشکی / ضد هوایی امآیام-۱۰۴پاتریوت
MIM-104 Patriot - , surface-to-air missile (SAM) system
• سامانه موشکی پاتریوت، برای نخستینبار در سال۱۹۹۱ برای دفاع از عربستان سعودی و اسرائیل در جنگ اول خلیجفارس بهکار گرفته شد.
• در آن زمان آمریکاییها اعلام کردند که این سامانه توانسته موشکهای اسکاد عراق را رهگیری و منهدم کند. همچنین از آن زمان سامانه پاتریوت پیشرفتهای چشمگیری داشته است.
• سامانه پاتریوت چیست؟
پیشرفتهترین سامانه دفاعی موشکی در جهان است. شرکت نظامی آمریکایی رایتئون Raytheon یکی از بزرگترین شرکتهای تولید سامانه پاتریوت است.
سامانه پاتریوت (Patriot) یک سیستم دفاع هوایی موشکی هدایتشونده است که توانایی مقابله با موشکهای بالستیک تاکتیکی، موشکهای کروز و هواپیماهای پیشرفته را در تمامی شرایط آب و هوایی و در هر ارتفاعی دارا است. از مهمترین ویژگیهای سامانه دفاعی پاتریوت وجود رادار مرکب چندکاره، هدایت تعقیب از طریق موشک، نرمافزار پیشرفته و همچنین کارکرد خودکار این سامانه به صورت گسترده است.
///سامانه سپر دفاع ضد موشکی "رافائل : گنبد آهنین "
RADS Iron Dome Missile deference system
گنبد آهنی یک سامانهٔ دفاع هوایی متحرک است که در اسرائیل طراحی و تولید شده و از اوایل سال ۲۰۱۱ به خدمت گرفته شدهاست.
این سامانه که به صورت شبانهروزی و در هر شرایط آبوهوایی فعالیت میکند قادر است تا راکتها و گلولههای توپ را در فاصله ۴ تا ۷۰ کیلومتر هدف قرار دهد و در حال حاضر تنها بعد از اسرائیل در سنگاپور در حال خدمت است.
گنبد آهنی برای مقابله با راکتهای شلیکشده توسط شبهنظامیان در لبنان و فلسطین طراحی شدهاست.
////نتایج یک مطالعه در وزارت دفاع آمریکا نشان میدهد که سپر دفاع موشکی آمریکا در لهستان و رومانی علیرغم تحمیل میلیاردها دلار هزینه به آمریکا در برابر موشکهای ایرانی کارایی لازم را ندارد.
/////آنکارا چند روزی است که میزبان نظامیان آمریکایی برای استقرار سپر دفاعی و همچنین موشکهای پاتریوت است؛ اقدامی که طی ماههای اخیر با واکنش های متفاوتی از سوی همسایگان آنکارا روبرو شده است. اما در تحلیل این مسئله باید چند نکتۀ مهم و اساسی را مدنظر داشت؛ اول اینکه نصب موشکهای پاتریوت در ترکیه به درخواست آنکارا صورت گرفته و ثانیاٌ در اهداف این تصمیم باید چهارچوب بزرگتری به نام" استراتژی امنیت ملی آمریکا" را مورد بررسی قرار داد. سال گذشته دولت باراک اوباما در سند منتشر شده استراتژی امنیت ملی این کشور که اهداف و برنامههای آمریکا برای دهۀ جاری را شامل میشد، سه را حوزه مد نظر قرار داد: امنیت داخلی آمریکا، امنیت سرزمینی آمریکا و در نهایت امنیت متحدین آمریکا، امنیت دوستان آمریکا، منافع و نیروهای آمریکا در گسترۀ جهان. سال جاری این مسئله در بودجۀ دفاعی 2013 به طور دقیقتری تعریف شده است. پروژۀ مذکور به بخش های مختلفی از جمله تهدیدات هستهای و موشکی کره شمالی و ایران، امنیت دفاعی، امنیت سرزمینی، امنیت متحدین آمریکا و امنیت نیروهای آمریکایی در منطقه آسیا، خاورمیانه، خلیج فارس، اهداف و برنامههای آمریکا در قبال این مناطق پرداخته شده است. آمریکا برای اجرایی کردن اهداف و برنامههای سند استراتژی امنیت ملی خود سطوح مختلف دفاعی را پیشبینی کرده است:
*سیستم دفاعی در برابر تهدیداتی که مستقیماً سرزمین و منافع آمریکا را هدف قرار میدهند که در این بخش به ایران و کره شمالی اشاره شده و در این سند حتی آمده است که جدای از موشکهای دوربرد متعارف این موشکها میتوانند اتمی باشند. موشکهای دفاعی آمریکا قرار است در اقصی نقاط جهان برای دفاع از این کشور چیده شود که یکی از آنها میتواند ترکیه باشد.
*سیستم جلوگیری از حملههای اتمی از دیگر اهدافی که در سند امنیت استراتژیک آمریکا پیش بینی شده است و میتواند در فضا موشکها را نابود کند. در همین رابطه حتی اجرای پروژهای برای کاهش آثار و تبعات زیستمحیطی و تخریبی پخش مواد رادیو اکتیو در فضا نیز تعریف شده است.
به نظر من آنچه در حال وقوع است، اگرچه با تحولات سوریه و مناقشات ایران و اسراییل مرتبط است، اما بخشی از سیستم دفاعی است که آمریکاییها برای امنیت خود و متحدانشان و جهان غرب در جهان پیش رو در حال برنامه ریزی و اجرا هستند.
مشخصاً اگر تهدیدات آمریکا را مورد ارزیابی قرار دهیم، این تهدیدات رابطۀ مستقیم با چند تحول مهم دارد که عبارتند از: تکثیر سلاحهای هستهای، تولید سامانههای موشکهای دوربرد و در نهایت تروریسم و به اصطلاح مهمترین تهدید تعریف شده از سوی آمریکا در حال حاضر تکثیر سلاحهای هستهای توسط نیروهایی است که احتمالاً مرتبط با تروریسم هستند.
در سند استراتژی امنیت ملی آمریکا، ایران بخش قابل توجهی را به خود اختصاص داده است. از این رو نصب چنین سپری میتواند در درازمدت تهدیدات موشکی از جانب ایران به سمت اروپا، غرب و متحدین ناتو را خنثی نماید.
اما سوال اصلی اینجاست که چرا ترکیه برای نصب چنین سپر دفاعی انتخاب شد؟ واقعیت اینست که ترکیه پروژه ای را از دهۀ پیش در دست اجرا دارد که جایگاه این کشور را در جهان پیش رو تعریف میکند. آنکارا برای اجرایی کردن این پروژه، اهدافی را بر اساس جایگاه منطقهای، جهانی و موقعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تعریف کرده است. از سوی دیگر اهمیت ژئوپولیتیک ترکیه موقعیت و جایگاه ویژهای به این کشور در تعاملات منطقهای و بین المللی داده است؛ ترکیه به 3 منطقۀ استراتژیک خاورمیانه، قفقاز و اروپا مشرف است. این وضعیت خاص ترکیه به این کشور اجازه میدهد در سیاستهای امنیتی و دفاعی اروپا، آمریکا و ناتو جایگاه ویژهای پیدا کند. ترکیه نیز در این میان تلاش میکند سهم خود را در تعاملات با طرف غربی در منطقه اطراف خویش بدست آورده و به یک قدرت منطقهای در نظم جدید بین المللی تبدیل گردد. نصب سپر دفاعی و موشکهای پاتریوت نیز در سایۀ همین تحولات در حال وقوع است که باید نقش همۀ عوامل اشاره شده مورد بررسی قرار گیرد. اما در لابلای اظهارات سیاسی مقامات ترکیه میتوان تا اندارهای به اهداف آنکار نیز پی برد. احمد داوود اوغلو نخست وزیر ترکیه به تازگی اعلام کرده بود: "آنکارا حاضر نیست همسایۀ ترکیه سلاحی داشته باشد که ترکیه آن را نداشته باشد".
موشکهای ترکیه کدام کشورها را نشانه میگیرد؟
کارکرد این موشکها در شرایط فعلی که خاورمیانه دستخوش بحران است، تفاسیر زیادی را تاکنون به همراه داشته است. باید این واقعیت را در نظر داشت که موشکهای پاتریوت اصولاً دفاعی هستند و توان تهاجمی ندارند.ارتش آمریکا در خلیج فارس و شرق مدیترانه امکانات تهاجمی فراوانی را تدارک دیده است. لذا احتمالا آنها میخواهند نقاط ضعف خویش را در برابر هر واکنش متقابل احتمالی به حداقل برسانند. از این رو در وهلۀ اول باید این مسئله را مدنظر داشت که آنها جهت تهدیدات را از کدام سو دیده و یا فرض کرده اند و در پی آن سپرهای موشکی نصب شده در ترکیه قرار است کدام یک از آنها را خنثی نماید.
منشاً تهدیدات میتواند ایران، سوریه و حتی روسیه و چین باشد. همۀ این کشورها میتوانند منشأ تهدید احتمالی سرزمین، منافع و کشورهای متحد و دوست آمریکا باشند. در واقع این موشکها قرار است امنیت منافع و سرزمین آمریکا، متحدین آمریکا و کشورهای دوست آمریکا(کشورهای خلیج فارس) را تأمین کند و محتملا در اقصی نقاط خاورمیانه، آسیا و اروپا نصب خواهد شد. اما نمی توان گفت که دفاع موشکی در حال نصب در ترکیه مستقیما برای دفاع از اسرائیل در برابر تهدیدات فرضاً موشکی جمهوری اسلامی ایران برنامهریزی شده است. پیشتر در اروپای شرقی و اسرائیل این سیستم ها نصب شده و قرار است این سیستم در خلیج فارس نیز نصب شود، از این رو در تحلیل اهداف و پیامدهای نصب سپر دفاع موشکی ترکیه باید مجموعهای از دلایل و واقعیات داخلی، منطقهای، فرامنطقهای مدنظر قرار گیرد.
از سویی در خصوص سیاستهای امنیتی و نظامی آمریکا توجه به این نکته مهم است که بیش از 60% هزینههای نظامی جهان در آمریکا مصرف می شود و علیرغم پایان جنگ سرد کاهش قابل توجهی در هزینه های دفاعی آمریکا دیده نمی شود. با این حال علیالقاعده بایستی برای گنجاندن این حجم عظیم اعتبار در بودجه سالانه، توجیهات قابل قبولی برای جامعه و مالیات دهندگان آمریکائی واقعا وجود داشته و یا با استفاده از اشتباهات دیگران ساخته و فراهم آورده شود.
//////روابط تركيه و آمريكا از پل صراط می گذرد. تنش بين تركيه و اسرائيل و بحران روابط آمريكا و جمهوری اسلامی ايران ، مواضع مثبت تركيه درقبال ايران باعث ايجاد زخمی عميق بين تركيه و آمريكا شده است .
به گزارش پايگاه تحليلی – خبری ايران بالكان (ايربا)، گوكترك توی سوزاوغلو از كارشناسان مسايل استراتژيك در تركيه، طی مقاله ای در سايت Stratejik boyut می نويسد: اجراء طرح سپر دفاع موشكی آمريكا و ناتو كه متحدين تركيه هستند ، باعث خواهد شد اصل سياست تنش صفر با همسايگان كه تركيه آن را به مورد اجراء گذارده است به صورت عميق خدشه دار شود .
ايجاد زخم عميق باعث خواهد شد روابط تركيه با كشورهای همسايه كه با تلاش تركيه درحال بهبود وگسترش سريع است ، ضربه شديد بخورد و سرنوشت آينده حزب حاكم را نيز تحت تاثير خود قرار دهد.
لذا بايد به اجلاس سران ناتو درليسبون كه بنا به پيشنهاد آمريكا و دبيركل ناتو سپردفاع موشكی در دستور كار آن قرارخواهد گرفت ، توجه خاصی نشان داد.
از دوران رياست جمهوری رونالد ريگان (رييس جمهوری پيشين آمريكا ) تاكنون روسای جمهور آمريكا با طرح جنگ ستارگان و سپر دفاع موشكی خواهان اجرای چنين طرحی بوده اند.
براساس اين طرح ، موشك های بالستيك پرتابی از شوروی و روسيه (فعلی) و يا ساير دشمنان آمريكا و ناتو، با بهره برداری ازاشعه ليزر در فضا و خارج از جو زمين منهدم خواهند شد .
در دوران جورج بوش قرار بود سپر دفاع موشكی آمريكا در چارچوب حوزه ناتو تاسيس شود وسپر دفاع موشكی و رادار آن درلهستان و جمهوری چك واقع دراروپای شرقی مستقر گردد، ولی روسيه با آن مخالفت كرد .
در دوره باراك اوباما رييس جمهوری آمريكا موشك های سپردفاع موشكی در كشتی های جنگی آمريكا مستقر شدند. ولی آمريكا و ناتو خواهان استقرار رادارهای سپردفاع موشكی درتركيه هستند . روسيه اعلام كرده بود ، هدف روسيه نيست ، بلكه ايران و كره شمالی است .
در اين صورت سپر دفاع موشكی بايد در تركيه و جمهوری آذربايجان مستقر شود. پوتين نخست وزير روسيه ( رئيس جمهورسابق ) نيز رسما" اعلام كرده بود ، با استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه و جمهوری آذربايجان مخالفت نخواهند كرد. البته اين سخنان به معنی خودداری روسيه ازاعمال فشار برتركيه در جهت پيشگيری از استقرار سپر دفاع موشكی درتركيه نيست ، زيرا روابط تركيه و روسيه بسيارگسترش يافته است و بيش از نيمی از گاز طبيعی تركيه را روسيه تامين می كند .
علاوه بر آن روسيه ساخت نيروگاه اتمی آق قويو AKKUYU تركيه را برعهده گرفته است.
ايران كه به عنوان هدف اصلی سپر دفاع موشكی تعيين شده است ، عليرغم اينكه توان غنی سازی اورانيوم را به دست آورده است به مدت طولانی نخواهد توانست سلاح اتمی توليد كند . علاوه برآن ايران، موشكی كه بتواند آمريكا و يا اروپای غربی را مورد هدف قرار دهد ، توليد نكرده است و تكنولوژی توليد آن را نيز در اختيار ندارد. روابط تركيه با ايران درحال گسترش روزافزون است. ايران تامين كننده مهم انرژی و گاز طبيعی تركيه است . اسراييل متحد آمريكا در منطقه خاورميانه است.ايران موشك های دوربردی كه بتواند اسراييل را مورد هدف قراردهد ، دراختيار دارد.
سپر دفاع موشكی آمريكا و ناتو محافظ اسراييل در مقابل حملات موشكی ايران خواهد بود . هدف اصلی سپر دفاع موشكی آمريكا، حفاظت از اسراييل و تحت فشار گذاشتن ايران ، وادار كردن تركيه برای الحاق به صف اسراييل و توسعه روابط آنكارا و تل آويو ، تخريب سياست چند جانبه تركيه ، بازگرداندن تركيه به محوريت " اروپا - اسراييل " در سياست خارجی ، واداركردن تركيه برای مقابله با ايران و خنثی كردن اقدام تركيه در شورای امنيت در مخالفت با تحريم ايران است .
آمريكا می خواهد در صورت وقوع جنگ بين ايران و اسراييل ، تركيه را در صف دفاع از اسراييل قرار دهد . لذا هدف اصلی آمريكا و ناتو برای استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه ، عبارت ازاين است .
هدف ديگر سپر دفاع موشكی و تحميل آن به تركيه اين است كه با استقرار اين سيستم موشكی در نزديكی مرزهای روسيه ، اين كشور را تحت فشار قرارداده و اهداف احيا نفوذ و گسترش حاكميت روسيه در كشورهای عضو اتحاد جماهير شوروی را خنثی و درباره اين مسئله به روسيه هشدار دهد.آمريكا همچنين می خواهد از طريق استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه ،به اتحاد تركيه و روسيه در دريای سياه كه برای ايجاد آن تلاش می شود،پايان دهد.روابط روسيه و تركيه حسنه است . لذا لزوم مقابله نظامی و سياسی با روسيه احساس نمی شود.
روابط تركيه و آمريكا به علت وجود تنش بين تركيه و اسراييل ازيك سو ، توسعه روابط دوستی تركيه و ايران عليرغم مخالفت آمريكا و بحران هسته ای ايران از سوی ديگر ، باعث شده است كه بسيار تضعيف شود .
اگر تركيه سپر دفاع موشكی آمريكا را رد كند ، عليرغم تاكيد ظاهری بر "مدل مشاركتی " روابط تركيه و آمريكا به بن بست شديدی دچار خواهد شد. اگرروابط تركيه و آمريكا به تابع متغير طرح سپر دفاع موشكی تبديل شود، چنين سياستی عليه تركيه خواهد بود. مقامات آمريكا نيز هشدار داده اند ، قبول و يا رد سپر دفاع موشكی عامل تعيين كننده سطح روابط تركيه و آمريكا خواهد بود .
تركيه نبايد پاسخ رد و يا قبول قطعی بدهد . تركيه همچنين ايران و روسيه را درباره اينكه سپر دفاع موشكی ، يك طرح دفاعی و غير تهاجمی است و به اتفاق آراء اعضا ناتو تصويب و يك طرح ناتو می باشد ، توجيه كند . حتی برای آن كه صداقت خود را اثبات كند بايد آمادگی خود را برای توسعه همكاری نظامی با ايران و روسيه اعلام كند و طرح های عملی و اجرايی را ارايه دهد .
تركيه همچنين بايد درصورت استقرار سيستم دفاع موشكی در تركيه ، نقش موثری درسيستم كنترل مستقيم سلاح ها برعهده بگيرد.به عبارت صحيح تر تركيه بايد در اتاق فرماندهی سيستم موشكی حضور داشته باشد و يكی از كليدهای سيستم را دراختيار خود بگيرد و مانع اقدامات خودسرانه فرماندهی سيستم شود.اگر قرار است سپر دفاع موشكی در تركيه مستقر شود ، بايد همه مناطق كشور تركيه تحت حفاظت و پوشش سيستم قرار بگيرد.مقامات تركيه بايد اطلاعات كافی تكنيكی و فنی درباره عملكرد سيستم را در اختيار داشته باشند .
تركيه همچنين برای آن كه اثبات كند ، سيستم دفاع موشكی متمركز بر تركيه و مختص اين كشورنيست ، بايد شرايط را برای استقرار سپر دفاع موشكی در كشورهای بالكان عضو ناتو فراهم آورد . بدين طريق تركيه از مشروعيت بين المللی مورد نظر خود برخوردارخواهد شد.
تركيه درشرايط حساس و سختی بسرمی برد . حكومت ترك با گزينه " سياست خارجی دراختيارخود " و" اتحادنظامی " و انتخاب يكی از آنها روبرو است. آمريكا نيز تركيه را به انتخاب يكی از اين دو گزينه وادار كرده است. درچند مدت اخير تركيه از محور اسراييل دور شده و با روسيه و ايران روابط متعادل برقرار كرده و از اتاق اتحاديه اروپا خارج شده و درحال آزمايش ايستادن برروی پاهای خود است. سياست جديد تركيه به معنی شكستن پوسته و قالب دور خود است ، بدين سبب با مخالفت آمريكا روبرو شده است . سپر دفاع موشكی آمريكا يك شانتاژ بسيارعاقلانه است زيرا واشنگتن با استقرار آن در تركيه می خواهد حلقه اول سياست خارجی تركيه متشكل از بلوك تركيه و ايران و سوريه و لبنان را بشكند و تركيه كه موسس اين بلوك است را به محافظ و مدافع امنيت اسراييل تبديل كند. تركيه نيز منتظر است شرايط لازم برای تحقق گرايش سياست خارجی مهم و تعيين كننده فراهم شود.
گوكترك تويسوزاوغلو
برگردان: محمد مقامی – ايران بالكان (ايربا)
///////////
مرجان برومندفر:
روابط ايران و تركيه پس از روي كار آمدن حزب اسلام گرا وارد فاز جديدي شد؛ سران دو كشور پس از گسترش روابط سياسي و بخصوص با همراهي در مسائل هستهاي ايران و همچنين حضور در امضاي بيانيه تهران به عنوان ناظر بيانيه به همراه برزيل نوع جديدي از روابط را برقرار كردند.
در عين حال موضعگيريهاي اخير سران تركيه در قبال رژيم صهيونيستي پس از حمله به كشتي كاروان آزادي غزه كه به نوعي همراهي با مواضع ايران عليه اين رژيم غاصب بوده است، موجب شد تا روابط دو كشور بيش از پيش گسترش يابد، امضاي توافقنامههاي سياسي و اقتصادي بين دو كشور دليلي بر گسترش روابط بين دو كشور بود.
موضوعي كه تا پيش از گسترش روابط هم در مناسبات ايران و تركيه مورد توجه قرار گرفته بود عضويت اين كشور در شوراي نظامي ناتو بود؛ اينطور به نظر ميرسيد كه همكاري تركيه در ناتو روابط دو كشور را تحت تاثير قرار داده است، با اين وجود مساله استقرار سپر دفاع موشكي ناتو در تركيه موضوع ديگري بود كه اين جريان را بيشتر تحت تاثير قرار ميداد؛ در شرايطي كه سران ناتو معتقدند بايد سيستم دفاع ضد موشكي اروپا را با سيستم آمريكا مرتبط كنند و يك سامانه دفاعي براي دفاع از مردم اروپا بسازند بهترين محل را براي استقرار اين سامانه كشور تركيه تشخيص دادند.
در واقع اقدام آمريكا براي همراه كردن كشورهاي اروپايي در استقرار سپر موشكي موجب شد ناتو نيز با پيروي از خواستههاي پنتاگون، كشورهاي اروپاي شرقي از جمله لهستان، بلغارستان و در نهايت تركيه را نيز در ليست پذيرش استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود قرار دهد.
طرح سپر موشكي موسوم به دفاع استراتژيك كه اوايل دهه ۱۹۸۰ از سوي دولت رونالد ريگان رئيسجمهوري وقت آمريكا تحت عنوان جنگ ستارگان مطرح و در ادامه تحويل سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) شد تا اعضاي خود را بدون هزينه براي آمريكا، وادار به پذيرش استقرار آن كند. پس از روي كار آمدن جرج بوش در سال ۲۰۰۲ به عنوان رئيسجمهوري آمريكا، كشورهاي بريتانيا و دانمارك خواهان مشاركت در اين طرح شدند كه اكنون رادارهاي مربوط به اين طرح در بخشهايي از اين دو كشور مستقر شدهاند. اين طرح در ابتدا براي مقابله با توان موشكي شوروي و چين و احتمالا كره شمالي طراحي و مطرح شد، اما پس از روي كار آمدن باراك اوباما به علت هزينه بالاي طرح، ايالاتمتحده آمريكا پذيرفت يا مجبور شد اين طرح را به پيمان ناتو واگذار كند. اين سيستم در اروپا تاسيس خواهد شد و مورد تجديد نظر واصلاح قرارگرفته و براساس ديدگاه تنظيم مرحلهاي Phased Adaptiv Approach برقرار و اجرا خواهد شد. «جيم تاونسند» معاون وزير دفاع آمريكا در همين زمينه اعلام كرد كه براساس نظريه تنظيم و برنامه اجرايي مرحلهاي، در مرحله اول با برخي از كشورها و در مراحل ديگر با كشورهاي مختلف وارد مذاكره خواهيم شد. در مرحله اول با لهستان درباره طرح سپردفاع موشكي مذاكره كرديم. سپس با مقامات جمهوري چك، روماني و تركيه مذاكره كرديم. همچنين با كشورهايي كه توان ميزباني سپردفاع موشكي در اختيار دارند نيز تبادل نظر كرده و نظرات آنها را جويا شديم. تركيه نقش مهمي در سپر دفاع موشكي خواهد داشت. زيرا تركيه از ابتداي عضويت تاكنون نقش بسيار فعال و قدرتمندي در ناتو ايفا كرده است.
با نگاهي به اين واقعيت كه اگر تركيه بهعنوان يكي از مهمترين اعضاي ناتو به خواستههاي استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود تن ميداد، ايالاتمتحده توانسته بود با كمترين سرمايهگذاري كمربند امنيتي خود را تا منتهياليه اروپا و مرزهاي آسيا گسترش بدهد، اين پيشنهاد به تركيه مطرح شد. ملاحظات اين كشور در برخورد با آمريكا و كشورهاي اروپايي تا پيش از حضور حزب اسلام گراي اين كشور در راس دولت به منظور عضويت در اتحاديه اروپا موجب پذيرش اين پيشنهاد از سوي تركيه شد؛ اين در شرايطي بود كه به هر حال اين جريان روابط تركيه را با كشورهاي همسايه خود تحتالشعاع قرار ميداد.
با اين وجود امیت یاردیم سفیر تركیه در ایران در گفتوگويي با فارس، در خصوص استقرار سامانه موشكی ناتو در خاك تركیه و در مجاورت مرزهای ایران گفت: این یك موضوع تماماً فنی است و تركیه در اجلاس لیسبون نظرات خود را به طور شفاف در این باره مطرح كرد، البته در این روند مهمترین موضوع روابط تركیه با ایران است و تركیه همواره افكار و نگرانیهای خود را مطرح كرده است. در هر روندی كه باشد و در هر مكان و زمان، مهمترین موضوع، روابط با ایران است و این موضعگیری اساسی تركیه میباشد. يارديم در پاسخ به اين سوال كه این سامانه برای حفاظت تركیه در برابر كدام خطرها یا كشورها مستقر شده است؟ توضيح داد: از نظر ناتو نمیدانم، اما اگر میگویید خطر آن برای تركیه چیست، باید بگویم كه در دورنمای روابط بین ایران و تركیه چنین چیزی مطرح نیست. در تمامی روندهای سیاسی مختلف وقتی یك پروسهای را ارزیابی میكنیم حتماً موضوع روابط با ایران را مدنظر قرار داده و از آن منظر موضوع را بررسی میكنیم. در اين باره سياست روز در با تعدادي از صاحبنظران مسائل بينالمللي درباره استقرار سپر دفاع موشكي در تركيه به گفتوگو پرداخته است كه در پي ميآيد.//////
ترکیه قدرتمندترین ارتش منطقه را دارد اما ایران نیز از نظر استراتژیک و نظامی قدرت دفاع از خود را در زمینه های تهدید داراست. از زمان مطرح شدن سپر دفاع موشکی در سال 2008 جهان در تلاطم قرار گرفته است یک سوی این بازی ایالات متحده، ثروتمندترین کشور جهان است که اگرچه ابتکار این طرح از اوست، اما صحنه بازی جایی دیگر در آن سوی اقیانوس اطلس در قلمرو ناتوست که اروپا را شامل می شود. کشورهایی کوچک اما ثروتمند، که با ضعف ژئواستراتژیک در جغرافیای خود، نیازمند دفاع مشترک هستند. اکنون که حوزه عمل اتحادیه اروپا همه کشورهای قاره اروپا را در برگرفته است و پارلمان اروپا از نظر سیاسی و ناتو از نظر نظامی آن را اداره می کند، بنابراین تصمیم گیری درباره تامین امنیت نیز در راس امور قرار می گیرد. امنیتی که منوط و مشروط به تصمیم گیری جمعی است.
زمانی قرار شده بود این سامانه در کشورهای اروپای شرقی، متحدان سابق پیمان ورشو و اقمار شوروی مستقر شود. سامانه موشکی در لهستان، در بخش شمالی اروپا و سامانه راداری سیستم در چک. هر دو در همسایگی نزدیک روسیه. با وجودی که گفته می شد این سامانه برای دفاع در برابر تهدیدهای ایران و کره شمالی است، اما روسیه به دلایل بسیار آن را در راستای تهدیدهای خود ارزیابی می کرد. با مطرح شدن این طرح روسیه به تکاپو افتاد و از مرحله اعتراض، به مرحله تهدید و در پایان به مرحله آمادگی برای همکاری و شاید نوعی تقاضا و خواهش را هم دنبال کرد. اوباما مدتی این طرح را به تعویق انداخت. روسها بسیار نگران شده بودند. زیرا اگرچه آمریکا اعلام می کرد این سامانه برای تهدید روسیه نیست، اما روسیه ادعا می کرد که این سامانه برای تهدید روسیه است و دلیل آن را استقرار در همسایگی خود می دانست.
مدتی بدین طریق در خوف و رجاء سپری شد. روسیه به آمریکا نزدیک شد و پس از دوره ای تعلیق، روسیه توانست نفسی به راحتی بکشد. در این دورۀ ماه عسل، برخی سازشها انجام گرفت. آمریکا از دست قذافی با کمک روسیه خلاصی یافت. روسیه در بدترین شرایط تاریخی قرار گرفته و به نوعی تحقیر شد. به طوری که نخست وزیر روسیه ولادیمیر پوتین رئیس جمهور را در مورد موافقت با حمله ناتو به لیبی سرزنش کرد که نتیجه آن را امروز در موافقت مدویدف در کناره گیری دور دوم و حمایت از نامزدی دوباره پوتین می توان ارزیابی کرد. روسیه اما با طرح دوباره آن و استقرار بخشی از آن (سیستم هشدار دهنده) در ترکیه، باز هم نگران شده است. زمینه سازی برای استقرار بخشی از سیستم هشدار دهنده در ترکیه در اجلاس استانبول ناتو فراهم شد. ترکیه آن را مشروط پذیرفت. اعلام کرد به شرطی با آن موافقت خواهد کرد که برای تهدید ایران، همسایه ترکیه نباشد. پیشترهم ترکیه ایران را از فهرست تهدید در دکترین نظامی خود خارج کرده بود. اکنون شرایط آماده است. دلایل پذیرش طرح از سوی ترکیه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
•ترکیه منافع ملی خود را دنبال می کند.
•ترکیه عضو ناتوست و ناگزیر است که از تصمیات تمکین کند
•ترکیه در شرایط کنونی در مهمترین ترتیبات منطقه ای و بین المللی به بازیگری تاثیر گذار تبدیل شده است
•در بهار عربی ترکیه توانسته است به ایفای نقش بپردازد
•قدرت میانجیگری ترکیه در منطقه افزایش یافته است
•در آموزه های سیاست خارجی مدل عثمانی، مسائل خود با کشورهای همسایه را به حداقل رسانده است
•در امنیت انرژی اروپا به تامین کننده انرژی تبدیل شده و در آینده توانایی تبدیل شدن به هاب انرژی را داراست
•بخشی از ناتوست و در صورت مشارکت در امنیت دسته جمعی در درون مرزهای سازمان، نمی توان ایرادی بر آن وارد ساخت.
اکنون اروپا از مخمصه بخشی از سیستم دفاع موشکی خلاصی یافته و این سیستم در نزدیکترین محل به حوزه تهدید(به زعم ناتو ایران و کره شمالی)، در ترکیه (در اسیا و نه در اروپا) نصب خواهد شد. محل استقرار در منطقه کوهستانی ملاطیه در جنوب مرکزی در نزدیکی سوریه، عراق و ایران خواهد بود و از پایگاه نظامی و مجهز دیاربکر پشتیبانی خواهد شد.
نگرانی های ایران
به نظر می رسد نگرانی ایران و هشدار به ترکیه و ناتو سبب تغییر در تصمیم استقرار نخواهد داشت، زیرا در برخی جنبه ها می توان دیدگاه های مثبتی هم داشت. ترکیه همسایه ایران و عضو ناتوست. از زمان پیوستن ترکیه به ناتو در دهه 50 قرن گذشته بین ایران و ترکیه مشکلی وجود نداشته و در پیمانهای شاخه های ناتو در پیش از انقلاب ایران با هم همکاری هم داشته اند. در ناتو تصمیمات بر اجماع همه اعضاء استوار است. بنابراین عضویت همسایه مسلمان ایران در ناتو می تواند در تصمیم گیری ها تاثیر مثبت داشته باشد. ترکیه قدرتمندترین ارتش منطقه را دارد و ایران از نظر استراتژیک و نظامی قدرت دفاع از خود را در زمینه های تهدید داراست. سامانه های موشکهای بالستیک ایران توانایی آن را دارد که در زمان تهدید تمامیت ارضی، کشور را محافظت و بخوبی از مرزهای خود دفاع کند.
به نظر می رسد دامن زدن به مساله استقرار سامانه هشدار دهنده و اطلاعاتی سپر دفاع موشکی غرب در ترکیه چیزی را حل نمی کند و بیشتر بر بحران روابط دو کشور می افزاید. دیپلماتهای ترک به اندازه کافی هوشیار هستند که نگرانی های کشورهای همسایه، از جمله ایران را در نظر بگیرند. در برخی رسانه ها گفته می شود که این سامانه اطلاعات مورد نیاز اسرائیل را هم در دسترس قرار می دهد. این مورد در زمانی مطرح می شود که روابط دو طرف بسیار تیره است. از همین رو می توان نتیجه گرفت که این موضوع نادرست است و بیشتر جنبه تخربی دارد. سطح بالای روابط اقتصادی دو کشور و اشتراکات فرهنگی بین ملت دو کشور، مانع از آن است که این مسائل را به چالش تبدیل کند. بیاد داشته باشیم که در دوره هایی که ایران موشکهای بالستیک خود را آزمایش کرده است، ترکیه بدان اعتراضی نداشته است. اکنون ترکیه انتظار دارد در روابط دو کشور به سبب این مساله تنش ایجاد نشود.
نقش ناتو در جهان معاصر به عنوان بازویی اجرایی در اختیار شورای امنیت سازمان ملل است. هزینه های زیاد تامین امنیت در جهان، به جهت تعدد مناطق درگیر در جهان، سازمان ملل را در تامین امنیت ناتوان کرده است. شرایط پس از جنگ سرد در ساختارهای سازمانهای بین المللی هم موجب تغیبرات شده است. از زمان درگیری های یوگسلاوی و مشارکت ناتو در ایجاد صلح، مدل جدیدی از تامین صلح در نقاط مناقشه و برخورد، پیاده سازی شده است. افغانستان موردی برای تمرین این سازو کارها در قلمرو خارج از محدوده سنتی جغرافیایی ناتو بود که برای پیاده سازی این مدل آزمایش شده است. لیبی نمونه کنونی است. به نظر می رسد نوعی تفکر جدید در عرصه بین الملل در حال شکل گیری است که هم فرصت است و هم تهدید.
سپر موشكی چیست؟
آمریكا برای تسلط نظامی و امنیتی بر جهان طرحی ریخته است كه باید تا سال ۲۰۲۰اجرا شود. این طرح كه به «ضربه سریع جهانی» (Prompt Global strike (PGS شهرت یافته است، اساسا طرحی تهاجمی است كه برای توجیه افكار عمومی آنرا دفاع موشكی میخوانند. این طرح سپر موشكی نیست، چماق موشكی است. این طرح اول بار در سال ۲۰۰۱ در وزارت جنگ آمریكا (پنتاگون) تصویب شد و در سال ۲۰۰۶ نیز مورد تجدیدنظر نهایی قرار گرفت و ۵۰۰ میلیون دلار بودجه برای آن اختصاص یافت. براساس طرح (PGS) آمریكا كلاهكهای هستهای موشكهای خود را با مواد انفجاری غیرهستهای آماده عملیات میكند. ازاینرو بسیاری از موشكهای مستقر در عرشه كشتیها و زیردریاییها و موشكهای مستقر در خشكی برای ماهیت جدید با كلاهكهای غیرهستهای آماده میشوند. هدف نهایی این طرح آن است كه دولت آمریكا بتواند در مدت ۶۰ دقیقه بدون نیاز به جابهجایی عظیم نیروی انسانی و تجهیزات فوقالعاده نظامی اهداف خود را در سراسر كره زمین هدف قرار دهد.
طرح ضربه سریع جهانی (PGS) درواقع نوعی «استراتژی پیشدستانه ضربه اول» است كه الگوی زمینی جنگ ستارگان محسوب میشود. ابتكار دفاع استراتژیك SDI) Strategic Defense Initiative) كه به جنگ ستارگان شهرت یافت بر این فرض طراحی شده بود كه از زمان صدور دستور حمله موشكی دشمن فرضی تا زمان شلیك موشك زمانی لازم است تا موشكهای مزبور از سیلوها خارج شود و از سكوی پرتاب شلیك شود. ابتكار دفاع استراتژیك بر این فرض استوار بود كه بهترین زمان حمله به این سایت موشكی حدفاصل دستور شلیك تا زمان پرتاب موشك است. این سامانه موشكی بر ضد شوروی طراحی شده بود هرچند هیچگاه عملیاتی نشد. حال آمریكا قصد دارد این سامانه موشكی را برای حمله در سراسر جهان آماده كند.PGS خود وجه كامل و نقطه تكامل استراتژی نظامی سهوجهی آمریكاست. آمریكا درصدد است در درجه اول بودجه نظامی خود را برای سال ۲۰۰۸ به رقم ۶۴۵ میلیارد دلار برساند. (۱)
هدف استقرار سپر دفاع موشکی چیست؟
ایالات متحده امریکا در نشست اخیر سازمان ناتو به ترکیه پیشنهاد داده است که سپر دفاع موشکی امریکا را در ترکیه مستقر کند. ترکها هنوز به این پیشنهاد ایالات متحده پاسخی نداده اند اما در صورتی که این پیشنهاد از طریق ناتو مطرح شود، ترکیه ناچار از پذیرش است. دکتر رحمن قهرمان پور پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه در گفتگو با دیپلماسی ایرانی گفت: به نظر میرسد بحث استقرار خود سپر دفاع موشکی به معنای کلی در خاک ترکیه مطرح نیست و استقرار رادارها در خاک ترکیه مدنظر است. البته به این دلیل که اخبار زیادی درباره این مسئله منتشر نشده است نمیتوان به طور قطع گفت که منظور از استقرار سپر دفاع موشکی در ترکیه چیست. سپر دفاع موشکی که امریکا قصد داشت در چک و لهستان مستقر کند، از سه عنصر تشکیل شده است: یکی خود موشکهای رهگیر است که این موشکها توانایی دارند موشکهای پرتاب شده را نابود کنند به علاوه دو سامانه رادار باند ایکس که اصطلاحا امکان ۳۶۰ درجه چرخش دارند.
درباره اهداف سپر دفاع موشکی ابهامات زیادی وجود دارد. امریکاییها همواره به روسها گفته اند که استقرار این سامانه برای مقابله با توان موشکی ایران است. ولی نکته این جاست که ایران چنین موشکهای استراتژیکی ندارد. این جا بحث موشکهای قاره پیما و بالستیک مطرح میشود. امریکاییها میگویند که ایران در آینده به چنین موشکی دست پیدا میکند. در این خصوص باید گفت که دکترین دفاعی ایران در صورت دست یابی به چنین موشکهایی از آنها استفاده تهاجمینخواهد کرد. بنابر این به نظر میرسد مطرح کردن توان موشکی ایران بحث تبلیغاتی است. ضمن این که به لحاظ مکان استقرار این موشکها، مکانهای پیشنهادی همواره دور روسیه بوده است. لذا هنوز ابهام وجود دارد در اهداف این اقدام و معلوم نیست که امریکا دنبال استقرار این سامانه است یا ناتو؟ اگر ناتو در پی استقرار سپر دفاع موشکی است، تهدیداتی که ناتو تعریف کرده شامل این نوع تهدیدات نمیشود. در کل باید گفت که ابهام جدی درباره این که چرا امریکاییها میخواهند این سامانه در خارج از خاک امریکا مستقر شود وجود دارد.
مواضع روسیه
استقرار رادار آمریكایی در تركیه نشانه لجبازی غرب است
آخرین واکنشها مربوط به وزارت خارجه روسیه است. این کشور در بیانیه ای که جمعه منتشر شد، نگرانی عمیق روسیه از اصرار اروپا و آمریکا به عملیاتی کردن مرحله به مرحله بخش اروپایی طرح جهانی آمریکایی سپر دفاع موشکی ابراز کرده و تاکید می کند: این گونه اقدامات عامل بازدارنده در مذاکرات شورای روسیه - ناتو در زمینه مساله امنیت موشکی اروپا محسوب می شود و نشان می دهد که امریکا و اروپا در مشارکت ندادن برابر روسیه در طرح سپر دفاع موشکی اروپا لجبازی می کنند. در این بیانیه از غربی ها خواسته شده است که به منافع و نگرانی های روسیه به خاطر استقرار بخش اروپایی سپر دفاع موشکی به شکلی شایسته توجه کرده و به مذاکرات شورای ناتو - روسیه درباره معماری جدید سپر یاد شده ، ماهیتی عمل گرا و واقعی بدهند.مقامات روس، استقرار سیستم پدافند موشکی آمریکا در مجاورت مرزهای روسیه را تهدیدی برای امنیت راهبردی خود می دانند و به طور مکرر هشدار داده اند که در صورت استقرار تسلیحات آمریکایی در کشورهای مجاور، تدابیر متقابل اتخاذ خواهند کرد. (۲)
مواضع ایران
سامانه رادار موشکی موجب سوء تفاهم در همه منطقه است.
علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه در دیدار با همتای ارمنی خود گفت: امروز درخصوص موضوع مربوط به استقرار سامانه راداری موشکی که قرار است در ترکیه مستقر شود، به رایزنی پرداختیم زیرا این موضوع موجبات نگرانی جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجوار منطقه را فراهم کرده است. وزیر امور خارجه با ابراز امیدواری در این باره که ترکیه برای استقرار سپر موشکی امریکا در خاک کشورش توجیه لازم را داشته باشد گفت: نباید بگذاریم منطقه بیش از این شاهد سوء تفاهمات مختلف باشد.(۳)
هشدار به ترکیه
دکتر وحیدی، وزیر دفاع در خصوص استقرار سپر دفاع موشكی در تركیه گفت: استقرار سامانه موشكی از سوی بیگانگان در تركیه توجیهی ندارد و به نفع ملت های منطقه نیست و ما این اقدام را بسیار مضر قلمداد می كنیم. سردار وحیدی اظهارداشت: تجربه نشان داده است كه حضور نیروهای بیگانه دركشورهای منطقه موجب خدشه دار شدن اعتماد بین كشورها و در نهایت نقض حاكمیت ملی آنها می شود. وی با بیان این كه آمریكا امروز در حوزه های سیاسی و اقتصادی سیر نزولی را طی می كند، افزود: دخالت نظامی و مداخله در امور داخلی كشورهای مختلف نمی تواند این مسیر را تغییر و آنها را از این وضعیت نجات دهد.
معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح هم با اشاره به استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه گفت: ترکیه باید بداند که با اینکار تمام ظرفیت خود را صرف حمایت از صهیونیستها کرده است و باید پاسخگو باشد. جزایری در گفت و گو با شبکه العالم گفت: وضعیت جنگهای آینده به گونهای است که سپرهای موشکی در واقع عروسکی بیش نیستند. وی افزود: آمریکاییها با نگرانی جدی از حفظ موجودیت اسرائیل غاصب در صددند تمامی ظرفیتها و فرصت را بکار گیرند و استقرار سپر موشکی در ترکیه میتواند یکی از اهداف آنها باشد.
هدف سپر موشكی امنیت كشورهای میزبان نیست
سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل گفت : هدف آمریكا از استقرار سپر دفاعی موشكی تامین امنیت كشورهای میزبان این سیستم نیست. به گزارش ایرنا، محمد خزاعی در جلسه كمیته خلع سلاح و امنیت بین المللی مجمع عمومی این سازمان ، دیدگاهها و مواضع جمهوری اسلامی ایران را در خصوص خلع سلاح هسته ای، سیستم سپر دفاع موشكی و خاورمیانه عاری از سلاحهای هسته ای تشریح كرد. وی تاكید كرد : استقرار سیستم دفاع موشكی بر امنیت كشورهای میزبان این سیستم و حتی كشورهائیكه این سیستم را اداره می كنند، نخواهد افزود .(۴)
سیاست گسترش ناتو به شرق
حسین علایی درباره پذیرش ترکیه مبنی بر استقرار سپر موشکی در خاک این کشور اظهار کرد: بعد از فروپاشی شوروی و پیمان ورشو، انتظار میرفت که پیمان ناتو نیز منحل شود و جهان به سمت کنارهگیری از نظامیگری حرکت کند اما آمریکا اجازه نداد که این پیمان از بین رود و حتی ناتو در ماموریتهای جدید نیز شرکت کرد.او ادامه داد: ترکیه از سالهای دور عضو پیمان ناتو بوده و سالهای درازی است که با این پیمان همکاری میکند و از سوی دیگر در جهت عضویت در اتحادیه اروپا امتیازاتی به کشورهای اروپایی میدهد. همچنین آمریکا تلاش میکند در مسایل خاورمیانه الگوی ترکیه را در کشورهای اسلامی مطلوب نشان دهد. ترکیه روابط خوبی با آمریکا دارد و پایگاه اینجلیک این کشور در اختیار نیروهای نظامی آمریکا قرار دارد؛ بنابراین به نظر میرسد استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه در راستای سیاستهای رو به گسترش ناتو به سمت شرق، همکاریها با آمریکا و استفاده از ظرفیتهای ترکیه توسط این کشور در مداخله در خاورمیانه قابل ارزیابی است.(۵)
کنترل توان موشکی ایران
معاون عملیات ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه استقرار سپر موشکی در ترکیه در راستای کنترل توان موشکی ایران است، گفت: آمریکا فکر می کند با این اقدامات می تواند امنیت رژیم صهیونیستی را فراهم کنند. امیر سرتیپ سید پرویز هاشمی در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه اظهار داشت: استقرار سپر موشکی در ترکیه اقدامی دفاعی است اما نه برای آنها بلکه در راستای کنترل توان موشکی ما. وی ادامه داد: ما هم به لطف خدا سیاست های خود را داریم و مشکلی برای ما پیش نخواهد آمد. معاون عملیات ستاد ارتش با اشاره به اینکه آمریکا برای خود طرح هایی را اجرا می کند و فکر می کند با این اقدامات می تواند امنیت رژیم صهیونیستی را فراهم کنند، گفت: ما هم در راستای صیانت از کشورمان طرح های خودمان را داریم و هر کشوری مختار است که برای دفاع از خود طرحش را بکار گیرد.
وزیر خارجه ترکیه نیز که بسیار تلاش می کند نقش میانجی بزرگ در مناقشات منطقه را بازی کند مجددا ایران را دوست نزدیک ترکیه نامید و از حمایت ترکیه از ایران در مقابله با هرگونه حمله نظامی سخن گفت. وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه هر کشوری که به دنبال تعرض نظامی به ایران باشد ترکیه را در مقابل خود خواهد دید گفت:در عین حال از خاک ترکیه کسی نمی تواند از اسرائیل دفاع کند. داود اوغلو وزیر امور خارجه ترکیه در دیدار با معاون وزیر امور خارجه با اعلام اینکه در یک دوره تاریخی در منطقه بسر می بریم ، گفت: زیر ساخت های آتی منطقه در حال شکل گرفتن است و ایران و ترکیه بعنوان بزرگترین قدرت های منطقه از طریق همکاری با همدیگر می توانند در شکل گیری این زیر ساخت ها موثر واقع گردند. وزیر امور خارجه ترکیه افزود: هر کشوری که به دنبال تعرض نظامی به ایران باشد ترکیه را در مقابل خود خواهد دید.داود اوغلو همچنین این نکته را متذکر شد که از خاک ترکیه کسی نمی تواند علیه ایران اقدامی انجام دهد در عین حال از خاک این کشور کسی نمی تواند از اسرائیل دفاع کند. در همین حال، وزیر دفاع ترکیه اعلام کرد که کشورش در راستای عمل به مفاد نشست لیسبون در طرح سپر دفاع موشکی مشارکت می کند
///سامانه دفاع ضد موشکی / ضد هوایی امآیام-۱۰۴پاتریوت
MIM-104 Patriot - , surface-to-air missile (SAM) system
• سامانه موشکی پاتریوت، برای نخستینبار در سال۱۹۹۱ برای دفاع از عربستان سعودی و اسرائیل در جنگ اول خلیجفارس بهکار گرفته شد.
• در آن زمان آمریکاییها اعلام کردند که این سامانه توانسته موشکهای اسکاد عراق را رهگیری و منهدم کند. همچنین از آن زمان سامانه پاتریوت پیشرفتهای چشمگیری داشته است.
• سامانه پاتریوت چیست؟
پیشرفتهترین سامانه دفاعی موشکی در جهان است. شرکت نظامی آمریکایی رایتئون Raytheon یکی از بزرگترین شرکتهای تولید سامانه پاتریوت است.
سامانه پاتریوت (Patriot) یک سیستم دفاع هوایی موشکی هدایتشونده است که توانایی مقابله با موشکهای بالستیک تاکتیکی، موشکهای کروز و هواپیماهای پیشرفته را در تمامی شرایط آب و هوایی و در هر ارتفاعی دارا است. از مهمترین ویژگیهای سامانه دفاعی پاتریوت وجود رادار مرکب چندکاره، هدایت تعقیب از طریق موشک، نرمافزار پیشرفته و همچنین کارکرد خودکار این سامانه به صورت گسترده است.
///سامانه سپر دفاع ضد موشکی "رافائل : گنبد آهنین "
RADS Iron Dome Missile deference system
گنبد آهنی یک سامانهٔ دفاع هوایی متحرک است که در اسرائیل طراحی و تولید شده و از اوایل سال ۲۰۱۱ به خدمت گرفته شدهاست.
این سامانه که به صورت شبانهروزی و در هر شرایط آبوهوایی فعالیت میکند قادر است تا راکتها و گلولههای توپ را در فاصله ۴ تا ۷۰ کیلومتر هدف قرار دهد و در حال حاضر تنها بعد از اسرائیل در سنگاپور در حال خدمت است.
گنبد آهنی برای مقابله با راکتهای شلیکشده توسط شبهنظامیان در لبنان و فلسطین طراحی شدهاست.
////نتایج یک مطالعه در وزارت دفاع آمریکا نشان میدهد که سپر دفاع موشکی آمریکا در لهستان و رومانی علیرغم تحمیل میلیاردها دلار هزینه به آمریکا در برابر موشکهای ایرانی کارایی لازم را ندارد.
/////آنکارا چند روزی است که میزبان نظامیان آمریکایی برای استقرار سپر دفاعی و همچنین موشکهای پاتریوت است؛ اقدامی که طی ماههای اخیر با واکنش های متفاوتی از سوی همسایگان آنکارا روبرو شده است. اما در تحلیل این مسئله باید چند نکتۀ مهم و اساسی را مدنظر داشت؛ اول اینکه نصب موشکهای پاتریوت در ترکیه به درخواست آنکارا صورت گرفته و ثانیاٌ در اهداف این تصمیم باید چهارچوب بزرگتری به نام" استراتژی امنیت ملی آمریکا" را مورد بررسی قرار داد. سال گذشته دولت باراک اوباما در سند منتشر شده استراتژی امنیت ملی این کشور که اهداف و برنامههای آمریکا برای دهۀ جاری را شامل میشد، سه را حوزه مد نظر قرار داد: امنیت داخلی آمریکا، امنیت سرزمینی آمریکا و در نهایت امنیت متحدین آمریکا، امنیت دوستان آمریکا، منافع و نیروهای آمریکا در گسترۀ جهان. سال جاری این مسئله در بودجۀ دفاعی 2013 به طور دقیقتری تعریف شده است. پروژۀ مذکور به بخش های مختلفی از جمله تهدیدات هستهای و موشکی کره شمالی و ایران، امنیت دفاعی، امنیت سرزمینی، امنیت متحدین آمریکا و امنیت نیروهای آمریکایی در منطقه آسیا، خاورمیانه، خلیج فارس، اهداف و برنامههای آمریکا در قبال این مناطق پرداخته شده است. آمریکا برای اجرایی کردن اهداف و برنامههای سند استراتژی امنیت ملی خود سطوح مختلف دفاعی را پیشبینی کرده است:
*سیستم دفاعی در برابر تهدیداتی که مستقیماً سرزمین و منافع آمریکا را هدف قرار میدهند که در این بخش به ایران و کره شمالی اشاره شده و در این سند حتی آمده است که جدای از موشکهای دوربرد متعارف این موشکها میتوانند اتمی باشند. موشکهای دفاعی آمریکا قرار است در اقصی نقاط جهان برای دفاع از این کشور چیده شود که یکی از آنها میتواند ترکیه باشد.
*سیستم جلوگیری از حملههای اتمی از دیگر اهدافی که در سند امنیت استراتژیک آمریکا پیش بینی شده است و میتواند در فضا موشکها را نابود کند. در همین رابطه حتی اجرای پروژهای برای کاهش آثار و تبعات زیستمحیطی و تخریبی پخش مواد رادیو اکتیو در فضا نیز تعریف شده است.
به نظر من آنچه در حال وقوع است، اگرچه با تحولات سوریه و مناقشات ایران و اسراییل مرتبط است، اما بخشی از سیستم دفاعی است که آمریکاییها برای امنیت خود و متحدانشان و جهان غرب در جهان پیش رو در حال برنامه ریزی و اجرا هستند.
مشخصاً اگر تهدیدات آمریکا را مورد ارزیابی قرار دهیم، این تهدیدات رابطۀ مستقیم با چند تحول مهم دارد که عبارتند از: تکثیر سلاحهای هستهای، تولید سامانههای موشکهای دوربرد و در نهایت تروریسم و به اصطلاح مهمترین تهدید تعریف شده از سوی آمریکا در حال حاضر تکثیر سلاحهای هستهای توسط نیروهایی است که احتمالاً مرتبط با تروریسم هستند.
در سند استراتژی امنیت ملی آمریکا، ایران بخش قابل توجهی را به خود اختصاص داده است. از این رو نصب چنین سپری میتواند در درازمدت تهدیدات موشکی از جانب ایران به سمت اروپا، غرب و متحدین ناتو را خنثی نماید.
اما سوال اصلی اینجاست که چرا ترکیه برای نصب چنین سپر دفاعی انتخاب شد؟ واقعیت اینست که ترکیه پروژه ای را از دهۀ پیش در دست اجرا دارد که جایگاه این کشور را در جهان پیش رو تعریف میکند. آنکارا برای اجرایی کردن این پروژه، اهدافی را بر اساس جایگاه منطقهای، جهانی و موقعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تعریف کرده است. از سوی دیگر اهمیت ژئوپولیتیک ترکیه موقعیت و جایگاه ویژهای به این کشور در تعاملات منطقهای و بین المللی داده است؛ ترکیه به 3 منطقۀ استراتژیک خاورمیانه، قفقاز و اروپا مشرف است. این وضعیت خاص ترکیه به این کشور اجازه میدهد در سیاستهای امنیتی و دفاعی اروپا، آمریکا و ناتو جایگاه ویژهای پیدا کند. ترکیه نیز در این میان تلاش میکند سهم خود را در تعاملات با طرف غربی در منطقه اطراف خویش بدست آورده و به یک قدرت منطقهای در نظم جدید بین المللی تبدیل گردد. نصب سپر دفاعی و موشکهای پاتریوت نیز در سایۀ همین تحولات در حال وقوع است که باید نقش همۀ عوامل اشاره شده مورد بررسی قرار گیرد. اما در لابلای اظهارات سیاسی مقامات ترکیه میتوان تا اندارهای به اهداف آنکار نیز پی برد. احمد داوود اوغلو نخست وزیر ترکیه به تازگی اعلام کرده بود: "آنکارا حاضر نیست همسایۀ ترکیه سلاحی داشته باشد که ترکیه آن را نداشته باشد".
موشکهای ترکیه کدام کشورها را نشانه میگیرد؟
کارکرد این موشکها در شرایط فعلی که خاورمیانه دستخوش بحران است، تفاسیر زیادی را تاکنون به همراه داشته است. باید این واقعیت را در نظر داشت که موشکهای پاتریوت اصولاً دفاعی هستند و توان تهاجمی ندارند.ارتش آمریکا در خلیج فارس و شرق مدیترانه امکانات تهاجمی فراوانی را تدارک دیده است. لذا احتمالا آنها میخواهند نقاط ضعف خویش را در برابر هر واکنش متقابل احتمالی به حداقل برسانند. از این رو در وهلۀ اول باید این مسئله را مدنظر داشت که آنها جهت تهدیدات را از کدام سو دیده و یا فرض کرده اند و در پی آن سپرهای موشکی نصب شده در ترکیه قرار است کدام یک از آنها را خنثی نماید.
منشاً تهدیدات میتواند ایران، سوریه و حتی روسیه و چین باشد. همۀ این کشورها میتوانند منشأ تهدید احتمالی سرزمین، منافع و کشورهای متحد و دوست آمریکا باشند. در واقع این موشکها قرار است امنیت منافع و سرزمین آمریکا، متحدین آمریکا و کشورهای دوست آمریکا(کشورهای خلیج فارس) را تأمین کند و محتملا در اقصی نقاط خاورمیانه، آسیا و اروپا نصب خواهد شد. اما نمی توان گفت که دفاع موشکی در حال نصب در ترکیه مستقیما برای دفاع از اسرائیل در برابر تهدیدات فرضاً موشکی جمهوری اسلامی ایران برنامهریزی شده است. پیشتر در اروپای شرقی و اسرائیل این سیستم ها نصب شده و قرار است این سیستم در خلیج فارس نیز نصب شود، از این رو در تحلیل اهداف و پیامدهای نصب سپر دفاع موشکی ترکیه باید مجموعهای از دلایل و واقعیات داخلی، منطقهای، فرامنطقهای مدنظر قرار گیرد.
از سویی در خصوص سیاستهای امنیتی و نظامی آمریکا توجه به این نکته مهم است که بیش از 60% هزینههای نظامی جهان در آمریکا مصرف می شود و علیرغم پایان جنگ سرد کاهش قابل توجهی در هزینه های دفاعی آمریکا دیده نمی شود. با این حال علیالقاعده بایستی برای گنجاندن این حجم عظیم اعتبار در بودجه سالانه، توجیهات قابل قبولی برای جامعه و مالیات دهندگان آمریکائی واقعا وجود داشته و یا با استفاده از اشتباهات دیگران ساخته و فراهم آورده شود.
//////روابط تركيه و آمريكا از پل صراط می گذرد. تنش بين تركيه و اسرائيل و بحران روابط آمريكا و جمهوری اسلامی ايران ، مواضع مثبت تركيه درقبال ايران باعث ايجاد زخمی عميق بين تركيه و آمريكا شده است .
به گزارش پايگاه تحليلی – خبری ايران بالكان (ايربا)، گوكترك توی سوزاوغلو از كارشناسان مسايل استراتژيك در تركيه، طی مقاله ای در سايت Stratejik boyut می نويسد: اجراء طرح سپر دفاع موشكی آمريكا و ناتو كه متحدين تركيه هستند ، باعث خواهد شد اصل سياست تنش صفر با همسايگان كه تركيه آن را به مورد اجراء گذارده است به صورت عميق خدشه دار شود .
ايجاد زخم عميق باعث خواهد شد روابط تركيه با كشورهای همسايه كه با تلاش تركيه درحال بهبود وگسترش سريع است ، ضربه شديد بخورد و سرنوشت آينده حزب حاكم را نيز تحت تاثير خود قرار دهد.
لذا بايد به اجلاس سران ناتو درليسبون كه بنا به پيشنهاد آمريكا و دبيركل ناتو سپردفاع موشكی در دستور كار آن قرارخواهد گرفت ، توجه خاصی نشان داد.
از دوران رياست جمهوری رونالد ريگان (رييس جمهوری پيشين آمريكا ) تاكنون روسای جمهور آمريكا با طرح جنگ ستارگان و سپر دفاع موشكی خواهان اجرای چنين طرحی بوده اند.
براساس اين طرح ، موشك های بالستيك پرتابی از شوروی و روسيه (فعلی) و يا ساير دشمنان آمريكا و ناتو، با بهره برداری ازاشعه ليزر در فضا و خارج از جو زمين منهدم خواهند شد .
در دوران جورج بوش قرار بود سپر دفاع موشكی آمريكا در چارچوب حوزه ناتو تاسيس شود وسپر دفاع موشكی و رادار آن درلهستان و جمهوری چك واقع دراروپای شرقی مستقر گردد، ولی روسيه با آن مخالفت كرد .
در دوره باراك اوباما رييس جمهوری آمريكا موشك های سپردفاع موشكی در كشتی های جنگی آمريكا مستقر شدند. ولی آمريكا و ناتو خواهان استقرار رادارهای سپردفاع موشكی درتركيه هستند . روسيه اعلام كرده بود ، هدف روسيه نيست ، بلكه ايران و كره شمالی است .
در اين صورت سپر دفاع موشكی بايد در تركيه و جمهوری آذربايجان مستقر شود. پوتين نخست وزير روسيه ( رئيس جمهورسابق ) نيز رسما" اعلام كرده بود ، با استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه و جمهوری آذربايجان مخالفت نخواهند كرد. البته اين سخنان به معنی خودداری روسيه ازاعمال فشار برتركيه در جهت پيشگيری از استقرار سپر دفاع موشكی درتركيه نيست ، زيرا روابط تركيه و روسيه بسيارگسترش يافته است و بيش از نيمی از گاز طبيعی تركيه را روسيه تامين می كند .
علاوه بر آن روسيه ساخت نيروگاه اتمی آق قويو AKKUYU تركيه را برعهده گرفته است.
ايران كه به عنوان هدف اصلی سپر دفاع موشكی تعيين شده است ، عليرغم اينكه توان غنی سازی اورانيوم را به دست آورده است به مدت طولانی نخواهد توانست سلاح اتمی توليد كند . علاوه برآن ايران، موشكی كه بتواند آمريكا و يا اروپای غربی را مورد هدف قرار دهد ، توليد نكرده است و تكنولوژی توليد آن را نيز در اختيار ندارد. روابط تركيه با ايران درحال گسترش روزافزون است. ايران تامين كننده مهم انرژی و گاز طبيعی تركيه است . اسراييل متحد آمريكا در منطقه خاورميانه است.ايران موشك های دوربردی كه بتواند اسراييل را مورد هدف قراردهد ، دراختيار دارد.
سپر دفاع موشكی آمريكا و ناتو محافظ اسراييل در مقابل حملات موشكی ايران خواهد بود . هدف اصلی سپر دفاع موشكی آمريكا، حفاظت از اسراييل و تحت فشار گذاشتن ايران ، وادار كردن تركيه برای الحاق به صف اسراييل و توسعه روابط آنكارا و تل آويو ، تخريب سياست چند جانبه تركيه ، بازگرداندن تركيه به محوريت " اروپا - اسراييل " در سياست خارجی ، واداركردن تركيه برای مقابله با ايران و خنثی كردن اقدام تركيه در شورای امنيت در مخالفت با تحريم ايران است .
آمريكا می خواهد در صورت وقوع جنگ بين ايران و اسراييل ، تركيه را در صف دفاع از اسراييل قرار دهد . لذا هدف اصلی آمريكا و ناتو برای استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه ، عبارت ازاين است .
هدف ديگر سپر دفاع موشكی و تحميل آن به تركيه اين است كه با استقرار اين سيستم موشكی در نزديكی مرزهای روسيه ، اين كشور را تحت فشار قرارداده و اهداف احيا نفوذ و گسترش حاكميت روسيه در كشورهای عضو اتحاد جماهير شوروی را خنثی و درباره اين مسئله به روسيه هشدار دهد.آمريكا همچنين می خواهد از طريق استقرار سپر دفاع موشكی در تركيه ،به اتحاد تركيه و روسيه در دريای سياه كه برای ايجاد آن تلاش می شود،پايان دهد.روابط روسيه و تركيه حسنه است . لذا لزوم مقابله نظامی و سياسی با روسيه احساس نمی شود.
روابط تركيه و آمريكا به علت وجود تنش بين تركيه و اسراييل ازيك سو ، توسعه روابط دوستی تركيه و ايران عليرغم مخالفت آمريكا و بحران هسته ای ايران از سوی ديگر ، باعث شده است كه بسيار تضعيف شود .
اگر تركيه سپر دفاع موشكی آمريكا را رد كند ، عليرغم تاكيد ظاهری بر "مدل مشاركتی " روابط تركيه و آمريكا به بن بست شديدی دچار خواهد شد. اگرروابط تركيه و آمريكا به تابع متغير طرح سپر دفاع موشكی تبديل شود، چنين سياستی عليه تركيه خواهد بود. مقامات آمريكا نيز هشدار داده اند ، قبول و يا رد سپر دفاع موشكی عامل تعيين كننده سطح روابط تركيه و آمريكا خواهد بود .
تركيه نبايد پاسخ رد و يا قبول قطعی بدهد . تركيه همچنين ايران و روسيه را درباره اينكه سپر دفاع موشكی ، يك طرح دفاعی و غير تهاجمی است و به اتفاق آراء اعضا ناتو تصويب و يك طرح ناتو می باشد ، توجيه كند . حتی برای آن كه صداقت خود را اثبات كند بايد آمادگی خود را برای توسعه همكاری نظامی با ايران و روسيه اعلام كند و طرح های عملی و اجرايی را ارايه دهد .
تركيه همچنين بايد درصورت استقرار سيستم دفاع موشكی در تركيه ، نقش موثری درسيستم كنترل مستقيم سلاح ها برعهده بگيرد.به عبارت صحيح تر تركيه بايد در اتاق فرماندهی سيستم موشكی حضور داشته باشد و يكی از كليدهای سيستم را دراختيار خود بگيرد و مانع اقدامات خودسرانه فرماندهی سيستم شود.اگر قرار است سپر دفاع موشكی در تركيه مستقر شود ، بايد همه مناطق كشور تركيه تحت حفاظت و پوشش سيستم قرار بگيرد.مقامات تركيه بايد اطلاعات كافی تكنيكی و فنی درباره عملكرد سيستم را در اختيار داشته باشند .
تركيه همچنين برای آن كه اثبات كند ، سيستم دفاع موشكی متمركز بر تركيه و مختص اين كشورنيست ، بايد شرايط را برای استقرار سپر دفاع موشكی در كشورهای بالكان عضو ناتو فراهم آورد . بدين طريق تركيه از مشروعيت بين المللی مورد نظر خود برخوردارخواهد شد.
تركيه درشرايط حساس و سختی بسرمی برد . حكومت ترك با گزينه " سياست خارجی دراختيارخود " و" اتحادنظامی " و انتخاب يكی از آنها روبرو است. آمريكا نيز تركيه را به انتخاب يكی از اين دو گزينه وادار كرده است. درچند مدت اخير تركيه از محور اسراييل دور شده و با روسيه و ايران روابط متعادل برقرار كرده و از اتاق اتحاديه اروپا خارج شده و درحال آزمايش ايستادن برروی پاهای خود است. سياست جديد تركيه به معنی شكستن پوسته و قالب دور خود است ، بدين سبب با مخالفت آمريكا روبرو شده است . سپر دفاع موشكی آمريكا يك شانتاژ بسيارعاقلانه است زيرا واشنگتن با استقرار آن در تركيه می خواهد حلقه اول سياست خارجی تركيه متشكل از بلوك تركيه و ايران و سوريه و لبنان را بشكند و تركيه كه موسس اين بلوك است را به محافظ و مدافع امنيت اسراييل تبديل كند. تركيه نيز منتظر است شرايط لازم برای تحقق گرايش سياست خارجی مهم و تعيين كننده فراهم شود.
گوكترك تويسوزاوغلو
برگردان: محمد مقامی – ايران بالكان (ايربا)
///////////
مرجان برومندفر:
روابط ايران و تركيه پس از روي كار آمدن حزب اسلام گرا وارد فاز جديدي شد؛ سران دو كشور پس از گسترش روابط سياسي و بخصوص با همراهي در مسائل هستهاي ايران و همچنين حضور در امضاي بيانيه تهران به عنوان ناظر بيانيه به همراه برزيل نوع جديدي از روابط را برقرار كردند.
در عين حال موضعگيريهاي اخير سران تركيه در قبال رژيم صهيونيستي پس از حمله به كشتي كاروان آزادي غزه كه به نوعي همراهي با مواضع ايران عليه اين رژيم غاصب بوده است، موجب شد تا روابط دو كشور بيش از پيش گسترش يابد، امضاي توافقنامههاي سياسي و اقتصادي بين دو كشور دليلي بر گسترش روابط بين دو كشور بود.
موضوعي كه تا پيش از گسترش روابط هم در مناسبات ايران و تركيه مورد توجه قرار گرفته بود عضويت اين كشور در شوراي نظامي ناتو بود؛ اينطور به نظر ميرسيد كه همكاري تركيه در ناتو روابط دو كشور را تحت تاثير قرار داده است، با اين وجود مساله استقرار سپر دفاع موشكي ناتو در تركيه موضوع ديگري بود كه اين جريان را بيشتر تحت تاثير قرار ميداد؛ در شرايطي كه سران ناتو معتقدند بايد سيستم دفاع ضد موشكي اروپا را با سيستم آمريكا مرتبط كنند و يك سامانه دفاعي براي دفاع از مردم اروپا بسازند بهترين محل را براي استقرار اين سامانه كشور تركيه تشخيص دادند.
در واقع اقدام آمريكا براي همراه كردن كشورهاي اروپايي در استقرار سپر موشكي موجب شد ناتو نيز با پيروي از خواستههاي پنتاگون، كشورهاي اروپاي شرقي از جمله لهستان، بلغارستان و در نهايت تركيه را نيز در ليست پذيرش استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود قرار دهد.
طرح سپر موشكي موسوم به دفاع استراتژيك كه اوايل دهه ۱۹۸۰ از سوي دولت رونالد ريگان رئيسجمهوري وقت آمريكا تحت عنوان جنگ ستارگان مطرح و در ادامه تحويل سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) شد تا اعضاي خود را بدون هزينه براي آمريكا، وادار به پذيرش استقرار آن كند. پس از روي كار آمدن جرج بوش در سال ۲۰۰۲ به عنوان رئيسجمهوري آمريكا، كشورهاي بريتانيا و دانمارك خواهان مشاركت در اين طرح شدند كه اكنون رادارهاي مربوط به اين طرح در بخشهايي از اين دو كشور مستقر شدهاند. اين طرح در ابتدا براي مقابله با توان موشكي شوروي و چين و احتمالا كره شمالي طراحي و مطرح شد، اما پس از روي كار آمدن باراك اوباما به علت هزينه بالاي طرح، ايالاتمتحده آمريكا پذيرفت يا مجبور شد اين طرح را به پيمان ناتو واگذار كند. اين سيستم در اروپا تاسيس خواهد شد و مورد تجديد نظر واصلاح قرارگرفته و براساس ديدگاه تنظيم مرحلهاي Phased Adaptiv Approach برقرار و اجرا خواهد شد. «جيم تاونسند» معاون وزير دفاع آمريكا در همين زمينه اعلام كرد كه براساس نظريه تنظيم و برنامه اجرايي مرحلهاي، در مرحله اول با برخي از كشورها و در مراحل ديگر با كشورهاي مختلف وارد مذاكره خواهيم شد. در مرحله اول با لهستان درباره طرح سپردفاع موشكي مذاكره كرديم. سپس با مقامات جمهوري چك، روماني و تركيه مذاكره كرديم. همچنين با كشورهايي كه توان ميزباني سپردفاع موشكي در اختيار دارند نيز تبادل نظر كرده و نظرات آنها را جويا شديم. تركيه نقش مهمي در سپر دفاع موشكي خواهد داشت. زيرا تركيه از ابتداي عضويت تاكنون نقش بسيار فعال و قدرتمندي در ناتو ايفا كرده است.
با نگاهي به اين واقعيت كه اگر تركيه بهعنوان يكي از مهمترين اعضاي ناتو به خواستههاي استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود تن ميداد، ايالاتمتحده توانسته بود با كمترين سرمايهگذاري كمربند امنيتي خود را تا منتهياليه اروپا و مرزهاي آسيا گسترش بدهد، اين پيشنهاد به تركيه مطرح شد. ملاحظات اين كشور در برخورد با آمريكا و كشورهاي اروپايي تا پيش از حضور حزب اسلام گراي اين كشور در راس دولت به منظور عضويت در اتحاديه اروپا موجب پذيرش اين پيشنهاد از سوي تركيه شد؛ اين در شرايطي بود كه به هر حال اين جريان روابط تركيه را با كشورهاي همسايه خود تحتالشعاع قرار ميداد.
با اين وجود امیت یاردیم سفیر تركیه در ایران در گفتوگويي با فارس، در خصوص استقرار سامانه موشكی ناتو در خاك تركیه و در مجاورت مرزهای ایران گفت: این یك موضوع تماماً فنی است و تركیه در اجلاس لیسبون نظرات خود را به طور شفاف در این باره مطرح كرد، البته در این روند مهمترین موضوع روابط تركیه با ایران است و تركیه همواره افكار و نگرانیهای خود را مطرح كرده است. در هر روندی كه باشد و در هر مكان و زمان، مهمترین موضوع، روابط با ایران است و این موضعگیری اساسی تركیه میباشد. يارديم در پاسخ به اين سوال كه این سامانه برای حفاظت تركیه در برابر كدام خطرها یا كشورها مستقر شده است؟ توضيح داد: از نظر ناتو نمیدانم، اما اگر میگویید خطر آن برای تركیه چیست، باید بگویم كه در دورنمای روابط بین ایران و تركیه چنین چیزی مطرح نیست. در تمامی روندهای سیاسی مختلف وقتی یك پروسهای را ارزیابی میكنیم حتماً موضوع روابط با ایران را مدنظر قرار داده و از آن منظر موضوع را بررسی میكنیم. در اين باره سياست روز در با تعدادي از صاحبنظران مسائل بينالمللي درباره استقرار سپر دفاع موشكي در تركيه به گفتوگو پرداخته است كه در پي ميآيد.//////
ترکیه قدرتمندترین ارتش منطقه را دارد اما ایران نیز از نظر استراتژیک و نظامی قدرت دفاع از خود را در زمینه های تهدید داراست. از زمان مطرح شدن سپر دفاع موشکی در سال 2008 جهان در تلاطم قرار گرفته است یک سوی این بازی ایالات متحده، ثروتمندترین کشور جهان است که اگرچه ابتکار این طرح از اوست، اما صحنه بازی جایی دیگر در آن سوی اقیانوس اطلس در قلمرو ناتوست که اروپا را شامل می شود. کشورهایی کوچک اما ثروتمند، که با ضعف ژئواستراتژیک در جغرافیای خود، نیازمند دفاع مشترک هستند. اکنون که حوزه عمل اتحادیه اروپا همه کشورهای قاره اروپا را در برگرفته است و پارلمان اروپا از نظر سیاسی و ناتو از نظر نظامی آن را اداره می کند، بنابراین تصمیم گیری درباره تامین امنیت نیز در راس امور قرار می گیرد. امنیتی که منوط و مشروط به تصمیم گیری جمعی است.
زمانی قرار شده بود این سامانه در کشورهای اروپای شرقی، متحدان سابق پیمان ورشو و اقمار شوروی مستقر شود. سامانه موشکی در لهستان، در بخش شمالی اروپا و سامانه راداری سیستم در چک. هر دو در همسایگی نزدیک روسیه. با وجودی که گفته می شد این سامانه برای دفاع در برابر تهدیدهای ایران و کره شمالی است، اما روسیه به دلایل بسیار آن را در راستای تهدیدهای خود ارزیابی می کرد. با مطرح شدن این طرح روسیه به تکاپو افتاد و از مرحله اعتراض، به مرحله تهدید و در پایان به مرحله آمادگی برای همکاری و شاید نوعی تقاضا و خواهش را هم دنبال کرد. اوباما مدتی این طرح را به تعویق انداخت. روسها بسیار نگران شده بودند. زیرا اگرچه آمریکا اعلام می کرد این سامانه برای تهدید روسیه نیست، اما روسیه ادعا می کرد که این سامانه برای تهدید روسیه است و دلیل آن را استقرار در همسایگی خود می دانست.
مدتی بدین طریق در خوف و رجاء سپری شد. روسیه به آمریکا نزدیک شد و پس از دوره ای تعلیق، روسیه توانست نفسی به راحتی بکشد. در این دورۀ ماه عسل، برخی سازشها انجام گرفت. آمریکا از دست قذافی با کمک روسیه خلاصی یافت. روسیه در بدترین شرایط تاریخی قرار گرفته و به نوعی تحقیر شد. به طوری که نخست وزیر روسیه ولادیمیر پوتین رئیس جمهور را در مورد موافقت با حمله ناتو به لیبی سرزنش کرد که نتیجه آن را امروز در موافقت مدویدف در کناره گیری دور دوم و حمایت از نامزدی دوباره پوتین می توان ارزیابی کرد. روسیه اما با طرح دوباره آن و استقرار بخشی از آن (سیستم هشدار دهنده) در ترکیه، باز هم نگران شده است. زمینه سازی برای استقرار بخشی از سیستم هشدار دهنده در ترکیه در اجلاس استانبول ناتو فراهم شد. ترکیه آن را مشروط پذیرفت. اعلام کرد به شرطی با آن موافقت خواهد کرد که برای تهدید ایران، همسایه ترکیه نباشد. پیشترهم ترکیه ایران را از فهرست تهدید در دکترین نظامی خود خارج کرده بود. اکنون شرایط آماده است. دلایل پذیرش طرح از سوی ترکیه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
•ترکیه منافع ملی خود را دنبال می کند.
•ترکیه عضو ناتوست و ناگزیر است که از تصمیات تمکین کند
•ترکیه در شرایط کنونی در مهمترین ترتیبات منطقه ای و بین المللی به بازیگری تاثیر گذار تبدیل شده است
•در بهار عربی ترکیه توانسته است به ایفای نقش بپردازد
•قدرت میانجیگری ترکیه در منطقه افزایش یافته است
•در آموزه های سیاست خارجی مدل عثمانی، مسائل خود با کشورهای همسایه را به حداقل رسانده است
•در امنیت انرژی اروپا به تامین کننده انرژی تبدیل شده و در آینده توانایی تبدیل شدن به هاب انرژی را داراست
•بخشی از ناتوست و در صورت مشارکت در امنیت دسته جمعی در درون مرزهای سازمان، نمی توان ایرادی بر آن وارد ساخت.
اکنون اروپا از مخمصه بخشی از سیستم دفاع موشکی خلاصی یافته و این سیستم در نزدیکترین محل به حوزه تهدید(به زعم ناتو ایران و کره شمالی)، در ترکیه (در اسیا و نه در اروپا) نصب خواهد شد. محل استقرار در منطقه کوهستانی ملاطیه در جنوب مرکزی در نزدیکی سوریه، عراق و ایران خواهد بود و از پایگاه نظامی و مجهز دیاربکر پشتیبانی خواهد شد.
نگرانی های ایران
به نظر می رسد نگرانی ایران و هشدار به ترکیه و ناتو سبب تغییر در تصمیم استقرار نخواهد داشت، زیرا در برخی جنبه ها می توان دیدگاه های مثبتی هم داشت. ترکیه همسایه ایران و عضو ناتوست. از زمان پیوستن ترکیه به ناتو در دهه 50 قرن گذشته بین ایران و ترکیه مشکلی وجود نداشته و در پیمانهای شاخه های ناتو در پیش از انقلاب ایران با هم همکاری هم داشته اند. در ناتو تصمیمات بر اجماع همه اعضاء استوار است. بنابراین عضویت همسایه مسلمان ایران در ناتو می تواند در تصمیم گیری ها تاثیر مثبت داشته باشد. ترکیه قدرتمندترین ارتش منطقه را دارد و ایران از نظر استراتژیک و نظامی قدرت دفاع از خود را در زمینه های تهدید داراست. سامانه های موشکهای بالستیک ایران توانایی آن را دارد که در زمان تهدید تمامیت ارضی، کشور را محافظت و بخوبی از مرزهای خود دفاع کند.
به نظر می رسد دامن زدن به مساله استقرار سامانه هشدار دهنده و اطلاعاتی سپر دفاع موشکی غرب در ترکیه چیزی را حل نمی کند و بیشتر بر بحران روابط دو کشور می افزاید. دیپلماتهای ترک به اندازه کافی هوشیار هستند که نگرانی های کشورهای همسایه، از جمله ایران را در نظر بگیرند. در برخی رسانه ها گفته می شود که این سامانه اطلاعات مورد نیاز اسرائیل را هم در دسترس قرار می دهد. این مورد در زمانی مطرح می شود که روابط دو طرف بسیار تیره است. از همین رو می توان نتیجه گرفت که این موضوع نادرست است و بیشتر جنبه تخربی دارد. سطح بالای روابط اقتصادی دو کشور و اشتراکات فرهنگی بین ملت دو کشور، مانع از آن است که این مسائل را به چالش تبدیل کند. بیاد داشته باشیم که در دوره هایی که ایران موشکهای بالستیک خود را آزمایش کرده است، ترکیه بدان اعتراضی نداشته است. اکنون ترکیه انتظار دارد در روابط دو کشور به سبب این مساله تنش ایجاد نشود.
نقش ناتو در جهان معاصر به عنوان بازویی اجرایی در اختیار شورای امنیت سازمان ملل است. هزینه های زیاد تامین امنیت در جهان، به جهت تعدد مناطق درگیر در جهان، سازمان ملل را در تامین امنیت ناتوان کرده است. شرایط پس از جنگ سرد در ساختارهای سازمانهای بین المللی هم موجب تغیبرات شده است. از زمان درگیری های یوگسلاوی و مشارکت ناتو در ایجاد صلح، مدل جدیدی از تامین صلح در نقاط مناقشه و برخورد، پیاده سازی شده است. افغانستان موردی برای تمرین این سازو کارها در قلمرو خارج از محدوده سنتی جغرافیایی ناتو بود که برای پیاده سازی این مدل آزمایش شده است. لیبی نمونه کنونی است. به نظر می رسد نوعی تفکر جدید در عرصه بین الملل در حال شکل گیری است که هم فرصت است و هم تهدید.
