كدی:
گروه سياسی:
نتايج انقلاب ايران نوشته نيكی آر. كدی
ترجمه مهدی حقيقت خواه
نويسنده:
خانم نيكی آر. كدی از جمله پژوهشگرانی است كه پديده انقلاب اسلامی توجه او را به خود جلب كرده است و از زاويه ای خاص به اين موضوع نگريسته است؛ او حاصل تحقيقاتش را ابتدا در كتاب ريشه های انقلاب ايران انتشار داد و سپس با افزودن سه فصل به اين كتاب و نوشتن مقدمه ای جديد بر آن كتاب ريشه و نتايج انقلاب ايران را منتشر كرد.
وی پژوهشگر و خاورشناس آمريكايی است كه پس از ۳۵ سال تدريس در دانشگاه كاليفرنيا، لس آنجلس (UCLA)، بازنشسته شدهاست. زمينهٔ پژوهش او: تاريخ خاور نزديك، تاريخ اجتماعی، تاريخ زنان، تاريخ جهان و تطبيقی و عكاسی میباشد. مبحث اصلی تدريس او در دانشگاه كاليفرنيا، تاريخ ايران و خاورميانه بوده كه كتب و مقالات متعددی دربارهٔ آن به رشتهٔ تحرير درآوردهاست. از جمله كتاب «ايران مدرن: ريشهها و پیآمدهای انقلاب ايران» (۲۰۰۳)، كه در دو كتاب مجزا به فارسی نيز ترجمه شدهاست. كدی به ترتيب در سالهای ۱۹۹۴ و ۲۰۰۳ ميلادی برای عضويت در «آكادمی هنر و علوم آمريكا» و همچنين «انجمن مطالعات خاورميانه» برگزيده شد و در سال ۲۰۰۲، جايزهٔ «تاريخ ايران» را از مؤسسهٔ دانشنامهٔ ايرانيكا دريافت كرد.
كتاب مذكور در واقع شامل سه فصل كتاب ريشه ها و نتايج انقلاب ايران است.
كتاب نتايج انقلاب ايران به گفته مترجم؛ اثری كلاسيك در حوزه مطالعت خاورينه است و مولف سرگذشت ايران معاصر را تا زمان حال بازگويی می كند و به بررسی تحولات سياسی، فرهنگی و اجتماعی آن می پردازد.
اين كتاب حدود 170 صفحه ای شامل پيشگفتار، سياست و اقتصاد در دوره آيت الله خمينی، سياست و اقتصاد در دوره پس از آيت الله خمينی، جامعه، جنسيت، فرهنگ و زندگی مردم، نتيجه گيری و يادداشتهاست.
فصل اول:
در فصل يك نويسنده با اين رويكرد كه دوران حكومت و حيات ايت الله خمينی شاهد قدرت فزاينده پيروان او و حذف غالبا همراه با خشونت و علی رغم مقاومت گروه های مخالف و اعمال كنترل فزاينده ايدئولوژيكی و رفتاری بود و با وجود برخی برنامه های اجتماعی موفقيت اميز، شور و اشتياق گسترده برای ازادی بيشتر و برابری اجتماعی برآورده نشد.
در صفحه 17 كتاب آمده است: در چهار سال بين سالهای 1358 تا 1362 نيروهای آيت الله خمينی قدرت را از يك انقلاب دو چند حزبی گرفتند با آنكه ايت الله خمينی يك دولت موقت عمدتا عرفی را به رياست بازرگان منصوب كرده امام همزمان با آ ن نهادهای قدرتمند تر روحانی را بنياد گذاشت.
در بخش ديگری از اين فصل با اشاره به نقش گروه های چپ گرا به مخالفتهابا حضور آنها در قدرت اشاره شده است. همچنين به جايگاه احزابی مانند نهضت ازادی، حزب جمهوری خلق مسلمان، اشاره شده و به از آنها به عنوان ميانه رو نام برده شده است.
نويسنده با اذعان به اين نكته كه بين گروه های چپ گرا وحدتی وجود نداشته و آمده است: چپ در انقلاب سهمی مهم داشت امام اغلب اصطلاحاتی را به كار می برد كه اكثر ايرانيان نمی فهميدند، فاقد يك تحليل خوب از ايران بود.
در ادامه به سازماندهی پيروان آيت الله خمينی در حزب جمهوری اسلامی اشاره شده و ضمن اشاره به نقش آيت الله بهشتی، به رابطه آن با سپاه پاسداران و حزب الله پرداخته است و تأكيد دارد كه حزب جمهوری اسلامی از حمايت طبقه متوسط سنتی و تهيدستان غالبا مهاجر برخوردار بوده است.
نويسنده در ادامه از انجمن حجتيه به عنوان گروه مذهبی محافظه كاری نام می برد كه در آن دوره از ايده ولايت فقيه پشتيبانی نمی كند كه با انتقاد پيروان آيت الله خمينی در سال 1362 از صحنه خارج شد.
شورش جنبشهای هوادار خودمختاری منطقه ای از جمله در نواحی غير فارسی زبان طی سالهای 1357 تا 1360 نيز در فصل اول كتاب مورد توجه قرار گرفته نويسنده معتقد است كه اين شورشها از طريق پيروان ايت الله خمينی سركوب شده و شكست خورده اند.
در ادامه اين فصل نويسنده در واقع در راستای هدف اوليه خود يعنی تلاش برای اثبات تسلط پيروان رهبر ايران بر بخش های مختلف حكومت از جمله كميته ها، قوه فضائيه، سپاه، بيناد مستضعفان ، نكاتی را مطرح كرده است.
در واقع می توان خلاصه فصل اول را در موارد ذيل بيان كرد:
حوادث سالهای 1357 تا 1362 و از جمله مهمترين آنها كنار رفتن دولت موقت و بنیصدر و پيروزی نهايی روحانيان طرفدار آيت الله خمينی(ره).
معرفی و بررسی عمدهترين احزاب و گروههای موجود در سالهای اول انقلاب.
معرفی نهادهای ايجاد شده پس از پيروزی انقلاب اسلامی
تحولات اقتصادی اين دوره نظير فرار سرمايهها، ملی كردن صنايع، بانكها و ديگر مؤسسات اقتصادی و سهميهبندی اجناس پس از آغاز جنگ ايران و عراق.
سياستهای فرهنگی و اجتماعی دهه اول انقلاب در مواردی چون حقوق زنان، نوع پوشش و لباس، سينما، موسيقی و مطبوعات.
فصل دوم:
در فصل دوم نيز شاهد گزارشی بسيار فشرده از وقايع جامعه ايران از نيمه سال 1368 يعنی روی كار آمدن دولت آقای هاشمی رفسنجانی تا اواخر سال 1381 يعنی دوره دوم رياست جمهوری آقای خاتمی هستيم. در اين فصل نيز نويسنده از هيچ عنوان فرعی استفاده نكرده، اما مهمترين محورهای مطالب آن به شرح زير است:
انتخاب آيت الله خامنهای به عنوان ولیفقيه، تجديد نظر در قانون اساسی، روی كارآمدن دولت هاشمی رفسنجانی و جانشينی مهدی كروبی به جای او در رياست مجلس.(همراه با بررسی مسايل اقتصادی اين دوران )
اجرای سياستهای تعديل اقتصادی توسط دولت رفسنجانی جهت بازسازی خرابيهای ناشی از جنگ ايران و عراق .
بهبود روابط ايران با كشورهای عربی به دنبال موضع معتدل و بیطرفانه در جريان بحران كويت و جنگ خليج فارس.
توسعه سياسی و نتايج عملی ناشی از آن در داخل كشور.
رقابت های سياسی و نوع ساختار بندی احزاب در داخل.
انتخابات رياست جمهوری در خرداد 1376، و روی كار آمدن دولت خاتمی و شعارهای مهم وی.
تلاشهای دولت خاتمی برای بهبودی روابط با دنيای غرب و كشورهای عربی.
در فصل سوم به برخی تغييرات اجتماعی مهم در دوران پس از انقلاب پرداخته می شود، از جمله بهبود زندگی روستايی از طريق مراقبت بهداشتی و گسترش سطوح آموزشی است. دو تغيير عمده ديگر نيز صورت گرفته: يكی آهنگ سريع شهرنشينی و ديگر گذار جمعيت شناختی بسيار چشمگير ناشی از افزايش سريع جمعيت تا اواخر دهه 60 و كاهش چشمگير نرخ تولد بعد از آن است. جهاد سازندگی به صورت حركت داوطلبانه برای كمك به برداشت محصول در سال 58 آغاز شد اما بزودی نقشی گسترده تر پيدا كرد. در نواحی روستايی دستاوردها بر زندگی زنان و كودكان تاثير داشته است. در عرصه آموزش، مدارس در روستاها ساخته شد و باعث شد حضور دختران آسان تر شود. در نظام جديد نه تنها سوادآموزی در ميان دختران و پسران به همگانی شدن نزديك شد، بلكه درصد دختران در ميان پذيرفته شدگان در دانشگاهها نيز پيوسته افزايش يافت تا اينكه در سال 1382 به حدود 66 درصد رسيد. اين فصل به وضعيت زنان، اقليتها (اقليتهای قومی و مذهبی) می پردازد.
در فصل سوم كه نكات ذيل قابل تأمل است:.
بهبود بهداشت عمومی
تحصيل رايگان تا قبل از دانشگاه
بالا رفتن نرخ سواد در زنان
پيدايی طرح پيكار با بیسوادی: سواد آموزی بزرگسالان
پيدايی خانههای بهداشت، با همكاری يك مرد و يك زن كه اغلب زن و شوهر بودند؛
بهبود وضع روستاها
كنترل جمعيت: يك چرخش 180 درجهای در پايان دهه 60. مجاز شدن تنظيم خانواده با استفاده از فتوای مراجع در دستور كار دولت قرار گرفت؛
كم شدن مرگ و مير ميان مادران باردار و نوزادان
افزايش جمعيت؛
. افزايش ارتباطات: گسترده شدن تلويزيون به چندين كانال، برخورداری استانهای مختلف از تلويزيون محلی، وجود رايانه، دسترسی به اينترنت؛
. مشكل مواد مخدر: به ويژه ميان جوانان كه اغلب تهيدست نيستند، و به علت بدبينی و بیتفاوتی فراگير، به مواد مخدر روی میآورند؛
. مشكل ايدز(HIV+) به ويژه در زندانها و ميان مصرفكنندگان مواد مخدر؛
ارائه طرح انطباق كه با اعتراضات دانشجويان پزشكی به حق انتخاب پزشك زن به وسيله زنان تبديل شد؛
. بهبود وضع آب آشاميدنی؛
وضعيت فرهنگی كه يك سير آزادگرايانه در مقايسه با اوايل انقلاب داشته است؛
وضعيت زنان كه از لحاظ حقوقی به صفر رسيده بود تا حدی بهبود يافت. در مقابل از دست دادن شغل خود، به ديگر مشاغل روی آوردند. در ورزش به كاميابی دست يافتند. در ميدان مبارزه برای احقاق حقوق از دست رفته زنان، گروههای متضاد چه مردانه چه زنانه با هم همكاری میكنند؛
سينما نيز رو به بهبود گذاشته است. ورود فيلمسازان زن به عرصه سينما و برداشتن محدوديتها در زمان آقای خاتمی از جمله علل بهبود است؛
. نگرشهای جديد به دين و تفسيرهای متفاوت از آن در اين دوره آزادانهتر بحث و عنوان میشود كه از اين طريق میتوان روابط با مردم را بهبود بخشيد؛ البته اين نگرشها و بحثهای پيرامون آن، زير نظر اصلاحطلبان مجاز است و اگر از آن فراتر رود، با مقابله و عكسالعمل روبهرو خواهد شد.
. نقد و مخالفت با ولايت فقيه از طرف روحانيان و غير روحانيان مطرح شده است، و حكومت تا جايی كه توانسته با آن مخالفت كرده است.
. جوامع اقليت چه قومی ـ نژادی و چه دينی در ايران بسيارند كه نارضايی گروههای قومی ممكن است تماميت ارضی ايران را با خطر مواجه كند؛ چرا كه ممكن است از طرف ديگر كشورها هم حمايت شوند؛ البته وضعيت اقليتهادر زمان آقای خاتمی بهبود يافته است.
تقريبا در تمام موارد پيشگفته به نظر میرسد كه ايران امروز در دوره گذار است كه در آن گرايش به سوی شهرنشينی، آموزش، و تا حدی مدرنسازی اقتصاد و جامعه در كنش با عقايد و خواستهايی نقش داشته است كه با منافع خاص حكومت و روحانيان ـ بازار ناسازگار است.
نقد:
آنچه در نگاه اول درباره اين كتاب به ذهن میرسد اين است كه كتاب در واقع تحليلی غربگرايانه از انقلاب ايران و بازتاب آن است؛ نكتهای به نوبه خود می تواند حاوی دستاوردها و نتايج خوبی باشد.
اساسا ميان كسانی كه از بيرون مرزها نگاهی پژوهشی به انقلاب اسلامی داشتهاند، دو گونه رويارويی با انقلاب اسلامی وجود دارد: اول شامل آن دسته از محققانی است كه بر اساس مشاهدات مستقيم خود در كوران انقلاب اسلامی به تحقيق و وصف انقلاب پرداختهاند و ديگری، دربرگيرنده جمعی از محققان است كه با استناد به آرا و گزارشهای نويسندگان ايرانی و خارجی، اثری در مورد انقلاب اسلامی به رشته تحرير درآوردهاند.
مؤلف تلاش كرده تحولات جامعه ايران پس از پيروزی انقلاب اسلامی را به صورت بسيار فشرده گزارش كند. برای اين كار وی از مطالعات و تجربيات خود در طول ساليان دراز به خوبی استفاده كرده و اين وقايع را به صورت روايتی يكپارچه ارائه میكند. البته در اين گونه نگارش، همان طور كه وی در مقدمه چاپ اول كتاب اشاره كرده، ارجاع مستقيم به تكتك منابع يا حتی ارائه فهرست كامل منابع و كتب مورد مطالعه كاری غيرممكن است، بنابراين وی در توصيف هر موضوع مورد بررسی اعم از شخصيت، حزب، حادثه يا نهاد اجتماعی، روايتی منسجم و خلاصه در حد چند جمله ارائه كرده و سپس در صورت لزوم خواننده را برای كسب اطلاعات بيشتر به يك يا چند منبع مستقل در آن زمينه ارجاع میدهد. بیترديد خلاصه كردن وقايع مهم 25 سال از تاريخ انقلاب اسلامی تنها با اين شيوه امكانپذير است، اما اين كار به طور طبيعی كاستیهايی نيز به همراه دارد كه تقليلگرايی يكی از آنهاست. بر اين اساس گزارش ارايه شده از حيث داشتن استنادات موردی، ضعيف ارزيابی می شود و اين نقيصه در كليه فصول كتاب قابل مشاهده می باشد
ارائه حجم زيادی از اطلاعات به همراه آمار، ذكر تاريخ بسياری از وقايع، شيوه تدوين و طرح مطالب، نظم و تسلسل مطالب، شفافيت و وضوح در بيان مطالب كتاب میتواند از حيث روش شناختی مورد توجه قرار گيرد.
اما شايد مهم ترين نقد به كتاب عدم رعايت اصل بی طرفی از سوی مؤلف است تا جايی كه خود وی صراحتا اعلام می كند بی ميلی خود نسبت به حكومت روحانيون پنهان نمی كند.
افكار و نوشتههای وی بيشتر ناشی از تبليغات و اخبار رسانههای غربی در خصوص ايران است تا منابع داخلی، و حتی میتوان گفت: وی به شدت در اين خصوص تحت تأثير مخالفان و معاندان نظام است كه در خارج از ايران به سر میبرند و اين تأثيرپذيری تا قبل از خوشبينی وی به آينده وضعيت ايران، در كتاب موج میزند.....
نكته ديگر اينكه كدی وضعيت حاضر ايران را به لحاظ سياستهای داخلی و خارجی، پيچيده ارزيابی و سياستخارجی ايران را واقعبينانه و عملگرا، وصف میكند ضمن اينكه بر ناكامی اقدامهای مداخلهجويانه تأكيد میكند.!
ترجمه مهدی حقيقت خواه
نويسنده:
خانم نيكی آر. كدی از جمله پژوهشگرانی است كه پديده انقلاب اسلامی توجه او را به خود جلب كرده است و از زاويه ای خاص به اين موضوع نگريسته است؛ او حاصل تحقيقاتش را ابتدا در كتاب ريشه های انقلاب ايران انتشار داد و سپس با افزودن سه فصل به اين كتاب و نوشتن مقدمه ای جديد بر آن كتاب ريشه و نتايج انقلاب ايران را منتشر كرد.
وی پژوهشگر و خاورشناس آمريكايی است كه پس از ۳۵ سال تدريس در دانشگاه كاليفرنيا، لس آنجلس (UCLA)، بازنشسته شدهاست. زمينهٔ پژوهش او: تاريخ خاور نزديك، تاريخ اجتماعی، تاريخ زنان، تاريخ جهان و تطبيقی و عكاسی میباشد. مبحث اصلی تدريس او در دانشگاه كاليفرنيا، تاريخ ايران و خاورميانه بوده كه كتب و مقالات متعددی دربارهٔ آن به رشتهٔ تحرير درآوردهاست. از جمله كتاب «ايران مدرن: ريشهها و پیآمدهای انقلاب ايران» (۲۰۰۳)، كه در دو كتاب مجزا به فارسی نيز ترجمه شدهاست. كدی به ترتيب در سالهای ۱۹۹۴ و ۲۰۰۳ ميلادی برای عضويت در «آكادمی هنر و علوم آمريكا» و همچنين «انجمن مطالعات خاورميانه» برگزيده شد و در سال ۲۰۰۲، جايزهٔ «تاريخ ايران» را از مؤسسهٔ دانشنامهٔ ايرانيكا دريافت كرد.
كتاب مذكور در واقع شامل سه فصل كتاب ريشه ها و نتايج انقلاب ايران است.
كتاب نتايج انقلاب ايران به گفته مترجم؛ اثری كلاسيك در حوزه مطالعت خاورينه است و مولف سرگذشت ايران معاصر را تا زمان حال بازگويی می كند و به بررسی تحولات سياسی، فرهنگی و اجتماعی آن می پردازد.
اين كتاب حدود 170 صفحه ای شامل پيشگفتار، سياست و اقتصاد در دوره آيت الله خمينی، سياست و اقتصاد در دوره پس از آيت الله خمينی، جامعه، جنسيت، فرهنگ و زندگی مردم، نتيجه گيری و يادداشتهاست.
فصل اول:
در فصل يك نويسنده با اين رويكرد كه دوران حكومت و حيات ايت الله خمينی شاهد قدرت فزاينده پيروان او و حذف غالبا همراه با خشونت و علی رغم مقاومت گروه های مخالف و اعمال كنترل فزاينده ايدئولوژيكی و رفتاری بود و با وجود برخی برنامه های اجتماعی موفقيت اميز، شور و اشتياق گسترده برای ازادی بيشتر و برابری اجتماعی برآورده نشد.
در صفحه 17 كتاب آمده است: در چهار سال بين سالهای 1358 تا 1362 نيروهای آيت الله خمينی قدرت را از يك انقلاب دو چند حزبی گرفتند با آنكه ايت الله خمينی يك دولت موقت عمدتا عرفی را به رياست بازرگان منصوب كرده امام همزمان با آ ن نهادهای قدرتمند تر روحانی را بنياد گذاشت.
در بخش ديگری از اين فصل با اشاره به نقش گروه های چپ گرا به مخالفتهابا حضور آنها در قدرت اشاره شده است. همچنين به جايگاه احزابی مانند نهضت ازادی، حزب جمهوری خلق مسلمان، اشاره شده و به از آنها به عنوان ميانه رو نام برده شده است.
نويسنده با اذعان به اين نكته كه بين گروه های چپ گرا وحدتی وجود نداشته و آمده است: چپ در انقلاب سهمی مهم داشت امام اغلب اصطلاحاتی را به كار می برد كه اكثر ايرانيان نمی فهميدند، فاقد يك تحليل خوب از ايران بود.
در ادامه به سازماندهی پيروان آيت الله خمينی در حزب جمهوری اسلامی اشاره شده و ضمن اشاره به نقش آيت الله بهشتی، به رابطه آن با سپاه پاسداران و حزب الله پرداخته است و تأكيد دارد كه حزب جمهوری اسلامی از حمايت طبقه متوسط سنتی و تهيدستان غالبا مهاجر برخوردار بوده است.
نويسنده در ادامه از انجمن حجتيه به عنوان گروه مذهبی محافظه كاری نام می برد كه در آن دوره از ايده ولايت فقيه پشتيبانی نمی كند كه با انتقاد پيروان آيت الله خمينی در سال 1362 از صحنه خارج شد.
شورش جنبشهای هوادار خودمختاری منطقه ای از جمله در نواحی غير فارسی زبان طی سالهای 1357 تا 1360 نيز در فصل اول كتاب مورد توجه قرار گرفته نويسنده معتقد است كه اين شورشها از طريق پيروان ايت الله خمينی سركوب شده و شكست خورده اند.
در ادامه اين فصل نويسنده در واقع در راستای هدف اوليه خود يعنی تلاش برای اثبات تسلط پيروان رهبر ايران بر بخش های مختلف حكومت از جمله كميته ها، قوه فضائيه، سپاه، بيناد مستضعفان ، نكاتی را مطرح كرده است.
در واقع می توان خلاصه فصل اول را در موارد ذيل بيان كرد:
حوادث سالهای 1357 تا 1362 و از جمله مهمترين آنها كنار رفتن دولت موقت و بنیصدر و پيروزی نهايی روحانيان طرفدار آيت الله خمينی(ره).
معرفی و بررسی عمدهترين احزاب و گروههای موجود در سالهای اول انقلاب.
معرفی نهادهای ايجاد شده پس از پيروزی انقلاب اسلامی
تحولات اقتصادی اين دوره نظير فرار سرمايهها، ملی كردن صنايع، بانكها و ديگر مؤسسات اقتصادی و سهميهبندی اجناس پس از آغاز جنگ ايران و عراق.
سياستهای فرهنگی و اجتماعی دهه اول انقلاب در مواردی چون حقوق زنان، نوع پوشش و لباس، سينما، موسيقی و مطبوعات.
فصل دوم:
در فصل دوم نيز شاهد گزارشی بسيار فشرده از وقايع جامعه ايران از نيمه سال 1368 يعنی روی كار آمدن دولت آقای هاشمی رفسنجانی تا اواخر سال 1381 يعنی دوره دوم رياست جمهوری آقای خاتمی هستيم. در اين فصل نيز نويسنده از هيچ عنوان فرعی استفاده نكرده، اما مهمترين محورهای مطالب آن به شرح زير است:
انتخاب آيت الله خامنهای به عنوان ولیفقيه، تجديد نظر در قانون اساسی، روی كارآمدن دولت هاشمی رفسنجانی و جانشينی مهدی كروبی به جای او در رياست مجلس.(همراه با بررسی مسايل اقتصادی اين دوران )
اجرای سياستهای تعديل اقتصادی توسط دولت رفسنجانی جهت بازسازی خرابيهای ناشی از جنگ ايران و عراق .
بهبود روابط ايران با كشورهای عربی به دنبال موضع معتدل و بیطرفانه در جريان بحران كويت و جنگ خليج فارس.
توسعه سياسی و نتايج عملی ناشی از آن در داخل كشور.
رقابت های سياسی و نوع ساختار بندی احزاب در داخل.
انتخابات رياست جمهوری در خرداد 1376، و روی كار آمدن دولت خاتمی و شعارهای مهم وی.
تلاشهای دولت خاتمی برای بهبودی روابط با دنيای غرب و كشورهای عربی.
در فصل سوم به برخی تغييرات اجتماعی مهم در دوران پس از انقلاب پرداخته می شود، از جمله بهبود زندگی روستايی از طريق مراقبت بهداشتی و گسترش سطوح آموزشی است. دو تغيير عمده ديگر نيز صورت گرفته: يكی آهنگ سريع شهرنشينی و ديگر گذار جمعيت شناختی بسيار چشمگير ناشی از افزايش سريع جمعيت تا اواخر دهه 60 و كاهش چشمگير نرخ تولد بعد از آن است. جهاد سازندگی به صورت حركت داوطلبانه برای كمك به برداشت محصول در سال 58 آغاز شد اما بزودی نقشی گسترده تر پيدا كرد. در نواحی روستايی دستاوردها بر زندگی زنان و كودكان تاثير داشته است. در عرصه آموزش، مدارس در روستاها ساخته شد و باعث شد حضور دختران آسان تر شود. در نظام جديد نه تنها سوادآموزی در ميان دختران و پسران به همگانی شدن نزديك شد، بلكه درصد دختران در ميان پذيرفته شدگان در دانشگاهها نيز پيوسته افزايش يافت تا اينكه در سال 1382 به حدود 66 درصد رسيد. اين فصل به وضعيت زنان، اقليتها (اقليتهای قومی و مذهبی) می پردازد.
در فصل سوم كه نكات ذيل قابل تأمل است:.
بهبود بهداشت عمومی
تحصيل رايگان تا قبل از دانشگاه
بالا رفتن نرخ سواد در زنان
پيدايی طرح پيكار با بیسوادی: سواد آموزی بزرگسالان
پيدايی خانههای بهداشت، با همكاری يك مرد و يك زن كه اغلب زن و شوهر بودند؛
بهبود وضع روستاها
كنترل جمعيت: يك چرخش 180 درجهای در پايان دهه 60. مجاز شدن تنظيم خانواده با استفاده از فتوای مراجع در دستور كار دولت قرار گرفت؛
كم شدن مرگ و مير ميان مادران باردار و نوزادان
افزايش جمعيت؛
. افزايش ارتباطات: گسترده شدن تلويزيون به چندين كانال، برخورداری استانهای مختلف از تلويزيون محلی، وجود رايانه، دسترسی به اينترنت؛
. مشكل مواد مخدر: به ويژه ميان جوانان كه اغلب تهيدست نيستند، و به علت بدبينی و بیتفاوتی فراگير، به مواد مخدر روی میآورند؛
. مشكل ايدز(HIV+) به ويژه در زندانها و ميان مصرفكنندگان مواد مخدر؛
ارائه طرح انطباق كه با اعتراضات دانشجويان پزشكی به حق انتخاب پزشك زن به وسيله زنان تبديل شد؛
. بهبود وضع آب آشاميدنی؛
وضعيت فرهنگی كه يك سير آزادگرايانه در مقايسه با اوايل انقلاب داشته است؛
وضعيت زنان كه از لحاظ حقوقی به صفر رسيده بود تا حدی بهبود يافت. در مقابل از دست دادن شغل خود، به ديگر مشاغل روی آوردند. در ورزش به كاميابی دست يافتند. در ميدان مبارزه برای احقاق حقوق از دست رفته زنان، گروههای متضاد چه مردانه چه زنانه با هم همكاری میكنند؛
سينما نيز رو به بهبود گذاشته است. ورود فيلمسازان زن به عرصه سينما و برداشتن محدوديتها در زمان آقای خاتمی از جمله علل بهبود است؛
. نگرشهای جديد به دين و تفسيرهای متفاوت از آن در اين دوره آزادانهتر بحث و عنوان میشود كه از اين طريق میتوان روابط با مردم را بهبود بخشيد؛ البته اين نگرشها و بحثهای پيرامون آن، زير نظر اصلاحطلبان مجاز است و اگر از آن فراتر رود، با مقابله و عكسالعمل روبهرو خواهد شد.
. نقد و مخالفت با ولايت فقيه از طرف روحانيان و غير روحانيان مطرح شده است، و حكومت تا جايی كه توانسته با آن مخالفت كرده است.
. جوامع اقليت چه قومی ـ نژادی و چه دينی در ايران بسيارند كه نارضايی گروههای قومی ممكن است تماميت ارضی ايران را با خطر مواجه كند؛ چرا كه ممكن است از طرف ديگر كشورها هم حمايت شوند؛ البته وضعيت اقليتهادر زمان آقای خاتمی بهبود يافته است.
تقريبا در تمام موارد پيشگفته به نظر میرسد كه ايران امروز در دوره گذار است كه در آن گرايش به سوی شهرنشينی، آموزش، و تا حدی مدرنسازی اقتصاد و جامعه در كنش با عقايد و خواستهايی نقش داشته است كه با منافع خاص حكومت و روحانيان ـ بازار ناسازگار است.
نقد:
آنچه در نگاه اول درباره اين كتاب به ذهن میرسد اين است كه كتاب در واقع تحليلی غربگرايانه از انقلاب ايران و بازتاب آن است؛ نكتهای به نوبه خود می تواند حاوی دستاوردها و نتايج خوبی باشد.
اساسا ميان كسانی كه از بيرون مرزها نگاهی پژوهشی به انقلاب اسلامی داشتهاند، دو گونه رويارويی با انقلاب اسلامی وجود دارد: اول شامل آن دسته از محققانی است كه بر اساس مشاهدات مستقيم خود در كوران انقلاب اسلامی به تحقيق و وصف انقلاب پرداختهاند و ديگری، دربرگيرنده جمعی از محققان است كه با استناد به آرا و گزارشهای نويسندگان ايرانی و خارجی، اثری در مورد انقلاب اسلامی به رشته تحرير درآوردهاند.
مؤلف تلاش كرده تحولات جامعه ايران پس از پيروزی انقلاب اسلامی را به صورت بسيار فشرده گزارش كند. برای اين كار وی از مطالعات و تجربيات خود در طول ساليان دراز به خوبی استفاده كرده و اين وقايع را به صورت روايتی يكپارچه ارائه میكند. البته در اين گونه نگارش، همان طور كه وی در مقدمه چاپ اول كتاب اشاره كرده، ارجاع مستقيم به تكتك منابع يا حتی ارائه فهرست كامل منابع و كتب مورد مطالعه كاری غيرممكن است، بنابراين وی در توصيف هر موضوع مورد بررسی اعم از شخصيت، حزب، حادثه يا نهاد اجتماعی، روايتی منسجم و خلاصه در حد چند جمله ارائه كرده و سپس در صورت لزوم خواننده را برای كسب اطلاعات بيشتر به يك يا چند منبع مستقل در آن زمينه ارجاع میدهد. بیترديد خلاصه كردن وقايع مهم 25 سال از تاريخ انقلاب اسلامی تنها با اين شيوه امكانپذير است، اما اين كار به طور طبيعی كاستیهايی نيز به همراه دارد كه تقليلگرايی يكی از آنهاست. بر اين اساس گزارش ارايه شده از حيث داشتن استنادات موردی، ضعيف ارزيابی می شود و اين نقيصه در كليه فصول كتاب قابل مشاهده می باشد
ارائه حجم زيادی از اطلاعات به همراه آمار، ذكر تاريخ بسياری از وقايع، شيوه تدوين و طرح مطالب، نظم و تسلسل مطالب، شفافيت و وضوح در بيان مطالب كتاب میتواند از حيث روش شناختی مورد توجه قرار گيرد.
اما شايد مهم ترين نقد به كتاب عدم رعايت اصل بی طرفی از سوی مؤلف است تا جايی كه خود وی صراحتا اعلام می كند بی ميلی خود نسبت به حكومت روحانيون پنهان نمی كند.
افكار و نوشتههای وی بيشتر ناشی از تبليغات و اخبار رسانههای غربی در خصوص ايران است تا منابع داخلی، و حتی میتوان گفت: وی به شدت در اين خصوص تحت تأثير مخالفان و معاندان نظام است كه در خارج از ايران به سر میبرند و اين تأثيرپذيری تا قبل از خوشبينی وی به آينده وضعيت ايران، در كتاب موج میزند.....
نكته ديگر اينكه كدی وضعيت حاضر ايران را به لحاظ سياستهای داخلی و خارجی، پيچيده ارزيابی و سياستخارجی ايران را واقعبينانه و عملگرا، وصف میكند ضمن اينكه بر ناكامی اقدامهای مداخلهجويانه تأكيد میكند.!
