علوم انسانی اسلامی جهان انسانی ديگری ايجاد خواهد كرد
گروه انديشه: با توجه به معارف اسلامی و در نتيجه رسيدن به نگاه عميقی كه اين معارف به ما میدهند، هم جهان ديگری، به معنای انسانی آن، توليد میشود و هم تعاملات انسانها در جهان حاضر متأثر خواهد شد.
دكترسيدمحسن فاطمی دارای مدرك فوق دكترا در رشته روانشناسی از دانشگاه هاروارد آمريكا است و در دانشگاه هاروارد آمريكا، بريتيش كلمبيای و تورنتوی كانادا، دانشگاه فينيكس آمريكا، مدرسه عالی روانكاوی بوستن، دانشگاه وسترن واشنگتن و تعدادی مراكز دانشگاهی ديگر در حوزههای روانشناسی، آموزش و ارتباطات تدريس كرده است. وی همچنين در محضر علامه جعفری در حوزههای علوم اسلامی تلمذ كرده است.
فاطمی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به اين مطلب كه آيات قرآن و همچنين روايات معصومين(ع) دريايی آكنده از معنا هستند، گفت: اين معانی میتوانند در ابعاد فردی، اجتماعی و بينفردی گرهگشا واقع شده و كاربردهای مختلف داشته و در حل معضلات نقش داشته باشند و به مديريت مسائل كمك كنند.
فاطمی ميزان ايفای نقش اين معانی را بسته به درك ما از ژرفنای آنها دانست و بيان كرد: شما فرض بفرمائيد كه روايتی هست در «عيون الرضا(ع)» كه نقل شده است كه به پيغمبر(ص) میگويند فلان شخص هلاك میشود چون به دنبال گناه است و پيغمبر(ص) میفرمايند: محققاً او اهل بهشت خواهد بود و سيئاتش تبديل به حسنات خواهد شد؛ چون روزها به فردی برمیخورد كه اندامش پوشيده نيست و او بدون اين كه اين فرد متوجه شود، لباس او را میپوشاند و او را تحقير نمیكند. میبينيد كه در اين روايت چقدر نكته هست راجع به عيبپوشی، راجع به احترام، راجع به ارتباط، راجع به تكريم و دهها نكته در اين روايت وجود دارد.
وی با اشاره به حديث ديگری كه در آن امام رضا(ع) فرمودهاند: «خداوند رحمت میكند كسی را كه كلام ما را بگيرد و محاسن آن را برای ديگران شرح و توضيح دهد»، عنوان كرد: استخراج نكات از اين روايات و آيات قرآن نيازمند غواصان معناشناسی است كه معانی آنها را در عمق اقيانوس آنها، درك و بيان كنند.
اين استاد برجسته در حوزه علوم انسانی در مورد اين كه چگونه میتوان به بيانی نظاممند از اين آموزهها و معارف دست يافت، اظهار كرد: نظاممند كردن اين مباحث به اين امر بستگی دارد كه فردی كه در اين زمينه كار میكند تا چه حد به علوم انسانی اشراف داشته باشد و به واسطه اين اشراف و از طريق مسائلی كه در علوم انسانی مطرح میشود میتواند به بيانی نظاممند از اين معارف دينی دست يابد.
فاطمی همچنين در پاسخ به اين پرسش كه نظام علوم حاصل از معارف دينی و قرآنی آيا در نهايت بايستی در ساختار علوم انسانی موجود شكل گيرد و يا اين كه ساختار خاص خود را پديد خواهد آورد، عنوان كرد: من فكر میكنم كه علوم انسانی مبتنی بر قرآن و احاديث يك منظر جديد را باز میكند؛ نه اين كه ما فقط علوم انسانی رايج را بگيريم و آيات و احاديث را در ميان آنها قرار دهيم؛ كه اگر مقصود چنين كاری بود افراد زيادی توانسته بودند تا به حال آن را به انجام برسانند.
وی افزود: در واقع مجموعه احاديث و آيات قرآن دستگاه جديدی را میتوانند به وجود بياورند كه هم در تبيين، هم در تحليل و هم در تفسير نگاه بسيار عميق و مستقلی را ارائه دهند.
اين محقق و پژوهشگر در توضيح اين مطلب اضافه كرد: در اين جا همان اتفاقی میافتد كه با مطرح شدن نظام فيزيك انيشتينی پيش آمد. علم فيزيك نيوتونی وقتی كه فيزيك انيشتينی با قدرت تبيينی بالاتری مطرح شد خودبهخود جايگاه خود را به عنوان نظريه غالب علم فيزيك از دست داد و در بسياری از حوزههای فيزيك كنار گذاشته شد. در واقع با فيزيك جديد يك سری مسائل توضيح بهتری میيافتند و يك سری مسائلی هم كه پيش از آن مطرح نبودند مسئله شدند و مورد توجه و تبيين قرار گرفتند؛ در حاليكه در دستگاه نيوتونی اساساً مورد توجه نبودند و حتی در مورادی قابل طرح و تعريف هم نبودند.
فاطمی اين تغيير پارادايمها را در حوزه علوم انسانی نيز جاری دانست و بيان كرد: به اعتقاد ما با توجه به معارف اسلامی و در نتيجه رسيدن به نگاه عميقی كه اين معارف به ما میدهند هم جهان ديگری، به معنای انسانی آن، توليد میشود و هم تعاملات انسانها در جهان حاضر متأثر خواهد شد.
وی در زمينه نحوه تعامل با علوم انسانی موجود نيز گفت: بايد انسانهايی يافت شوند و پرورش پيدا كنند، يا بتوانيم اين انسانها را شناسايی كنيم، كه در هر دو حوزه علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی اشراف دارند. اشراف فقط در يك حوزه كافی نخواهد بود و افرادی میتوانند تأثيرگذار باشند كه بتوانند به خوبی نبض هر دو منظر را بشناسند و هر دوی اين منظرها را با ويژگیها و مختصاتشان درك كنند تا بتوانند بر اساس اين درك و دريافت، فرمولها و نظريههايی را نيز ارائه كنند.
فاطمی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به اين مطلب كه آيات قرآن و همچنين روايات معصومين(ع) دريايی آكنده از معنا هستند، گفت: اين معانی میتوانند در ابعاد فردی، اجتماعی و بينفردی گرهگشا واقع شده و كاربردهای مختلف داشته و در حل معضلات نقش داشته باشند و به مديريت مسائل كمك كنند.
فاطمی ميزان ايفای نقش اين معانی را بسته به درك ما از ژرفنای آنها دانست و بيان كرد: شما فرض بفرمائيد كه روايتی هست در «عيون الرضا(ع)» كه نقل شده است كه به پيغمبر(ص) میگويند فلان شخص هلاك میشود چون به دنبال گناه است و پيغمبر(ص) میفرمايند: محققاً او اهل بهشت خواهد بود و سيئاتش تبديل به حسنات خواهد شد؛ چون روزها به فردی برمیخورد كه اندامش پوشيده نيست و او بدون اين كه اين فرد متوجه شود، لباس او را میپوشاند و او را تحقير نمیكند. میبينيد كه در اين روايت چقدر نكته هست راجع به عيبپوشی، راجع به احترام، راجع به ارتباط، راجع به تكريم و دهها نكته در اين روايت وجود دارد.
وی با اشاره به حديث ديگری كه در آن امام رضا(ع) فرمودهاند: «خداوند رحمت میكند كسی را كه كلام ما را بگيرد و محاسن آن را برای ديگران شرح و توضيح دهد»، عنوان كرد: استخراج نكات از اين روايات و آيات قرآن نيازمند غواصان معناشناسی است كه معانی آنها را در عمق اقيانوس آنها، درك و بيان كنند.
اين استاد برجسته در حوزه علوم انسانی در مورد اين كه چگونه میتوان به بيانی نظاممند از اين آموزهها و معارف دست يافت، اظهار كرد: نظاممند كردن اين مباحث به اين امر بستگی دارد كه فردی كه در اين زمينه كار میكند تا چه حد به علوم انسانی اشراف داشته باشد و به واسطه اين اشراف و از طريق مسائلی كه در علوم انسانی مطرح میشود میتواند به بيانی نظاممند از اين معارف دينی دست يابد.
فاطمی همچنين در پاسخ به اين پرسش كه نظام علوم حاصل از معارف دينی و قرآنی آيا در نهايت بايستی در ساختار علوم انسانی موجود شكل گيرد و يا اين كه ساختار خاص خود را پديد خواهد آورد، عنوان كرد: من فكر میكنم كه علوم انسانی مبتنی بر قرآن و احاديث يك منظر جديد را باز میكند؛ نه اين كه ما فقط علوم انسانی رايج را بگيريم و آيات و احاديث را در ميان آنها قرار دهيم؛ كه اگر مقصود چنين كاری بود افراد زيادی توانسته بودند تا به حال آن را به انجام برسانند.
وی افزود: در واقع مجموعه احاديث و آيات قرآن دستگاه جديدی را میتوانند به وجود بياورند كه هم در تبيين، هم در تحليل و هم در تفسير نگاه بسيار عميق و مستقلی را ارائه دهند.
اين محقق و پژوهشگر در توضيح اين مطلب اضافه كرد: در اين جا همان اتفاقی میافتد كه با مطرح شدن نظام فيزيك انيشتينی پيش آمد. علم فيزيك نيوتونی وقتی كه فيزيك انيشتينی با قدرت تبيينی بالاتری مطرح شد خودبهخود جايگاه خود را به عنوان نظريه غالب علم فيزيك از دست داد و در بسياری از حوزههای فيزيك كنار گذاشته شد. در واقع با فيزيك جديد يك سری مسائل توضيح بهتری میيافتند و يك سری مسائلی هم كه پيش از آن مطرح نبودند مسئله شدند و مورد توجه و تبيين قرار گرفتند؛ در حاليكه در دستگاه نيوتونی اساساً مورد توجه نبودند و حتی در مورادی قابل طرح و تعريف هم نبودند.
فاطمی اين تغيير پارادايمها را در حوزه علوم انسانی نيز جاری دانست و بيان كرد: به اعتقاد ما با توجه به معارف اسلامی و در نتيجه رسيدن به نگاه عميقی كه اين معارف به ما میدهند هم جهان ديگری، به معنای انسانی آن، توليد میشود و هم تعاملات انسانها در جهان حاضر متأثر خواهد شد.
وی در زمينه نحوه تعامل با علوم انسانی موجود نيز گفت: بايد انسانهايی يافت شوند و پرورش پيدا كنند، يا بتوانيم اين انسانها را شناسايی كنيم، كه در هر دو حوزه علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی اشراف دارند. اشراف فقط در يك حوزه كافی نخواهد بود و افرادی میتوانند تأثيرگذار باشند كه بتوانند به خوبی نبض هر دو منظر را بشناسند و هر دوی اين منظرها را با ويژگیها و مختصاتشان درك كنند تا بتوانند بر اساس اين درك و دريافت، فرمولها و نظريههايی را نيز ارائه كنند.
