ایجاد نظام عادلانه بر اساس آموزههای قرآن و سیره پیامبر از اهداف امام صادق(ع)
گروه اجتماعی: امام جعفر صادق(ع) به القابی همچون صادق، صابر، فاضل و طاهر مشهور بودایجاد نظام عادلانه بر اساس آموزههای قرآن و سیره پیامبر از اهداف این امام همام بود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام جعفر صادق(ع) در پگاه روز جمعه یا دوشنبه هفدهم ربیعالأول سال 80 هجرى، معروف به سال قحطى، در مدینه دیده به جهان گشود. اما بنا به گفته شیخ مفید و کلینى، ولادت آن حضرت در سال 83 هجرى اتفاق افتاده است.
وفات آن امام(ع) در دوشنبه روزى از ماه شوال و بنا به نوشته مؤلف جنات الخلود در 25 شوال و به روایتى نیمه ماه رجب سال 148 هجرى روى داده است. با این حساب مىتوان عمر آن حضرت را 68 یا 65 سال گفت که از این مقدار 12 سال و چند روزى و یا 15 سال با جدش امام زین العابدین(ع) معاصر بوده و 19سال با پدرش و 34 سال پس از پدرش زیسته است که همین مدت، دوران خلافت و امامت آن حضرت بهشمار میآید و نیز بقیه مدتى است که سلطنت هشام بن عبد الملک، و خلافت ولید بن یزید بن عبد الملک و یزید بن ولید عبدالملک، ملقب به ناقص، ابراهیم بن ولید و مروان بن محمد ادامه داشته است.
کنیه مادر امام جعفر صادق(ع) را امفروه گفته اند. برخى نیز کنیه او را امالقاسم نوشته و اسم او را قریبه یا فاطمه ذکر کرده اند. کنیه آن حضرت ابوعبدالله بوده است و این کنیه از دیگر کنیه هاى وى معروفتر و مشهورتر است. محمد بن طلحه گوید: برخى کنیه آن حضرت را ابو اسماعیل دانستهاند. ابن شهر آشوب نیز در کتاب مناقب می گوید: آن حضرت مکنى به ابو عبد الله و ابواسماعیل و کنیه خاص وى ابو موسى بوده است.
لقب امام صادق(ع)
آن حضرت القاب چندى داشت که مشهورترین آنها صادق، صابر، فاضل و طاهر بود. از آنجا که وى در بیان و گفتار راستگو بود، او را صادق خواندند.
فضایل امام جعفر صادق(ع)
فضایل امام صادق(ع) بیش از آن است که بتوان ذکر کرد. جملهای از مالک بن انس امام مشهور اهل سنت است که: «بهتر از جعفر بن محمد، هیچ چشمی ندیده، هیچ گوشی نشنیده و در هیچ قلبی خطور نکرده است» از ابوحنیفه نیز این جمله مشهور است که گفت: «ما رأیت افقه من جعفر بن محمد» یعنی: «از جعفر بن محمد، فقیهتر ندیدم.» و اگر از زبان خود آن حضرت بشنویم ضریس میگوید: امام صادق در این آیة شریفة: کل شیء هالک الا وجهه، یعنی: «هر چیز فانی است جز وجه خدای متعال،» فرمود: «نحن الوجه الذی یوتی الله منهم» یعنی «ماییم آیینه ای که خداوند از آن آیینه شناخته میشود» بنابراین امام صادق(ع) فرموده است او آیینه ذات حق تعالی است.
شیخ مفید در ارشاد مىنویسد: علومى که از آن حضرت نقل کردهاند به اندازه اى است که ره توشه کاروانیان شد و نامش در همه جا انتشار یافت. دانشمندان در بین ائمه(ع) بیشترین نقلها را از امام صادق روایت کردهاند. هیچ یک از اهل آثار و راویان اخبار بدان اندازه که از آن حضرت بهره بردهاند از دیگران سود نبرده اند. محدثان نام راویان موثق آن حضرت را جمع کردهاند که شماره آنها، با صرف نظر از اختلاف در عقیده و گفتار، به چهار هزار نفر مىرسد.
بیشترین حجم روایات، احادیثی است که از امام صادق(ع) نقل شده است، اهمیت معارف منقول از جعفر بن محمد(ص) به میزانی است که شیعه به ایشان منسوب شده است: «شیعه جعفری». کمتر مسئله دینی (اْعم از اعتقادی، اخلاقی و فقهی) بدون رجوع به قول امام صادق(ع) قابل حل است.
امام صادق(ع) و فقه اسلامی
فقه شیعه امامیه که به فقه جعفری مشهور است منسوب به جعفر صادق(ع) است. زیرا قسمت عمده احکام فقه اسلامی بر طبق مذهب شیعه امامیه از آن حضرت است و آن اندازه که از آن حضرت نقل شده است از هیچ یک از (ائمه) اهل بیت علیهمالسلام نقل نگردیده است. اصحاب حدیث اسامی راویان ثقه که از او روایت کردهاند به 4000 شخص بالغ دانستهاند.
در نیمه اول قرن دوم هجری فقهای طراز اولی مانند ابوحنیفه و امام مالک بن انس و اوزاعی و محدثان بزرگی مانند سفیان شوری و شعبه بن الحجاج و سلیمان بن مهران اعمش ظهور کردند. در این دوره است که فقه اسلامی به معنی امروزی آن تولد یافته و روبه رشد نهاده است. و نیز آن دوره عصر شکوفایی حدیث و ظهور مسائل و مباحث کلامی مهم در بصره و کوفه بوده است.
حضرت صادق(ع) در این دوره در محیط مدینه که محل ظهور تابعین ومحدثان و راویان و فقهای بزرگ بوده، بزرگ شد، اما منبع علم او در فقه نه «تابعیان» و نه «محدثان» و نه «فقها» ی آن عصر بودند بلکه او تنها از یک طریق که اعلاء و اوثق طرق بود نقل میکرد و آن همان از طریق پدرش امام محمد باقر(ع) و او از پدرش علی بن الحسین(ع) و او از پدرش حسین بن علی(ع) و او از پدرش علی بن ابیطالب(ع) و او هم از حضرت رسول(ص) بود و این ائمه بزرگوار در مواردی که روایتی از آباء طاهرین خود نداشته باشند خود منبع فیاض مستقیم احکام الهی هستند.
آثار امام صادق(ع)
غالب آثار امام صادق(ع) به عادت معهود عصر، کتابت مستقیم خود ایشان نیست و غالبا املای امام(ع) یا بازنوشت بعدی مجالس ایشان است. بعضی از آثار نیز منصوب است و قطعی الصدور نیست.
از آثار مکتوب امام صادق(ع) رساله به عبدالله نجاشی (غیر از نجاشی رجالی) است. نجاشی صاحب رجال معتقد است که تنها تصنیفی که امام به دست خود نوشته اند همین اثر است.
رساله ای که شیخ صدوق در خصال و به واسطه اعمش از حضرت روایت کرده است شامل مباحث فقه و کلام.
کتاب معروف به توحید مفضل، در مباحث خداشناسی و رد دهریه که املاء امام (ع) و کتاب مفضل بن عمر جعفی است. همچنین، کتاب الاهلیلجه که آن نیز روایت مفضل بن عمر است و همانند توحید مفضل در خداشناسی و اثبات صانع است و تماما در بحارالانوار مندرج است.
مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه که منسوب به امام صادق(ع) و بعضی از محققان شیعه از جمله مجلسی، صاحب وسایل (حرعاملی) و صاحب ریاض العلما، صدور آن را از ناحیه حضرت رد کردهاند.
رساله ای از امام صادق(ع) خطاب به اصحاب که کلینی در اول روضه کافی به سندش از اسماعیل بن جابر ابی عبدالله نقل کرده است. همچنین رسالهای در باب غنائم و وجوب خمس که در تحف العقول مندرج است.بعضی رسائل که جابربن حیان کوفی از امام(ع) نقل کرده است.
کلمات القصار که بعدها به آن نثرالدرد نام داده اند که تماما در تحف العقول آمده است.چندین فقره از وصایای حضرت خطاب به فرزندش امام موسی کاظم(ع) سفیان شوری، عبدالله بن جندب، ابی جعفر نعمان احول، عنوان بصری، که در حلیه الاولیاء و تحف العقول ثبت گردیده است.
همچنین ادعیه امام صادق (ع) (الصحیفة الصادقیة و الصادصیة الجامعة): مجموعه ادعیه معتبرهای است که از دو امام بزرگوار پنجم و ششم (ع) در کتب روایی شیعه وارد شده و دانشگاه امام صادق(ع) آن را بهمناسبت بیستمین سالگرد تأسیس دانشگاه همزمان با میلاد مسعود نبی اکرم اسلام(ص) و امام جعفر صادق(ع) منتشر کرده است.
حجتالاسلام قاسم متقینیا، امام جمعه موقت خرمآباد در گفتوگو با خبرنگار ایکنا به بیان دیدگاههای مختلف راجع به سیره امام صادق پرداخت و افزود: ایجاد نظام عادلانه بر اساس آموزههای قرآن و سیره پیامبر از اهداف امام صادق(ع) بود.
وی اضافه کرد: امام صادق(ع) در کتاب بحارالانوار و اصول کافی میفرماید:« لباس اسلام حیا است» و در روایتی دیگر فرمودهاند آنچه انسان را از حیوان جدا میکند حیا است بنابراین حیا، تقوا و ایمان با هم همراه هستند و همه مردم به این امور سفارش شدهاند.
حجتالاسلام متقینیا با یادآوری اینکه برخی از دیدگاهها در رابطه با امام صادق(ع) با متون اسلامی ما سازگاری ندارند، ادامه داد: در یک دیدگاه آمده است که امام صادق(ع) از یک فرصت طلایی برای نشر علم دین و تعلیم و تربیت استفاده کرده اما امر به معروف و نهی از منکر را ترک کرده است که این دیدگاه درواقع نگاهی جانبدارانه و اشتباه است.
امام جمعه موقت خرمآباد دیدگاه دوم را که نگاهی اعتراض آمیز به اقدامات امام صادق دارد را اینگونه بیان کرد: مطابق این دیدگاه امام صادق(ع) جهاد و قیام را کنار گذاشته است که این نگاه نیز نگاهی اشتباه و ناسازگار با متون اسلامی ما شیعیان است.
حجتالاسلام متقینیا افزود: هر دو دیدگاه دیدگاههای کاملی نیستند زیرا تمام حرکات، ارشادات و سخنرانیهای امام صادق(ع) در جهت امر به معروف و نهی از منکر بوده است و علاوه بر آن مطابق روایات مستند این امام همام تشکیلات مخفی و فوق سری برای قیام سازماندهی کرده بود.
