علم؛ یکی از معیارهای شایستگی برای اداره جامعه

محسن موحدی، کارشناس ارشد علوم تربیتی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: یکی از معیارهای شایستگی «علم و آگاهی» است و رسول خدا(ص) در روز غدیرخم، مستقیماً به علم علی(ع)  این‌که تمام علوم را به او اموخته است، اشاره کرده است که معیار شایسته‌سالاری اسلامی و تحقق آن در غدیر را نشان می‌دهد.

وی بیان کرد: کسی‌که علم و آگاهی دارد، نسبت به کسی‌که فاقد آن است از شایستگی بیشتری برخوردار است. براساس همین معیار است که در روایات، علم نه‌تنها موجب شایستگی افراد  تلقی می‌شود، بلکه علم منشأ هر نوع فضیلت و خوبی و مایه مباهات فرشتگان الهی بر اهل علم است.

موحدی اظهار کرد: براساس روایات دینی، علم زمینه تخلق به اخلاق را فراهم کرده و نیز باعث احیای دین می‌شود، از این‌رو نبی مکرم اسلام(ص) فرمودند «عالمان، وارثان پیامبرانند»، زیرا پیامبران درهم و دیناری به ارث نگذاشتند و تنها چیزی که به ارث گذاشته‌اند، علم است  که اگر کسی از آن بهره‌ور شود بهره فراوانی برده است.

این کارشناس ارشد علوم تربیتی ادامه داد: به‌واسطه همین معیار علم است که خداوند متعال طالوت را در میان بنی‌اسرائیل به‌عنوان حاکم انتخاب می‌کند زیرا رهبر باید با علم و دانش خود، مصلحت جامعه‌ای را که در رأس آن است تشخیص دهد و با قدرت خود آن‌را به‌موقع اجرا کند.

موحدی عنوان کرد: درباره این‌که عالم نسبت به غیرعالم شایستگی بیشتری دارد، خداوند متعال در آیه 35 سوره مبارکه یونس می‌فرماید «قُلْ هَلْ مِن شُرَکَآئِکُم مَّن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللّهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ یَهِدِّی إِلاَّ أَن یُهْدَى؛ بگو آیا از شریکان شما کسى هست که به سوى حق رهبرى کند بگو خداست که به‌سوى حق رهبرى مى‏‌کند پس آیا کسى‌که به‌سوى حق رهبرى مى‏‌کند سزاوارتر است مورد پیروى قرار گیرد یا کسى‌که راه نمى‏‌کند مگر آن‌که [خود] هدایت ‏شود» و در آیه 9 سوره مبارکه زمر نیز می‌فرماید «قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛ بگو آیا کسانى‌که مى‏دانند و کسانى‌که نمى‌‏دانند یکسانند تنها خردمندانند که پند پذیرند».

وی اضافه کرد: در سلسله مراتب سازمانی اسلامی که خداوند، پیامبر، امام و ولی‌ فقیه را شامل می‌شود می‌توان این مطلب را دریافت که هر یک باید به قلمروی مدیریت خود آگاهی داشته باشند، به‌طور مثال قلمرو حکومتی خداوند متعال، تمام عالم هستی است که به تمام ابعاد آن آگاهی دارد چنان‌که در آیه 59 سوره مبارکه انعام می‌فرماید «وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ لاَ یَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلاَّ یَعْلَمُهَا وَلاَ حَبَّةٍ فِی ظُلُمَاتِ الأَرْضِ وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ یَابِسٍ إِلاَّ فِی کِتَابٍ مُّبِینٍ؛ و کلیدهاى غیب تنها نزد اوست جز او [کسى] آن‌را نمى‏‌داند و آنچه در خشکى و دریاست مى‌‏داند و هیچ برگى فرو نمى‌‏افتد مگر [اینکه] آن‌ را مى‌‏داند و هیچ دانه‏‌اى در تاریکی‌هاى زمین و هیچ تر و خشکى نیست مگر اینکه در کتابى روشن [ثبت] است» و یا در آیه 2 سوره مبارکه سبأ می‌فرماید «یَعْلَمُ مَا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَمَا یَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا یَنزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا یَعْرُجُ فِیهَا وَهُوَ الرَّحِیمُ الْغَفُورُ: آنچه در زمین فرو مى‏رود و آنچه از آن بر مى‏‌آید و آن‌چه از آسمان فرو مى‌‏شود و آن‌چه در آن بالا مى‏‌رود [همه را] مى‌‏داند و اوست مهربان آمرزنده».

موحدی ادامه داد: همین علم جامع و کامل خداوند از قلمروی مدیریتی خود باعث شده است که افراد خاصی که می‌توانند به شایستگی از عهده همه مسائل برآیند را به‌عنوان مدیر برای اداره امور برگزیند لذا در آیه 124 سوره مبارکه انعام می‌فرماید «وَإِذَا جَاءتْهُمْ آیَةٌ قَالُواْ لَن نُّؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِیَ رُسُلُ اللّهِ اللّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُواْ صَغَارٌ عِندَ اللّهِ وَعَذَابٌ شَدِیدٌ بِمَا کَانُواْ یَمْکُرُونَ» و امام صادق(ع) نیز فرمود «خداوند با علم خویش هر چیزی را در جای خود قرار داده است».

این کارشناس ارشد علوم تربیتی عنوان کرد: یکی از دلایل  شیعه برای اعتقاد به این موضوع که ائمه اطهار(ع) نسبت به افراد دیگر شایسته‌ترند، وجود علم(علم به احکام و قوانین اسلام و اجرای آن) به‌عنوان یکی از معیارهای شایستگی در وجود آن‌ها ست، آن‌ها علم‌ آموزی نکرده‌اند، در عین حال از همه افراد عصر خود عالم‌تر و عادل‌تر بوده‌اند.