نصیحت به خود؛ یکی از شیوه‌های مدیریتی امام علی(ع)

حجت‌الاسلام سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان، در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، با اشاره به این‌که امام علی(ع) در بخشی از نامه 31 نهج‌البلاغه که آن‌را خطاب به فرزندش امام حسن(ع) نوشته است، به بیان مراحل و گام‌های تربیت می‌پردازد، گفت: تربیت به جوان و نوجوان اختصاص ندارد که بگوییم مختص آموزش و پرورش و یا دانشگاه و حوزه است بلکه تربیت مال انسان است.

وی با اشاره به این‌که در این نامه امام علی(ع) مراحلی را برای تربیت یادآور می‌شود، اظهار کرد: پایه و اساس این است که تربیت در سایه نگرش، بینش و جهان‌بینی است پس یکی از مراحل این است که ببینیم نوع نگاه ما به دنیا چگونه است؟ و دنیایی را که می‌خواهیم در آن تربیت شویم چه می‌بینیم؟.

میرعمادی با بیان این‌که ما باید بیابیم که آیا دنیا را مادی محض می‌بینیم یا معنویت محض، تصریح کرد: دو نوع جهان‌بینی وجود دارد، یکی جهان‌بینی مادی که دنیا را دنیای محض می‌بیند و دیگری جهان‌بینی معنوی که دنیای مسیحیت است که جنبه روحانیت گرفته و فقط عبادت می‌کند و گاهی نیز نصیحت و مهم‌ترین کاری که پاپ انجام می‌دهد این است که می‌گوید من دعا می‌کنم.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان ادامه داد: همین امر سبب شده است که مسیحیت محاصره شود به‌طوری‌که در ایتالیا گفتند دورتان را دیوار می‌کشیم هرکاری دوست داشتید انجام دهید اما فقط در این چارچوب باشید، که این نتیجه بینشی است که نسبت به دنیا دارند.

وی با اشاره به این‌که امام علی(ع) نسبت به دنیا هم هشدار می‌دهد که مواظب باشید دنیا چگونه است و هم از دنیا بهره‌ای ببرید، بیان کرد: بینش ما از دنیا این‌گونه است که نسبت به آن خوش‌بین نیستسم اما بدبین به آن معنا هم نیستیم، از دنیا فراری نیستیم اما خیلی دلبسته به دنیا هم نیستیم.

میرعمادی با اشاره به این‌که در اسلام نگاه ویژه‌ای به دنیا است که آمیختگی دین با سیاست و همچنین آمیختگی دنیا و آخرت از این نگاه برمی‌خیزد، عنوان کرد: امام علی(ع) در این نامه می‌گوید، ای فرزندم بدان که دنیا خطرناک است، دنیایی که من دیدم، مصائبی که من دیدم، دنیا پایدار نیست، دوام ندارد، پس دلبستگی به آن معنا ندارد چراکه انسان باید به چیزی دلبسته باشد که پایدار باشد.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان ادامه داد: در این بخش از نامه در می‌یابیم که اولاً بدان که دنیا پایدار نیست و شاهد آن این سال‌هاست که آمده و رفته است، ثانیاً بدان که دنیا محل تیررس بلاها، آفات، مصیبت‌ها، دردسرها و گرفتاری‌هاست، این‌ها برداشت‌هایی است که از این نامه می‌توان داشت.

وی، با بیان این‌که برداشت دیگری نیز می‌توان از این نامه داشت، اذعان کرد: ثالثاً بدان که دنیا سرکش و چموش است، امام علی(ع) فرزندش را از دنیا برحذر می‌دارد و نسبت به آن هشدار می‌دهد.

میرعمادی با اشاره به این‌که امام علی(ع) دنیا را به اسبی چموش تشبیه می‌کند، اظهار کرد: امام(ع) می‌گوید: مواظب باش این اسب چموش است که باید این اسب را رام کرد و بعد سوار بر این اسب شد، تارک دنیا شدن و رها کردن آن لازم نیست بلکه رام کردن آن مهم است که همان استفاده صحیح از دنیاست.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان ادامه داد: در ادامه این نامه امام علی(ع) می‌فرماید: فرزندم آن‌چه من از پشت کردن دنیا و سرکشی روزگار و روی آوردن جهان آخرت تجربه کردم این بوده است که تمام فکر و ذکرم معطوف به خودم باشد و بتوانم گلیمم را از این آب بیرون بکشم، خودم بتوانم از این اسب چموش استفاده کنم لحظه‌ای چشم از خودم برندارم چراکه یک لحظه غفلت باعث می‌شود انسان برای همیشه پشیمان شود.

وی افزود: یکی از این دعاها این است که؛ خدایا ما را لحظه‌ای به خودمان وامگذارو امام علی(ع) می‌گوید: لحظه‌ای چشم از خود برنداشتم، فهمیدم بیش از آن‌که مسئول مردم باشم وظیفه‌دار خودم هستم و بر این دریافتم دغدغه داشتم، این درحالی است که ما گاهی اوقات خود را فراموش کرده و تمام هم و غم ما مردم می‌شوند و هرآن‌چه می‌گوییم و می‌آموزیم برای دیگران است.

میرعمادی با اشاره به این‌که ما دائماً دیگران را سفارش می‎کنیم اما خودمان غافل هستیم، اظهار کرد: یکی از شیوه‌های مدیریتی امام علی(ع) این بوده است که ضمن این‌که به زیردستان خود دائماً سفارش می‌کرد، خود نیز در خلوت خودش را نصیحت می‌کرد  که بزرگان دین ما نیز این‌گونه بوده‌اند این درحالی است که ما گاهی اوقات از خودمان غافل می‌شویم و دیگران را سفارش می‌کنیم اما خودمان به آن عمل نمی‌کنیم، کمااینکه این سیره و روش امیرالمؤمنین(ع) نیست.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان تصریح کرد: امام علی(ع) می‌گوید: من قبل از این‌که به دیگران بپردازم به خودم پرداختم که دنیا را رام کرده و از این اسب چموش استفاده کنم، آن‌چه وظیفه خودم بود را دریافتم و این چیزی نیست که من بگویم بلکه عقل به این مطلب صحه می‌گذارد.

وی بیان کرد: امام علی(ع) در ادامه می‌فرماید: دست به کاری زدم که شوخی‌بردار نیست چراکه توشه برداشتن برای آخرت برای همه لازم است و این روزگار با کسی شوخی ندارد، مرگ با کسی شوخی نمی‌کند و دامن همه را می‌گیرد و ما باید به این فکر باشیم که برای زندگی آخرتمان چه کردیم؟.

میرعمادی با بیان این‌که ما قبل از هر چیزی باید به فکر خودمان باشیم، عنوان کرد: امام علی(ع) می‌فرماید اولین گام برای تربیت این است که شما نسبت به دنیا چه نوع بینش، دید و نگرشی دارید، دنیا را مزرعه‌ای برای آخرت می‌دانید یا محلی برای عبادت، تکامل و رشد خودتان، از این دنیا برای زندگی آخرت استفاده کنید.

نماینده ولی‌فقیه در استان لرستان، با استناد به این نامه دومین گام در مسیر تربیت را نرم کردن دل دانست و افزود: اگر می‌خواهیم تربیت کنیم باید دلمان را نرم کنیم چراکه دل محل تربیت است و تسخیر کردن آن مهم است، کمااینکه آن‌هایی که توانستند تربیت شوند دلشان را آزاد کردند و در دلشان که حرم خداست غیر از او کسی را جای ندادند.

وی با اشاره به این‌که امام علی(ع) هفت راه را برای نرم کردن دل بیان می‌کند، تأکید کرد: امام علی(ع) در این نامه خطاب به امام حسن(ع) می‌فرماید «فرزندم موعظه‌پذیر باش، قلب مرده است با موعظه قلبت را زنده کن، ما باید موعظه و نصیحت را بشنویم چراکه بزرگان و اولیاء الهی ما نیز این‌گونه بوده‌اند که نزد بزرگان زمان خود می‌رفتند و موعظه می‌شدند».

میرعمادی به ذکر مثالی پرداخت و ادامه داد: به‌عنوان مثال پس از پیروزی انقلاب بسیاری از بزرگان و مدرسان بنام قم، زمانی که امام خمینی(ره) به قم آمد خدمت امام(ره) رفته و گفتند حوزه به کسی نیاز دارد که ما را موعظه کند، و از او درخواست کردند که کلاس اخلاقی را برگزار کند، بعد از پیروزی انقلاب اولین درسی که امام(ره) شروع کرد به تدریس درس اخلاق بود.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان با اشاره به این‌که خداوند، پیغمبر و امامان نیز موعظه می‌کردند و از آن به‌عنوان راهی برای گفتن نکات اخلاقی استفاده می‌کردند، تأکید کرد: خداوند در قرآن کریم انسان را موعظه کرده و می‌فرماید «من شما را فقط به یک چیز موعظه می‌کنم برای خدا قیام کنید».

وی با بیان این‌که قرآن کتاب موعظه، وعظ و نصیحت است، تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) روزی به جبرئیل گفت من را موعظه و نصیحت کن، جبرئیل پیامبراکرم(ص) را موعظه کرد که ای پیامبر در دنیا هرطور که می‌خواهی زندگی کن ولی بدان که خواهی مُرد و در دنیا هرکه را که می‌خواهی دوست بدار ولی بدان از او جدا خواهی شد، در دنیا هرکاری می‌خواهی انجام بده ولی بدان باید روزی جواب بدهی.

میرعمادی با اشاره به این‌که بسیار مهم است که ما به این کلمات نورانی عمل کنیم بیان کرد: آمده است که شخصی نزد حضرت عیسی(ع) آمد و گفت: ای رسول خدا من گناهی انجام دادم که باید حد الهی بر من جاری شود، عیسی(ع) نیز دستور داد که برای جاری کردن حد الهی آماده شود، مردم همه حاضر شدند آن شخص گفت کسی بر من حد جاری کند که بر گردن او حدی نباشد و از آن جمع کسی جز عیسی(ع) و یحیی باقی نماند.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان ادامه داد: در همین زمان حضرت یحیی(ع) نزد آن مرد رفته و از او خواست که او را نصیحت کند، او در پاسخ گفت: من تو را فقط به یک چیز نصیحت می‌کنم که هوای نفس خودت را آزاد نگذار که تو را تباه کند، خطاکار را به خطاهایش ملامت و سرزنش نکن بلکه او را بیدار کند، که اگر ما به همین سفارش عمل کنیم کافی است.

وی افزود: آیت‌الله‌العظمی بهجت موعظه می‌کند که؛ بدان هیچ چیزی بالاتر از ذکر انسان را به یاد خدا نمی‌اندازد و هیچ ذکری بالاتر از ذکر عملی نیست و هیچ ذکر عملی بالاتر از ترک معصیت نیست و ترک معصیت هم بدون مراقبت دائمی امکان ندارد.

میرعمادی با اشاره به این‌که امام علی(ع) دومین راه برای نرم کردن قلب را قوت بخشیدن به آن از طریق یقین دانست و خاطرنشان کرد: یقین اکسیر اعظم است به‌طوری‌که در روایات آمده است که بهترین چیزی که بر قلب انسان باید خطور کند یقین است و در روایت دیگر آمده است که امام علی(ع) می‌فرماید: هیچ چیزی به اندازه یقین عزیز نیست.

نماینده ولی‌ فقیه در استان لرستان با اشاره به این‌که ما باید به خوبی‌ها، نیکی‌ها، معاد و مبداء یقین پیدا کنیم، اذعان کرد: از دیگر راه‌ها نرم کردن قلب و دل می‌توان به نورانی کردن دل با حکمت، رام کردن دل با یادآوری مرگ چراکه مرگ‌اندیشی یک موضوع بسیار مهم است که در روایات به آن تأکید شده است و بصیرت بخشیدن دل به تحولات و ناگواری‌های دنیا اشاره کرد.

وی ادامه داد: همچنین ترساندن دل از غلبه روزگار، زشتی گردش ایام و تذکر و یادآوری دل با بیان شرح حال و تاریخ گذشتگان از دیگر راه‌های نرم کردن دل هستند.

میرعمادی در پایان اظهار کرد: در زمینه تربیت فرزندان، زنان از مردان موفق‌تر هستند چراکه آن‌ها نسبت به مردان احساساتی‌تر بوده و دل نرم‌تری دارند.