زیادهخواهی بشر متمدن باعث از بین رفتن طبیعت شده است
گروه اجتماعی: در دنیای امروز با توسعه جوامع انسانی و پیشرفت بیحد و حصر فناوری و فراگیر شدن صنعت در سراسر گیتی و در نتیجه استفاده بیرویه از طبیعت و منابع زیستی، زوال روزبهروز طبیعت و محیط زیست به یک بحران و مسئلهای اساسی تبدیل شده است و زیادهخواهی بشر متمدن باعث از بین رفتن طبیعت شده است.
با نوع نگاه و طرز تلقی جوامع پیشرفته امروزی از زندگی انسانی، که آسایش انسان در این سرا را به هر قیمتی برای وی خواستار است، این طرز تلقی از حیات بشری انسان، او را محوریت هستی قرار میدهد و پیشرفت او را در زندگی مادی از هر راهی پیشنهاد می دهد؛که برای نیل به آن هدف به تمامی منابع و ذخایر زیستی دستاندازی کرده و موجبات تباهی آن را فراهم میکند.
زیادهخواهی بشر متمدن باعث از بین رفتن بسیاری از گونههای نباتی و حیوانی شده است که این خود باعث اخلال در نظام زیستی و همچنین به پایان رسیدن بسیاری از منابع ضروری تداوم حیات شده است، آنچه به نظر میرسد در بدایت امر آن را باید اصلاح نمود همان پایه تئوری هستی شناسی است.
بحران در نظام طبیعت و اختلال در گونههای مختلف زیستی همه و همه به نوع نگاه مادیگرایانه، لذتجو، و اقتصاد محور که برپایه اندیشه سکولار استوار است برمیگردد، که با غفلت از آموزههای وحیانی در خصوص هدف اصلی کائنات، قوانین موجود در هستی و همچنین راهکارهای تعادلی آن در نظام طبیعت موجبات انحطات آن را فراهم نمودهاند.
خدای متعال در آیات متعددی کل کاینات را هدفمند عنوان میکند که به سوی غایتی مشخص در حرکت است: «مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَینَهُمَا إِلَّا بِالحْقّ وَ أَجَلٍ مُّسَمًّى؛ ما آسمانها و زمین و آنچه را میان آن دو است، جز به حقّ و تا سرآمدى معین نیافریدیم» (سوره احقافآیه 3) حال باید به نگاه علمی قرآن در این خصوص بپردازیم و ببینیم که در این کتاب الهی به عنوان آخرین کتاب غیر محرف چه دیدگاههایی به محیط زیست، هدفهای آن و همچنین چه راهکارهایی برای حفاظت از آن دارد تا این ذخیره الهی برای تمام نسلهای بشریت ادامه یابد و بشر به طور متعادل از آن بهرمند گردد.
خداوند در آیاتی دیگر نیز از برخی از اهداف هستی پرده برداشته و کل کاینات را برای انسان و در خدمت انسان میداند و میفرماید: «الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاء بِنَاء وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّکُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ لِلّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ آنکس که زمین را بستر شما قرار داد و آسمان (جو زمین) را همچون سقفی بر بالای سر شما و از آسمان آبی فرو فرستاد، و بوسیله آن میوهها را پرورش داد، تا روزی شما باشد، بنابراین برای خدا شریکهائی قرار ندهید در حالی که میدانید (هیچ یک از این شرکاء و بتان نه شما را آفریدهاند و نه شما را روزی میدهند)» (سوره بقره آیه 22)
خدمت رسانی طبیعت به انسان هدف غایی نیست
آنچه میتوان از آیات فوق نتیجه گرفت، اینکه تمام خلق و هستی در خدمت انسان است؛ گویی همه کاینات برای انسان و تعالی یافتن او خلق شده؛ بنابراین آن نکتهای که خودنمایی میکند این است که انسان در بهرمندی از طبیعت آزاد است؛ ولی وجه تمایز نگاه قرآن با نگاه سکولار در بهرمندی از منابع زیستی این است که خدمت رسانی طبیعت به انسان هدف غایی نیست؛ بلکه وسیلهای است که او را به هدف اصلی یعنی نیل به توحید برساند.
بنابراین وجود اندیشه توحیدی برای هدفمندی محیط زیست باعث به وجود آمدن یک خط تعادلی شده است که انسان را از افراط در استخرج منابع و طغیان در استفاده از طبیعت کنترل مینماید، همانگونه که در آیات دیگر نیز محوریت اصلی و هدف غایی هستی معرفی شده است که همان نیل به توحید و پرستش خدای یگانه است، پس در این صورت که انسان هدفش رسیدن به خدای متعال و رضای او باشد نه فقط تلذذ و آسایش در دنیا، از دستاندازی بیرویه و بیحد و حصر از منابع زیستی خودداری میکند.
توازن در خلقت تمام هستی رعایت شده است
قرآن کریم در آیات متعددی چون آیه 2 سوره فرقان یا آیه 7 سوره سجده به یک ویژگی منحصر به فرد در نظام طبیعت اشاره میکند و آن توازن در طبیعت و نظام زیستی است، در این آیات با الفاظی همچون تسویه، قدر، به اندازه، موزون بودن و بجا بودن نظام طبیعی و زیست محیطی را بیان میدارد که هر آنچه آفریده است برای آنگونه که خلق شده در خور آن بوده و توازن را در تمام هستی آن را رعایت نموده است.
همچنین خداوند میفرماید:« الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى؛ همان که آفرید و هماهنگى بخشید؛ وَالَّذِی قَدَّرَ فَهَدَى؛ و آنکه اندازهگیرى کرد و راه نمود» (آیات 2_3سوره الأعلى) در این آیات خداوند این اصل را بیان میدارد که هر آنچه در نظام هستی خلق شده است به نیکویی تمام خلق شده و هیچ خللی در آن راه ندارد، قرار گرفتن واژه قدر و تسویه در این آیه گویی به بالاترین تناسب و هماهنگی در نظام زیست محیطی اشاره دارد.
از جمع معانی آیات در خصوص توازن در نظام هستی به یک نتیجه محیط زیستی میتوان رسید و آن توازن در تنوع زیستی موجودات در گونههای مختلف است، خدای متعال در خلق موجودات هستی توازن و تناسب خاصی را رعایت نموده که اگر گونهای از موجودات رشد بیرویه کند یا منقرض گردد تناسب زیستی با خلل مواجه خواهد شد و انقراض نامتعارف یک گونه سبب اختلال جدی در روند فعالیت گونههای دیگر است.
