پیشقراولانی خاموش در بستر انقلاب/ از کفشهایی پاره تا حضور ساواک در جلسه تفسیر قرآن
گروه سیاسی: نهتنها شهر مشهد بلکه سراسر ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی شاهد حضور بینظیر بانوان در عرصههای مختلف کشور است و اکنون نیز گوشهگوشه ایران پر است از زنانی که بیادعا، گام در راه تعالی ایران و اسلام میگذارند و اینگونه است که میشوند «پیشقراولان خاموش».
همین دو سال پیش بود که عدهای برای اولینبار تصمیم گرفتند تا بانوان انقلابی شهر مشهد را شناسایی و همایشی برای بانوان شهیده انقلاب مشهد برگزار کنند. بسیاری از این بانوان انقلابی در گوشه و کنار همین شهر در کوچههای قدیمی و جدید و در جایگاهها و مسئولیتهای متفاوت حضور دارند که هنوز هم با گذشت ۳۶ سال، سنگر انقلاب را ترک نکردهاند و کاملاً خاموش و بیادعا کار میکنند، انسان تربیت میکنند و راه پیشرفت را میگشایند.
با نگاهی به فعالیتهای جامعه بانوان در ایران میتوان دریافت که زنان ایرانی علاوه بر حضور در صحنههای مهم سیاسی و اجتماعی کشور در دوران قبل و بعد از مشروطه، حرکت ای انقلابی خود را همگام با نهضت امام خمینی(ره) در سال 1342 آغاز کردند.
بانوان ایرانی نهتنها به شکل غیر مستقیم و در قالب پشتیبانی و حمایت از پدران، پسران و همسران خود در پیروزی انقلاب اسلامی نقش داشتند، بلکه بسیاری از آنان در صف مقدم برگزاری تظاهرات، تجمعهای اعتراضی، پخش اعلامیه و برگزاری جلسات روشنگری بودند.
امام خمینی(ره) نیز نهتنها زنان را به مشارکت در انقلاب دعوت کرد بلکه شرکت آنان را در مراسم انقلابی واجب و لازم شمرد و حتی موافقت پدر و شوهر را لازم ندانست.
شهر مشهد هم بهعنوان یکی از کانونهای مؤثر در گسترش فعالیتهای انقلابی، بانوان انقلابی فراوانی را در دل خود جای داده است. برخی از آنها در کانون خانه و خانواده و برخی دیگر در جایگاهها و مسئولیتهای اجتماعی حضور دارند اما هیچکدام نتوانستهاند خاطرات انقلاب را از آئینه ذهن خود پاک کنند.
عفت شریعتی کوهبنانی که هماکنون عنوان مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را بهدوش میکشد، روزگاری عنوان «بانوی انقلابی» را یدک میکشید و به گفته خودش، هنوز هم خاطرات تلخ و شیرین انقلاب را از یاد نبرده است.
کفشهایمان پاره میشد
شریعتی در گفتوگویی صمیمانه با خبرگزاری ایکنا، با اشاره به آغاز فعالیتهای انقلابی خود در سال 1342، گفت: فعالیتهای انقلابی من به همراه تعدادی از بانوان انقلابی در مشهد از سال 1342 آغاز شد. حرکت زنان در راهپیماییهای عظیمی که در شهر مشهد و در ایام انقلاب برگزار میشد، بسیار قابل توجه بود و زنان حضور پررنگی در این اجتماعات داشتند.
وی ادامه داد: خراسان رضوی در ردیف استانهای اولی بود که حضور بانوان در فعالیتهای انقلابی در آن کاملاً مشهود بود. بهخاطر دارم که من و بسیاری از زنانی که در راهپیماییها شرکت میکردیم، گاهی به مرحلهای میرسیدیم که کفشها در پاهایمان پاره میشد و توان راه رفتن نداشتیم و باید بگویم که این خاطرات هیچگاه از ذهن من پاک نمیشود.
شریعتی برگزاری جلسات متعدد روشنگری را یکی دیگر از فعالیتهای بانوان در جریان انقلاب در شهر مشهد عنوان کرد و افزود: بانو طاهایی، مؤسس و مدیر مکتب نرجس(س) که از بانوان بینظیر انقلابی هستند، جلسات فراوانی را برگزار میکرد و ما در این جلسات مطالب مختلفی را با هدایتگری بزرگان انقلاب مطرح میکردیم.
مشاور کنونی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه پدر من نیز یکی از فعالان انقلابی در شهر مشهد بود، گفت: هیچگاه از یاد نمیبرم که روزی در خانه بودم و مأموران ساواک وارد خانه پدری من شدند و ایشان را با خود بردند تا حدی که به پدرم اجازه ندادند عبا و عمامه خود را بردارد؛ این صحنه هیچگاه از ذهن من بیرون نمیرود.
منزل پدریام، محل برگزاری جلسات انقلابی بود
شریعتی مکتب نرجس(س) را یکی از مکانهای اجتماع بانوان در زمان انقلاب عنوان کرد و گفت: بنده همچنین، در منزل پدریام جلسات متعددی را با همکاری سایر بانوان برگزار میکردیم و در همین راستا تلاش داشتیم تا حد امکان به روشنگری افکار مردم بپردازیم.
وی با بیان اینکه ساواک به دنبال برهم زدن اجتماعات مردم در آن زمان بود، گفت: با وجود فشارهای فراوان ساواک، باز هم فعالیتهای بانوان در روزهای انقلابی مشهد به قوت خود باقی بود اما زمانی که به آستانه پیروزی انقلاب رسیدیم فعالیتها بسیار گستردهتر شد و در آن زمان بود که همگان شاهد حضور بینظیر بانوان در راهپیماییها و تجمعات اعتراضآمیز بودند.
شریعتی با تأکید بر اینکه حضور در راهپیماییها بهعنوان یک فریضه برای مردم محسوب میشد، ادامه داد: قشر بانوان یکی از پررنگترین اقشار مردم در روزهای پایانی حکومت پهلوی بودند که با قدرت هرچه تمامتر برای اثبات حقانیت مردم در انقلاب اسلامی، در راهپیماییها حضور مییافتند.
مدرسه حضرت رقیه(س)؛ کانون فعالیت بانوان
در کنار بسیاری از مکانهایی که محل تجمعات مردم مشهد در روزهای انقلاب بوده است، مدرسه علمیه حضرت رقیه(س) که در سال 1345 تأسیس شده است بهعنوان یکی از مهمترین مراکز برگزاری تجمعات بانوان و آغاز راهپیمایی آنها بهشمار میرود. بسیاری از بانوانی که در آن زمان و در سنین نوجوانی از فعالان این مدرسه بودند، امروز و با گذشت 36 سال از پیروزی انقلاب، هنوز هم در همان مکان به انجام فعالیت می پردازند و خاطرات فراوانی را از روزهای انقلاب در ذهن دارند.
زهرا افشار که هماکنون مدیر مدرسه علمیه حضرت رقیه(س) مشهد است، از خاطراتش برای ما گفت. به گفته وی، او در سال 1357، نوجوانی 15 ساله بوده است.
افشار با اشاره به فعالیتهای بانوان پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بیان کرد: مدرسه علمیه حضرت رقیه(س) که در سال 1345 تأسیس شد، یکی از کانونهای تجمع و فعالیت بانوان انقلابی در مشهد بود.
وی ادامه داد: استاد «بتول قانع» که مدیر مدرسه حضرت رقیه در آن زمان بودند، هفتهای سه روز جلساتی را با بانوان مشهدی برگزار کرده و در این جلسات با ارائه تفاسیر قرآن و موضوعات روز، بانوان را در برای انجام فعالیتهای انقلابی آماده میکرد.
«ساواک» در جلسه تفسیر قرآن
افشار با اشاره به خاطرهای از برگزاری جلسه تفسیر قرآن توسط استاد قانع در سال 1357 گفت: روزی ایشان در یکی از جلسات تفسیر قرآن خود، داستان حضرت موسی و فرعون را برای مخاطبان بیان میکردند و در جمع حضار، خانمی از نیروهای ساواک حضور داشت و پای صحبتهای استاد نشست.
وی افزود: استاد قانع میدانست که این خانم از نیروهای ساواک است، فرد مذکور نیز با وجود جوان بودن، شنوایی کم خود را بهانه کرد و اصرار داشت که با واکمن خود در نزدیک میز استاد بنشینند. پس از پایان جلسه تفسیر نیز، طولی نکشید که نیروهای ساواک به مدرسه حمله کردند و استاد قانع را با خود بردند.
افشار ادامه داد: با وجود فعالیت فراوان بانوان برای جلوگیری از دستگیری استاد، نیروهای رژیم باز هم ایشان را به مقر ساواک انتقال دادند و از خانم قانع درباره علت تعریف داستان حضرت موسی(ع) و فرعون پرسیدند. ایشان نیز در پاسخ گفته بودند که من تفسیر قرآن انجام میدهم و داستان حضرت موسی(ع) و فرعون نیز یکی از داستانهای قرآن است.
تعطیلی مدرسه حضرت رقیه(س)
وی با بیان اینکه در پی وقوع این حادثه مدرسه علمیه حضرت رقیه(س) به مدت شش ماه توسط عوامل ساواک پلمپ شد، گفت: چند ماه مانده به پیروزی انقلاب، با عنایت امام زمان(عج) و فعالیت بانوان انقلابی، مدرسه علمیه حضرت رقیه(س) مجدداً باز شد و به فعالیت در مورد گسترش روند انقلاب پرداخت.
افشار همچنین، این مدرسه را کانون آغاز راهپیمایی بانوان در ایام انقلاب بیان کرد و گفت: پس از پایان جلسات درس استاد قانع راهپیماییها از محل مکتب حضرت رقیه(س) آغاز میشد بهگونهای که تمام کوچه حسین باشی که در خیابان خواجهربیع مشهد قرار دارد، مملو از حضور بانوان بود.
مدیر مدرسه حضرت رقیه(س) با اشاره به برخی از خاطرات خود در روز به شهادت رساندن جمعی از بانوان توسط رژیم پهلوی، بیان کرد: هیچگاه آن روز را از خاطر نمیبرم که در میدان شهدای مشهد تانکهای رژیم شاهنشاهی جمعی از بانوان را به شهادت رساندند؛ این روز، روز بسیار دردناکی برای همه ما بود. من در آن روز، خواهرهای دوقلوی خود را که سه سال بیشتر نداشتند، گم کردم و درپایان روز، هر کدام از آنها را در گوشهای از شهر یافتم.
افشار به نقش تأثیرگذار بانوان در گسترش فعالیتهای انقلابی در شهر مشهد اشاره کرد و افزود: هیچکدام از سختیها و مشکلاتی که نیروهای رژیم برای ما ایجاد میکردند مانع از حضور پررنگ بانوان در انتخابات نشد، ما مجبور بودیم برای تهیه مایحتاج اولیه زندگی خود از مقابل تانکهای رژیم عبور کنیم اما با این وجود هیچگونه ترسی به خود راه نمیدادیم.
با بررسی سیر تحولات تاریخ بهویژه در کشورمان ایران میتوان دریافت که زنان در بسیاری از صحنههای اجتماعی، نهتنها دوشادوش مردان، چهبسا و در بسیاری از مراحل، پیش از آنها حضور داشتند و با این حضور خود، جلوه واقعی زن مسلمان ایرانی را به رخ تمام دنیا کشیدند. هم اکنون نیز بانوان ایرانی در عرصههای علمی، اجتماعی، سیاسی و دیگر عرصهها، حضور خود را به خوبی حفظ کردهاند.
رهبر معظم انقلاب در سومین نشست اندیشههای راهبردی در تاریخ 14 دیماه سال 90 بیان کردند: «در بعضی جاها مثل مشهد ما، اصلاً شروع این تظاهرات، از زنان شد. یعنی اولین حرکت عمومىِ مردمی، یک حرکت زنانه بود. البته مورد تعرض پلیس هم قرار گرفتند. بعد از آن بود که حرکتهای مردانه راه افتاد».
این سخن رهبری که مهمترین عنصر مبارز در زمان انقلاب در شهر مشهد بودند، نشان میدهد فعالیت بانوان انقلابی در شهر مشهد، بیش از آنچه که به نظر می آید، پررنگ بوده است.
نهتنها شهر مشهد بلکه سراسر ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی، شاهد حضور بی نظیر بانوان در عرصه های مختلف کشور است. اولین بانوانی که به ساختار سیاسی ایران وارد شدند، اولین هایی که پیشرفت های شگفت انگیز علمی داشتند و بانوانی که گرمابخش کانون خانواده بوده و هستند.
گوشه گوشه ایران پر است از زنانی که همواره و با همان بی ادعایی، گام در راه تعالی ایران و اسلام میگذارند و اینگونه است که میشوند «پیشقراولان خاموش».
فاطمه باغبان/ خراسان رضوی
