خویشتندارى در برابر خشم؛ عاملی در تکامل معنوى و تقویت روح ایمان
گروه اجتماعی: حالت خشم و غضب از خطرناکترین حالات است و اگر مهار نشود، در شکل یک نوع جنون و دیوانگى و از دست دادن هر نوع کنترل اعصاب خودنمائى مىکند، فرو بردن خشم اثر فوقالعادهاى در تکامل معنوى انسان و تقویت روح ایمان دارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، خشم پدیدهای طبیعی بوده و مانند سایر احساسات نشانه سلامت، تندرستی و عواطف انسانی است. اما هنگامیکه از کنترل خارج شود میتواند به حسی مخرب و ویرانگر تبدیل شده و پیامدهای ناگواری در روابط شخصی و در تمامی عرصههای زندگی بهوجود آورد.
انسان موجودی مختار است، ولی بسیاری از انسانها، پس از ارتکاب عملی ناپسند مدعی میشوند در در آن لحظه عنان اختیار از دست داده بودند و نمیدانستند چه میکنند.
خشم و غضب یکی از عواملی است که قدرت اختیار را انسان را کاهش میدهد، افزایش فشار عصبی و خشم میتواند به بروز اعمالی از سوی انسان بیانجامد که در شرایط عادی از آنها پرهیز میکند.
خداوند متعال در آیه 134 آلعمران کنترل خشم را از صفات پرهیزکاران بیان کرده و فرموده است: «الَّذِینَ یُنفِقُونَ فِی السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ؛ پرهیزکاران کسانی هستند که در توانگری و تنگدستی انفاق میکنند و خشم خویش فرو میخورند و از خطای مردم در میگذرند و خداوند نیکوکاران را دوست دارد».
«کظم» در لغت بهمعنى بستن سر مَشکى است که از آب پر شده باشد و بهطور کنایه در مورد کسانیکه از خشم و غضب پُر مىشوند و از اِعمال آن خوددارى مىنمایند به کار مىرود.
«غیظ» بهمعنى شدت غضب و حالت برافروختگى و هیجان فوقالعاده روحى است، که بعد از مشاهده ناملایمات به انسان دست مىدهد.
حالت خشم و غضب از خطرناکترین حالات است و اگر مهار نشود، در شکل یک نوع جنون و دیوانگى و از دست دادن هر نوع کنترل اعصاب خودنمایى مىکند و بسیارى از جنایات و تصمیمهاى خطرناکى که انسان یک عمر باید کفاره و جریمه آنرا بپردازد در چنین حالى انجام مىشود.
فرو بردن خشم اثر فوقالعادهاى در تکامل معنوى انسان و تقویت روح ایمان دارد بهطوریکه پیامبراکرم(ص) در اینباره میفرماید: کسیکه خشم خود را فرو ببرد با این که قدرت بر اِعمال آن دارد؛ خداوند دل او را از آرامش و ایمان پر مىکند.
بیشتر افراد خشم را در زندگی تجربه کردهاند. خشم میتواند بهدلیل رویدادهای بیرونی و یا تغییرات درونی باشد.ابراز خشم به این معناست که در بیان خشم خود بهجای پرخاشگری جسور و منطقی باشید.
عوامل ایجاد کننده خشم
برخی از عوامل ایجاد کننده خشم عبارتند از تحفیر شدن یا مورد تبعیض قرار گرفتن، مورد پیشداوری یا بیمهری قرار گرفتن، مورد فریب یا عهدشکنی قرار گرفتن، تحقیر شدن احساسات، ارزشها یا اقتدار واقعی فرد از سوی دیگران، بدرفتاری و بیتوجهی از سوی افراد، صدمه دیدن در نتیجه بیتوجهی نسبت به خود، مورد تجاوز بدنی یا کلامی قرار گرفتن و قربانی شدن.
گذشت و نیکوکاری؛ از صفات پرهیزکاران است
فرو بردن خشم بسیار خوب است اما به تنهائى کافى نیست زیرا ممکن است کینه و عداوت را از قلب انسان ریشهکن نکند، در این حال براى پایان دادن به حالت عداوت باید «کظم غیظ» توأم با «عفو و بخشش» گردد، لذا خداوند به دنبال صفت عالى خویشتندارى و فرو بردن خشم، مسأله عفو و گذشت را بیان کرده است.
تسلط بر خشم در سیره امامان معصوم(ع)
شاید بهترین مثال که برای تسلط بر خشم در سیره امامان معصوم(ع) بتوان نام برد کنترل خشم امام علی(ع) در میدان رزم است که در قالب شعر «از علی اموز اخلاص عمل» برای ما بیان شده است.
امام علی(ع) در یکی از جنگها بر پهلوانی دست یافت و بلافاصله برای کشتن او اقدام کرد اما در حین حمله به او، آن فرد بر روی چهره امام علی(ع) اب دهان ریخت و عکسالعملی که این امام همام در این میان نشان داد به همه ما درس میدهد که اخلاص عمل داشته باشیم و بر خشم خود تسلط داشته باشیم.
«از علی آموز اخلاص عمل/شیر حق را دان منزه از دغل/در غزا بر پهلوانی دست یافت/زود شمشیری برآورد و شتافت/او خدو انداخت بر رویی که ماه/سجده آرد پیش او در سجدهگاه/در زمان، شمشیر انداخت آن علی/کرد او اندر غزایش کاهلی/گشت حیران آن مبارز زین عمل/از نمودن عفو و رحمت، بیمحل/گفت: بر من تیغ تیز افراشتی/از چه افکندی، مرا بگذاشتی؟!/هان چه دیدی بهتر از پیکار من/تا شدستی سست در آشکار من؟!/آن چه دیدی تا چنین خشمت نشست/تا چنین برقی نمود و باز جست؟».
«آن چه دیدی؟ که مرا زآن عکس دید/در دل و جان شعلهای آمد پدید/در شجاعت، شیر ربانیستی/در مروت خود که داند کیستی/ای علی! که جمله عقل و دیدهای/شمهای واگو از آن چه دیدهای/تیغ حلمت، جان ما را چاک کرد/آب علمت، خاک ما را پاک کرد/بازگو ای بازِ عرش خوش شکار/تا چه دیدی این زمان از کردگار؟/یا تو واگو آن چه عقلت یافتهست/یا بگویم آن چه بر من تافتهست/از تو بر من تافت، پنهان چون کنی؟/بیزبان چون ماه، پرتو میزنی/لیک اگر درگفت آید قرص ماه/شبروان را، زودتر آید به راه/گفت من تیغ از پی حق میزنم/بندهی حقم، نه مملوک تنم».
در حدیثى که در کتب شیعه و اهل تسنن نقل شده، آمده است که یکى از کنیزان امام سجاد(ع) به هنگامى که آب روى دست امام مىریخت، ظرف آب از دستش افتاد و بدن امام را مجروح ساخت، امام(ع) از روى خشم سر بلند کرد کنیز بلافاصله گفت: خداوند در قرآن مىفرماید: «و الکاظمین الغیظ»، امام فرمود: خشم خود را فرو بردم، عرض کرد: «والعافین عن الناس» فرمود: تو را بخشیدم خدا تو را ببخشد، او مجدداً گفت: «والله یحب المحسنین» امام فرمود: تو را در راه خدا آزاد کردم .
بنابراین آیات و احادیث متعددی که در اینباره آمده است نخست دستور به خویشتندارى در برابر خشم و پس از آن دستور به شستن قلب خود و سپس دستور به شستن قلب طرف مىدهد و این حدیث شاهد زندهاى است بر این که سه مرحله مزبور هر کدام مرحلهاى عالیتر از مرحله قبل است .
