نظریه «سازوکار مهار قدرت سیاسی از منظر قرآن» بررسی شد

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، نشست علمی سازوکارهای مهار قدرت سیاسی از منظر قرآن کریم شب گذشته 19 اردیبهشت‌ ماه با حضور حجت‎الاسلام والمسلمین سیدباقری و حجت‎الاسلام والمسلمین مفتح در موسسه فهیم قم برگزار شد.
سید باقری در ابتدای بحث گفت: در حوزه قدرت، دو نوع سطح درونی و بیرونی وجود دارد که حوزه درونی، شکل یافته از مفهوم اخلاقیات است؛ اخلاق، علم و تقوا در سطح درونی معیار است؛ اگر کسی به این آثار اشراف داشته باشد می‎تواند جلوی آسیب‌ها را بگیرد.
وی تصریح کرد: یک بخش در قدرت اسلامی مرتبط با صفات حکومت است که حکومتی که مدعی است کامل است، باید همه را انجام دهد. صفت حاکم در پیام امام علی(ع) به مالک و در آیات الهی هم آمده است.
وی گفت: مبنای عوامل درونی در مفهوم قدرت در قرآن همین سه حوزه را شامل می‎شود؛ اگر بخواهیم حوزه روایات را به آن اضافه کنیم، پژوهش بسیار مفصلی خواهد بود. در حوزه علوم قرآنی و علوم بین رشته‏‌ای باید سعی شود که مبانی را از قرآن  بگیریم و به هیچ عنوان چیزی را به قرآن تحمیل نکنیم.
وی گفت: استبداد این است که کسی به رای خود بدون توجه به رای دیگران عمل می‎کند؛ در جمهوری اسلامی ایران تلاش شده است که امور بر اساس مردمسالاری دینی انجام شود؛ یکی از مفاهیم کلیدی در تعریف استبداد این است که اگر برخلاف نظر دیگران عمل کنم نتیجه اش آن می‎شود که اگر دیگران رای مرا نپذیرند آنها را سرکوب می‎کنم.
سید باقری بیان کرد: داستان فرعون و ساحران نمونه کامل استبداد است که به اساس نظر خودش دیگران را مجبور به اطاعت می‎کند؛ وی استعلا جویی کرد و مستبد شد؛ ولی امکان ندارد که کسی مستبد باشد و عدالت هم داشته باشد.
وی گفت: وقتی عدالت در نفس و جان انسان می‎نشیند و بر اساس آن عمل می‎کند و تقوا در رفتار یک شخص و رفتار یک شخص قدرت مند متجلی می شود از تکروی و خودروی دوری می‎کند.
این پژوهشگر قرآنی اظهار کرد: شخص قدرتمند مزین به تقوا رفتاری متفاوت با شخص مستبد دارد؛ در قرآن بیان شده است که انبیا می‎فرمایند که خداوندا به من ملک بده تا عدالت را برپا کنم و دین تو را برپا سازم؛ انبیای الهی به دنبال حکومت مشروع بودند و حکومت را برای خداوند می‎خواستند.
وی گفت: قطعا کسی که عادل است، عزیز را ذلیل نمی‎کند و فساد نمی‎ورزد؛ شخص عادل هم امکان هم دارد که خطایی کند ولی قطعا به شکل خودآگاهانه این کار را انجام می‎شود. قطعا مهار درونی قدرت با توجه به رویکرد واقع بینانه ای که در قرآن کریم وجود دارد، کافی نیست و لذا حتما نیازمند یک مهار بیرونی است که قرآن این بحث را به شکل مفصلی بیان می کند.

وی گفت: دو نوع قدرت در نظام اسلامی وجود دارد که یکی قدرتی که مردم را به سوی خدا می خواند و قدرتی که مردم را به سوی خود می خواند که اولی، ولایت و دومی طاغوت می شود.
در ادامه این بحث، مفتح با اشاره به اهمیت بازشناسی تعاریف مرتبط با قرآن و تفکیک نگاه قرآنی و نگاه‎های دیگر، گفت: همانگونه که مقام معظم رهبری در ابتدای انقلاب بیان کردند، از نظر اسلام، استبداد یعنی آنچه که من می‎خواهم، نه اینکه ملت می‎خواهد. تعریف استبداد شاید ناحق نباشد چون ممکن است یک حاکم حکیم نظر خود را که بهتر از مردم است را بیان کند اگر بخواهیم جلوی استبداد را بگیریم باید از مسیر دیگری بگیریم.
وی گفت: یک بحث دیگری که با عدالت منافات دارد این است که بحث عصبیت است که عصبیت، در روایات بسیار تند با آن برخورد شده است که کسی که حب خردل در قلبش عصبیت باشد از جرگه مسلمانان خارج شده است.