گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس؛ تجلی هنر ایرانی در خدمت اسلام

جمشید امیریان، مسئول گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی درمورد تاریخچه پیدایش هنرهای تجسمی، اظهار کرد:‌ بین انسان‌ها قدمت نقاشی شش برابر قدمت زبان نوشتاری است و قدیمی‌ترین نقاشی‌ها در دنیا، تصاویری از اسب‌ها، کرگدن‌ها، بوفالو‌ها و ماموت‌ها در غارها، متعلق به حدود 32 هزار سال قبل است که در گروته شاوه فرانسه قرار دارد و با استفاده از افرای قرمز و رنگ دانه سیاه حکاکی و رنگ شده‌اند.

وی به تاریخ هنر نقاشی در ایران نیز اشاره کرد و افزود: این هنر در ایران به دوران نوسنگی بیش از هشت هزار سال پیش برمی‌گردد و مربوط به غار دوشه لرستان می شود که 110 نقش و نقاشی به وسیله انسان‌های اولیه بر روی آن کشیده شده است.

امیریان با ارائه شواهد تاریخی منشأ هنر نقاشی ایرانی نیز عنوان کرد: نقاشی‌های کشف شده در مناطق تپه سیلک، شهر سوخته و لرستان بر روی ظروف سفالی، ثابت می‌کند که هنرمندان این مناطق با هنر نقاشی آشنایی داشته‌اند، اما آنچه را که در تاریخ بتوان نام نقاشی بر آنها نهاد، دیوارنگاره‌های اشکانی و ساسانی خواهد بود.

ظهور اسلام و احیای فرهنگ و هنر

وی با توصیف عناصر بصری موجود در این دیوار نگاره‌های اولیه ابراز کرد: یکی از این نقاشی‌ها متعلق به دوران اشکانیان، منظره یک شکار را نشان می‌دهد که وضعیت سوارها و حیوانات و سبک به کار رفته در این نقاشی یادآور مینیاتورهای ایرانی است.

مسئول گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس رضوی با تشریح تحول هنر ایرانی بعد از ظهور اسلام بیان کرد: پس از اسلام، ایران تا مدت‌ها به دست امویان و عباسیان اداره می‌شد، اما پس از آن و با روی کار آمدن سلسله‌های ایرانی همچون سامانیان، غزنویان و آل بویه زمینه برای احیای هنر و فرهنگ فراهم شد و هنر ایرانی در خدمت اسلام در آمد.

وی عمده آثار به دست آمده در این دوران را شامل مصوّرسازی کتب دانست و اضافه کرد: همچنین مسلمانان در حین ترجمه آثار یونانی و بیزانسی، تصاویر این کتب را نیز کپی‌برداری می‌کردند.

گنجینه‌ای هنری که بسترساز آسمان شد

امیریان اظهار کرد: آثار نقاشی و هنری اهدائی هنرمندان با اخلاص به موزه آستان قدس رضوی با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر اسلامی موجب شد تا گنجینه نقاشی در هشتم تیرماه 1378 مصادف با میلاد پیامبر عظیم‌الشان اسلام(ص) و ولادت با سعادت امام جعفر صادق(ع) در طبقه اول ساختمان موزه مرکزی آستان قدس رضوی افتتاح شود.

وی تجلی هنر ایرانی در خدمت اسلام را از ویژگی‌های گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس عنوان و ابراز کرد:‌ برخی از آثار معنوی ـ هنری اهدایی هنرمندان ایرانی شامل صحن سقاخانه امام رضا(ع)(بعداز باران)، ضامن آهو، اجابت، حدیث سلسلة‌ الذهب، خاتم الانبیا، کشتی نجات، مسجدالنبی، معصوم علیهم السلام و دعای تحویل سال، تنها بخشی از آثار ارزشمند دینی و مذهبی به نمایش درآمده در این گنجینه هستند.

مسئول گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس رضوی با بیان اینکه گنجینه هنرهای تجسمی با 34 اثر در سبک‌‌های مختلف از هنرمندان برجسته ایرانی و اروپایی از جمله استاد کمال الملک گشایش یافت، گفت: چهار اثر استاد کمال الملک، نقاش معروف دوره قاجار به نام‌های جلگه صفی‌آباد، پل رودخانه تجن، منظره روستای پول کجور و رودخانه شیلات فرح‌آباد نیز در این گنجینه موجود است.

وی مجموعه نقاشی‌های این گنجینه را از آثار مهم خزانه آستان قدس رضوی ارزیابی کرد و ادامه داد: اکنون در گنجینه هنرهای تجسمی گزیده‌ای از این آثار، بالغ بر 47 تابلوی نفیس در معرض دید عموم قرار گرفته است و تعدادی از این آثار نیز به طور دوره‌ای با آثار جدید جایگزین می‌شوند؛ همچنین برخی از آثار این موزه خریداری شده و تعداد بسیار زیادی از آن‌ها نیز از طرف هنرمندان یا صاحبان اثر به آستان قدس رضوی اهدا شده‌‌‌اند.

امیریان ساعات بازدید از گنجینه هنرهای تجسمی واقع در موزه مرکزی را در بازه‌های زمانی شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8 تا 17:45 و نیز جمعه و ایام تعطیل از ساعت 8 تا 12 اعلام کرد.