حلقههای مفقوده تبلیغ دین چیست؟/ تبیین فاصلههای شعار تا عمل در ترویج فرهنگ دینی
گروه اجتماعی: در مصاحبههایی که با برخی از علما در زمینه تبلیغ دین انجام شد، بیشترین تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیت مساجد، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی و همچنین، استفاده از امکانات روز و توجه به گفتمان نسل جوان بود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، در تقویم جمهوری اسلامی اول تیرماه به نام روز تبلیغ و اطلاعرسانی دینی نامگذاری شده است. در سال 1360 در چنین روزی سازمان تبلیغات اسلامی به فرمان امام خمینی (ره) تأسیس شد.
اشاره به حساسیت تبلیغ و اطلاعرسانی دینی در کلام بزرگان نظام
این نهاد با هدف اعتلای فرهنگ نغز و پر بار اسلامی و تبلور حیات معنوی و تبیین و ترویج شاخصهای اعتقادی فعال شد که از اهمیت بسیار بالایی در جامعه برخوردار است. همچنان که امام خمینی(ره) فرمودند: «مسئله تبلیغات یک امر مهمی است که میشود گفت که در دنیا در رأس همه امور قرار گرفته است، و میتوان گفت که دنیا بر دوش تبلیغات است... باید با تبلیغات صحیح، اسلام را آنگونه که هست به دنیا معرفی نمایید ... توجه داشته باشید که بالاترین چیزى که مىتواند این انقلاب را در این جا به ثمر برساند و در خارج صادر کند، تبلیغات است، تبلیغات صحیح».
همچنین، جایگاه واهمیت تبلیغ در کلام مقام معظم رهبری(مدظله العالی) نیز کاملاً مشهود است که میفرمایند: «اگر قبول کنیم انقلاب یک امر مستمر است، پس باید هماهنگ با آن، تبلیغ و ارشاد مستمر کنیم؛ زیرا عدم تداوم تبلیغ باعث خشکی درخت انقلاب خواهد شد».
از اینروست که میگوییم مسئله تبلیغ و اطلاعرسانی دینی از حساسیت بسیار بالایی در جامعه برخوردار است مخصوصاً در مورد جوانان که بیشترین افراد جامعه را به خود اختصاص دادهاند. به ویژه اکنون که فصل تابستان فرا رسیده و اغلب دانشآموزان و دانشجویان که از درس و مدرسه رها شدهاند، اکثراً بدون هیچ برنامهای اغلب وقت خود را با شبکههای اجتماعی میگذرانند. اگر با آگاهی و دانش با این مسئله مهم روبه رونشویم و برنامهای سنجیده ومنظم برای رویارویی با آن نداشته باشیم، دچارصدمات وضررهای جبرانناپذیری خواهیم شد.
لزوم پرهیز از شعارزدگی جهت ترویج فرهنگ دینی
با این حال به نظر میرسد آنچه که به عنوان یک اصل و اساس در امر تبلیغ دینی باید مورد توجه قرار گیرد، همان توجه به مقتضیات زمان و امکانات جامعه است که باید با استفاده از برنامهریزی مناسب و پرهیز از شعارزدگی تمام دستگاههای متولی امر فرهنگ دینی وارد عمل شوند. گرچه فرهنگ به تنهایی توسط چند نهاد و دستگاه محدود به وجود و یا اصلاح نمیشود و باید تمام ارکان جامعه دست به دست هم دهند.
سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی که مقام معظم رهبری بارها ما را بدان تذکر دادند و بر لزوم ترویج این نوع سبک زندگی تأکید کردند، یکی از مهمترین مواردی است که به وسیله آن میتوان در راستای اعتلای فرهنگ دینی اقدام کرد. البته تمام این موارد تنها در صورت اتحاد و همدلی تمام دستگاهها و نهادها، مردم و مسئولان میسر خواهد شد.
در ادامه این گزارش به سراغ برخی از اساتید و علمای دینی رفته و نظر آنان در رابطه با ضرورتهای تبلیغ و اطلاعرسانی دینی جویا میشویم.
حجتالاسلام و المسلمین محمد رضایی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با نگاهی گذرا به تأسیس نهادها و سازمانها انقلابی به فرمان امام خمینی(ره) تصریح کرد: در مقطعی امام(ره)، به واسطه بینش بالایی که داشتند، برای دفاع از ارزشهای دینی و مرزهای نظام، دستور تشکیل بسیج را دادند. در مقطع دیگری برای مقابله با آسیبهایی که متوجه افراد فقیر وبی بضاعت است دستور تاسیس کمیته امداد را صادر کردند و همچنین سپاه پاسداران را به عنوان نیروی نظامی که از مرزهای ما دفاع کند.
وی ادامه داد: در بحث فرهنگی نیز امام(ره) دستور به تأسیس نهادهایی دادند که رسالت و ماهیتشان تبلیغی است؛ یکی سازمان تبلیات اسلامی که یکم تیرماه سالروز تاسیس آن است و دیگری شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی. اکنون پس از گذشت 34 سال میبینیم که تأسیس این دو نهاد نیاز اساسی جامعه ما بود؛ امام(ره) این نیاز را دیدند و دستور به تاسیس چنین نهادهایی را دادند.
برنامههای نهادهای تبلیغی و دینی باید بومی شده باشد
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس، رسالت نهادهای تبلیغی و دینی را بسیار سنگین دانست و گفت: قاعدتاً برای انجام این ماموریت باید برنامهها تدوین و بومی شده باشد؛ یعنی در استان فارس ما باید بخش عمدهای از برنامهها را بومی و در سه مقطع زمانی کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت باید برنامهریزی کنیم. اگر بخواهیم در این امر موفق باشیم اول باید در جامعه آسیبشناسی و سپس نیاز سنجی کنیم یعنی بدانیم نیاز جامعه کجاست و سوم هم در اجرای برنامهها اولویتبندی داشته باشیم.
نقشه جامع فرهنگی نیاز نخست برنامهریزی فرهنگ دینی است
وی با تأکید بر اینکه ما برای کار موفق نیاز به نقشه جامع فرهنگی داریم یعنی این نقشه جامع باید تدوین شود، گفت: باید با جامعه تبلیغی که در استان و همچنین در استانهای دیگر وجود دارند تعاملی داشته باشیم.
رضایی عنوان کرد: بحث مهمتر اینکه برخورد ترمیمی با یکسری تشکلهایی که در جاهای مختلف رسالتشان رسالت تبلیغی است، اما اشتباهات زیادی دارند و آسیبهای زیادی به جامعه وارد میکنند، داشته باشیم لکن باید اینها را ترمیم کنیم از این رو نام این تشکلها را تشکلهای غیر منضبط میگذاریم؛ یعنی ایده و هدف آنها خدمت است اما بعضی مواقع به اشتباه وارد عمل میشوند.
اسلام مخالف به دست آوردن امکانات دنیوی نیست
رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد فارس با اشاره به چارچوب زیربنایی و روبنایی دین اسلام و مذهب شیعه تأکید کرد: هرچه بشر نیاز دارد را میتواند در این جا ببیند؛ اما بعضی مواقع کوتاهی ما در معرفی دین و یا ناتوانی ما، به پای دین گذاشته میشود. در حالی که اسلام دین بسیار جذابی است، جوابگوی نیازهای بشر است، شادی و نشاط را دوست دارد، حتی تحول دنیا را دوست دارد یعنی اسلام مخالف به دست آوردن امکانات دنیوی نیست. اینها مسائلی است که در دین وجود دارد و ما اگر بخواهیم موفق عمل کنیم باید به این موضوعات حتما توجه خاص داشته باشیم. بدون برنامه نمیتوانیم این کار بزرگ را انجام بدهیم.
وی برای یک نهاد فرهنگی و دینی چند موضوع را به عنوان اصل برشمرد و گفت: این نهادها هر برنامهای را که ارائه میدهند مبتنی بر این اصول باشد که شامل ارزشمداری، روحیه خودباوری، شناسایی و اتکا به ظرفیتها و نوآوری و پویایی است.
باید باور درست از جایگاه دین رفیع اسلام و مذهب شیعه داشته باشیم
رضایی با بیان اینکه ارزشهای الهی و انقلابی و انسانی که امروز ما بهره مند هستیم، میتواند در تعامل بسیار موثر باشد، گفت: باید به دنبال این باشیم که باور درست از جایگاه دین رفیع اسلام و مذهب شیعه داشته باشیم و همچنین ظرفیتهایی که وجود دارد را بشناسیم و با اتکا به این ظرفیتها برای تبلیغ و اصلاح جامعه اقدام کنیم.
لزوم پرهیز از یکنواختی و تکرار در امر تبلیغ دین
این مقام مسئول بر لزوم پرهیز از یکنواختی و تکرار در امر تبلیغ دین تأکید کرد و گفت: در این راستا باید از ایدههای نو بهره ببریم و فضایی فراهم کنیم که اندیشهها و ابتکارات مردم در جامعه ورود و ظهور پیدا کند.
وی یکی از مسائل مهم مرتبط با تبلیغات را شبکههای باز و بدون محدودیت ماهوارهای دانست و افزود: در این مبحث آمار تکان دهندهای در دست است؛ برنامههای فارسی زبان ماهوارهای بیش از 50 درصد در جامعه مخاطب دارند. بیش از 70 شبکه فارسی زبان هم اکنون مشغول به کار هستند و همه تهاجم به چند مورد را دستور کار خود قرار دادهاند؛ یکی فرهنگ دینی ما را نشانه گرفتهاند، مدلهای غیر دینی به جامعه ارائه میدهند همچنین اشرافی گری را ترویج میدهند و فرهنگ ایثار و مقاومت را زیر سئوال میبرند.
رضایی ادامه داد: دوم در حوزه مذهب است که به شدت مذهب شیعه را تخریب میکنند و به اختلافات مذهبی دامن میزنند، مسیحیت ر ا ترویج میدهند، تبلیغ سکولار و دنیازدگی میکنند و در مسلّمات دینی ایجاد شک میکنند. همچنین، در حوزه خانواده به شدت کار میکنند که بدحجابی و بی اعتمادی و اختلاف را در خانوادهها ترویج میدهند و هوسخواهی و تنوع طلبی را دامن میزنند که بسیار خطرناک است و امروز این هجمه سنگین و گسترده وجود دارد که متاسفانه در بعضی جاها نیز توانستهاند موفق عمل کنند.
نقش دستگاههای فرهنگی در اوقات فراغت جوانان
وی در ادامه سخنان خود با اشاره به فرا رسیدن فصل اوقات فراغت جوانان و نوجوانان به نقش دستگاههای فرهنگی و تشکلهای مردمی اشاره کرد و گفت:همه باید چند اصل مهم را در دستور کار خود قرار دهیم: نخست آنکه اوقات فراغت خانواده و فرزندان را مدیریت کنیم؛ اگر توانستیم این را مدیریت کنیم و برای آن برنامه داشته باشیم و از طریق رسانههای ملی به ویژه صدا و سیما و یا از طریق دستگاههای دیگر، میتوانیم برنامههایی را اجرا کنیم که در واقع تبلیغات صورت گرفته از طریق شبکههایی که مخالف فرهنگ و مذهب ما هستند را خنثی کنیم.
رضایی دومین نکته را توجه بیشتر به مساجد دانست و افزود: مساجد ما باید زیبا، تمیز، جذاب، دارای ارکانی متدین و آشنا به مسائل گوناگون اجتماعی باشند. همچنین باید سعی کنیم مساجد را از تحجر نجات دهیم، به معماری، فرش، نقاشی و فضاسازی مسجد اهمیت دهیم و به طور کلی باید از ظرفیت مساجد استفاده کنیم در حالی که امروز کمتر از 40 درصد ظرفیت مساجد ما مورد استفاده قرار میگیرد؛ یعنی 60 درصد از این ظرفیت بدون استفاده است.
باید تلاش کنیم تا درک عموم مردم را از مفاهیم قرآن بالا بریم
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس ادامه داد: سومین نکته این است که جامعه را با قرآن مانوس کنیم؛ ما باید تلاش کنیم که درک عموم مردم از مفاهیم، زیباییها، و لذات معنوی قرآن کریم بالا برود. این کاری است که باید به ویژه در ماه مبارک رمضان انجام گیرد که چقدر بر تلاوت قرآن کریم تاکید شده است و اگر این کار را کردیم در واقع فرهنگ قرآنی را توسعه دادیم. برای این مهم نیاز است مدیران، نخبگان، فرهیختگان، ائمه جماعات و علما به عنوان گروههای مرجع ورود کنند و روی این قضیه کار کنند.
وی در ادامه همچنین به تبیین راهکارهای مقابله با تهاجم غرب علیه فرهنگ و مذهب شیعه پرداخت و گفت: در این راستا با چند کار مهم را انجام دهیم شامل تقویت فرهنگ خودی، دفاع از ارزشهای ملی، افزایش سطح آگاهی مردم نسبت به مسائل مختلف، ترویج سبک زندگی معنوی، معرفی الگوهای رفتاری که این مورد خود شاخههای متنوعی دارد.
رضایی ضمن برشمردن الگوهای رفتاری برای جوانان و نوجوانان عنوان کرد: مسلماً دستگاههای متولی باید بر این الگوها برنامهریزی کنند. همچنین الگوهایی که میتواند سبک زندگی معنوی را ترویج دهند نیز باید شناسایی شوند که در این مورد نیز باید با توجه به شرایط سنی و تحصیلی مخاطبین برنامهریزی کنیم.
عصر ارتباطات ضرورت تبلیغات دینی را بیشتر میکند
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین شکرالله دانش، معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی فارس نیز در گفتوگو با خبرنگار ما گفت: امروزه عصر ارتباطات است و که رشد فزایندهای که به وسیله تکنولوژی و دنیای الکترونیک در دنیای مجازی و شبکههای اجتماعی اتفاق افتاده است، ضرورت تبلیغات دینی و اطلاعرسانی مذهبی را بیشتر میکند.
وی ادامه داد: انبوه اطلاعات و هجوم همه جانبه افکار و اندیشههای مختلف به نسل حاضر، خصوصاً جوانان و نوجوانان، یک نابسامانی فکری در جامعه ایجاد کرده است و این مسئله میتواند سلامت روانی و روحی و باورهای دینی و معنویت را تهدید کند، بنابراین امروز تبلیغات دینی در برنامهریزی فرهنگی، در اولویت قرار دارد.
ضرورت کار فرهنگی و تبلیغات دینی همزاد بشر است
دانش با تأکید بر اینکه ضرورت کار فرهنگی و تبلیغات دینی همزاد بشر است، گفت: در تاریخ زندگی انسانها، وجود پیامبران الهی که از طرف پروردگار برای هدایت بشر و تبلیغات دینی اعزام شدهاند بیانگر این مهم بوده است. بنابراین، کار فرهنگی و تبلیغات دینی از ضرورتهای مهم عصر کنونی است که باید متولیان فرهنگی و هدایتگران جامعه، خصوصاً کسانی که در حوزههای علمیه مشغول تولید محتوا برای تقویت باورهای دینی و رشد اخلاقی جامعه هستند، بر تلاش و فعالیتشان بیفزایند.
معاون فرهنگی تبلیغات اسلامی فارس با بیان اینکه فعال کردن هوش اخلاقی نوجوانان و جوانان، باید از مهمترین اقدامات آموزش و پرورش و نهادهای دینی و فرهنگی باشد، گفت: نسل جوان ما که نسبت به استفاده از فضای مجازی فعالتر هستند باید تحت آموزش قرار بگیرند و اطلاعات لازم را برای استفاده صحیح از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی فرا بگیرند زیرا حضور در فضای مجازی مثل فرو رفتن در یک اقیانوس است که اطلاعاتی درباره آن در دسترس نیست و موجودات ریز و درشت مختلفی در آن زیست میکنند و ممکن است عکسالعملهای مختلفی نشان دهند.
باید با گفتمان نسل نو با آنان مذاکره کرد
وی ادامه داد: این یک ضرورت است که فرزندان ما از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با شناخت و آگاهی استفاده کنند زیرا ممکن است عدم شناخت و اطلاعات لازم از این فضا و منافع و مضار آن، جوانان ما را در معرض آسیب قرار دهند. برای جلوگیری از هر گونه خطر و مصونسازی جامعه در برابر آسیبهای این شبکهها باید با گفتمان و ادبیات نسل نو با آنها مذاکره شود تا نسبت به خطرات و آسیبهای این ابزار مهم، آشنایی پیدا کنند.
وی در ادامه با اشاره به فواید ابداعات و نوآوریهای قرن اخیر و تأثیرات مثبت آن بر زندگی انسانها افزود: از طرفی فضای مجازی و شبکههای اجتماعی دارای ظرفیت مناسب و ابزار موثری برای تبلیغات و کارهای فرهنگی هستند. اگر متولیان فرهنگی از این ظرفیت بزرگ و ابزار مهم استفاده کنند میتوانند در ارتقای سطح اطلاعات و دانش دینی و فراگیری آموزههای مذهبی، کار موثر و مفیدی انجام دهند.
مبلغان ضمن استفاده از شیوههای سنتی باید از ابزارهای نوین نیز استفاده کنند
دانش گفت: مبلغین دینی باید ضمن استفاده از شیوههای سنتی از قبیل فعالیتهای فرهنگی و تبلیغات دینی چهره به چهره یا استفاده از فضای منبر و مسجد و سخنرانی و برگزاری مجالس ادعیه، باید از فرصتهای به وجود آمده در فضای مجازی و ابزارهای نو نیز استفاده کنند تا بدین وسیله پیام دینی خود را در پهنه بسیار گسترده و فضای مجازی ابلاغ کنند.
این مدرس حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: امروز اگر یک روحانی مبلغ، سواد رسانهای خوبی داشته باشد و توان استفاده از ابزار و تکنولوژی نو را داشته باشد میتواند با مخاطبین بیشتری به خصوص از نسل جوان ارتباط برقرار کند و محتوای دینی و اطلاعات فرهنگی و مذهبی را در قالب زیبا و مورد قبول نسل تحصیل کرده ارائه کند؛ خصوصا اینکه فضای اینترنت جهانی است و محدودیتی وجود ندارد. این خود فرصت فوقالعادهای است برای کسانی که میخواهند در حوزه سلامت اخلاقی جامعه گام بردارند و مردم را با آموزههای دینی که سرشار از حکمت است، آشنا کنند.
معاون فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی فارس در پایان با اشاره به فرصت ماه مبارک رمضان و اعزام تعداد قابل توجهی از روحانیان و مبلغان دینی به نقاط مختلف استان، افزود: درخواست من از مردم این است که از وجود این روحانیان و فضای ماه رمضان و مساجد استفاده کنند و فرزندان خود را برای استفاده از این امکانات دینی تشویق کنند.
فضای مجازی و مساجد؛ ظرفیتهای مغفول مانده در ترویج فرهنگ دینی
این گزارش میافزاید، با توجه به مطالب بیان شده به نظر میرسد شبکههای اجتماعی، فضای مجازی و مساجد دو رکن اصلی و مهمی هستند که در عرصه تبلیغ دین کمتر بدانها پرداخته شده است که افراد بسیاری از اعم علمای حوزه و اساتید دانشگاه بر ضرورت توجه به آنها بیشتر تأکید دارند. ضمن اینکه هیچگاه نباید از ظرفیت عشق و علاقه ملت ایران نسبت به آیات وحی و همچنین عرق مذهبی آنان در حفظ دین اسلام غافل شد.
