تقویت عواطف و احساسات انسانی؛ از اهداف اقتصادی روزه

در منابع دینی اسراری برای روزه بیان شده است که از جمله  می‌توان به مواردی چون «نجات از اسارت شکم و شهوت و امیال نفسانی، به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت افتادن، تثبیت شدن اخلاص، خضوع و خشوع، پاک شدن نفس و آرامش دل» اشاره کرد.

در این میان «برابری فقیر و غنی»  به‌عنوان یکی دیگر از اسرار روزه بیان شده تا غنی رنج گرسنگی را درک کرده و به فقیر رحم کند. اصولاً یکی از اهداف مهم دستورات دین اسلام، برقراری عدالت اقتصادی و ایجاد تعادل و توازن مالی در جامعه است.

اسلام به‌عنوان دینی کامل، تنها در بردارنده‌ی امور اخروی و عبادت‌ها و مراسم روحی چون نماز و دعا و حج نیست، بلکه نقشی بزرگ را در سعادت دنیوی انسان ایفا می‌‌کند. در کنار تعالیم اجتماعی، اخلاقی و سیاسی اسلام، یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مسائل، مسائل اقتصادی است.
برای اسلام توزیع ثروت و کم شدن فاصله‌ی طبقاتی بین فقیر و غنی هدفی اساسی است و همواره برحذف تمامی مظاهر فقر و محرومیت از چهره‌ جامعه‌ اسلامی تأکید دارد و می‌خواهد همه‌ روابط انسانی بین افراد، مبتنی بر عدل و انصاف بوده باشد.

این مهم را در محکم‌ترین و اساسی‌ترین نصوص دینی می‌توان مشاهده نمود، آن‌جا که خدای تعالی هدف از فرستادن رسولان خود را برپایی قسط و عدل در بین مردم و جلوگیری از هرگونه  ظلم و فساد ذکر کرده و در ایه 25 سوره حدید می‌فرماید: «لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالْبَیناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَالْمیزانَ لِیقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ». در واقع اسلام دینی همه‌جانبه‌نگر است به‌گونه‌ای که تمامی مظاهر زندگی فردی و اجتماعی و مدنی انسان را در برمی‌گیرد.
این دین همان‌طور که به مسائل روحی و معنوی بشر توجه می‌کند، مسائل مادی آنان را نیز مراعات کرده و مورد توجه قرار می‌دهد. همان‌گونه که در میدان‌های اخلاق، عبادت و زندگی فردی و رسیدگی به احوال شخصی، نیکوترین دستورات را با بهترین الگوها ارائه می‌نماید، در میدان بزرگ اجتماعی نیز با تمامی مظاهر ستم و فساد مبارزه کرده و از هرگونه انحراف باز می‌دارد.
در مباحث اقتصادی همواره دو خطر بزرگ جامعه‌ انسانی را تهدید کرده و سعادت و حیات او را هدف قرار داده است: یکی ثروت فراوان و دیگری فقر شدید که می‌توان از آن به افراط و تفریط تعبیر کرد. هر‌کدام از این دو خطر دارای فاسدهای فراوانی هستند که در جای خود می توان به آن پرداخت و آن‌را نشانه‌ ناسالم بودن اقتصاد جامعه دانست.
اسلام می‌خواهد جامعه را از این دو خطر دور نگه‌ داشته و توازن و تعادلی در بهره‌مندی افراد از نعمت‌های الهی در زندگی دنیوی ایجاد کند، نه آن‌که عده‌ای دارای اموال بسیار بوده و عده‌ای دیگر از کمترین امکانات برخوردار نباشند که این مسئله با عدالت هیچ‌گونه سازگاری ندارد.
برای تحقق این هدف، همه‌ی دستورات دین به‌صورت هماهنگ و تکمیل کننده‌ی یک‌دیگر عمل می‌کنند. اسلام در کنار یک‌سری از دستورات خود برای ایجاد این توازن اقتصادی، با عبادات نیزکه وسیله‌ی برقراری ارتباط با خداوند و تکامل نفس می‌باشد، همین هدف را دنبال می‌کند.

آخرین و زیباترین دین الهی، گاهی با عباداتی واجب چون خمس و زکات و گاهی با مستحباتی مورد تأکید چون صدقات، خیرات و مبرّات درصدد این مهم است. بعضی از مواقع  با نذورات و مواقعی دیگر با وقف می‌خواهد این فاصله را کم کرده و همگان را از امکانات مادی بهره‌مند کند. 

گاه با توصیه و امر به قربانی کردن درصدد سیر کردن گرسنگان است و گاه دیگر، به‌عنوان جبران گناهان و خطاهای افراد، کفاراتی تعیین نموده که در مسیر بهره‌مندی بینوایان می‌باشد مثلاً در کفاره‌ی کسی‌که یک روز از روزه‌ی ماه مبارک رمضان را عمداً افطار کند، دستور داده است که ضمن توبه و طلب استغفار به درگاه الهی، 60 نفر مسکین را سیر کرده تا جبران گناه صورت پذیرد.  
روح تعالیم الهی اسلام به ما می‌گوید اگر می‌خواهید به خدا تقرب جویید، باید به انسان‌های پیرامون‌تان توجه داشته و در رفع مشکلات آن‌ها کوشا باشید.

در بررسی عبادت مهم روزه نیزاز زاویه‌ اقتصادی، معلوم می‌گردد که یکی از اهداف اساسی دین از وجوب روزه‌، در کنار تقویت روح، سلامت جسم و دوری از گناه و فواید دیگر آن، توجه و رسیدگی به احوال فقرا و گرسنگان جامعه است.

توجه و رسیدگی به فقیر و اطعام وی، ضمن برطرف کردن گرسنگی او، عواطف و احساسات انسانی را تقویت کرده و باعث ایجاد مهر و محبت بین فقیر و غنی گشته و از دیگر سوی، شخص ثروتمند را از صفت ناپسند بخل و خساست دور ساخته، موجبات خشنودی خدای تعالی را فراهم می‌نماید چنان‌که امام حسن‌عسگری(ع) می‌فرماید: «خداوند روزه را واجب ساخت تا توان‌گر طعم گرسنگی را بچشد و بر بینوا مهر ورزد».

حجت‌الاسلام مبلغی از کارشناسان مذهبی لرستان