تقلید کورکورانه؛ مهمترین عامل خطا/ انسان نباید گمان را بهجای یقین بگیرد
گروه اندیشه: بسیاری از مردم اینگونه هستند که چیزهای مورد باور اجتماع، باورشان میشود، یعنی چیزی که در اجتماع، باورشان میشود یعنی چیزی که در اجتماع مورد قبول قرار گرفته و یا نسلهای گذشته آنرا قبول کردهاند، میپذیرند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، ازجمله منشأهایی که قرآنکریم برای خطا ذکر میکند، یکی این است که انسان گمان را بهجای یقین بگیرد. اگر بشر خود را مقید کند که در مسائل تابع یقین باشد و گمان را به عوض یقین نپذیرد، به خطا نخواهد افتاد.
قرآن کریم روی این مسئله بسیار تأکید کرده است و حتی در یکجا تصریح دارد که بزرگترین لغزشگاه فکری بشر همین پیروی از گمان است.
خداوند متعال در آیه 36 سوره یونس در این رابطه فرموده است: «وَمَا یَتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إَنَّ الظَّنَّ لاَ یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئًا إِنَّ اللّهَ عَلَیمٌ بِمَا یَفْعَلُونَ؛ و بیشترشان جز از گمان پیروى نمیکنند [ولى] گمان به هیچ وجه [آدمى را] از حقیقت بینیاز نمیگرداند آرى خدا به آنچه میکنند داناست».
همچنین، خداوند تبارک و تعالی در آیه 116 سوره انعام خطاب به نبی مکرم اسلام(ص) فرموده است «وَإِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَن سَبِیلِ اللّهِ إِن یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُونَ؛ و اگر از بیشتر کسانىکه در [این سر]زمین میباشند پیروى کنى تو را از راه خدا گمراه میکنند آنان جز از گمان [خود] پیروى نمیکنند و جز به حدس و تخمین نمیپردازند».
و یا در آیه 36 سوره اسری در این رابطه آمده است: «وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا؛ و چیزى را که بدان علم ندارى دنبال مکن زیرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد» که این تذکری است که در طول تاریخ اندیشه بشر اول بار قرآنکریم به بشر داده است و او را از اینگونه خطا نهی کرده است.
دومین منشأ خطا مسئله تقلید است، بسیاری از مردم اینگونه هستند که چیزهای مورد باور اجتماع، باورشان میشود.یعنی چیزی که در اجتماع، باورشان میشود یعنی چیزی که در اجتماع مورد قبول قرار گرفته است و یا نسلهای گذشته آنرا پذیرفتهاند صرفاً بهدلیل اینکه نسلهای گذشته آنرا قبول کردهاند، میپذیرند.
هر مسئلهای باید با معیار عقل سنجیده شود
قرآن کریم میفرماید: هر مسئلهای را با معیار عقل بسنجید نه اینکه هرچه نیاکان شما انجام دادند آنرا سند بدانید، یا آنکه آنرا بهکلی طرد کنید بسا مسایل درست که در زمانهای دور عرضه شده اما مردم بهدلیل نادانی از قبول آن خودداری کردهاند در پذیرش این مسایل باید از عقل و اندیشه مدد گرفت نه اینکه کورکورانه به تقلید پرداخت.
قرآن کریم در آیه 170 سوره بقره اغلب پیروی از آبا و اجداد را در مقابل عقل و فکر قرار میدهد و میفرماید: «وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَیْنَا عَلَیْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ یَعْقِلُونَ شَیْئًا وَلاَ یَهْتَدُونَ؛ و چون به آنان گفته شود از آنچه خدا نازل کرده است پیروى کنید میگویند نه بلکه از چیزى که پدران خود را بر آن یافتهایم پیروى میکنیم آیا هر چند پدرانشان چیزى را درک نمیکرده و به راه صواب نمیرفتهاند [باز هم در خور پیروى هستند]».
حجتالاسلام محمدتقی صرفیپور، از کارشناسان مذهبی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در این رابطه گفت: قرآنکریم در زمینه تبعیت از هوای نفس اشارات زیادی دارد از جمله اینکه در آیه 23 سوره نجم در این رابطه فرموده است: « إِنْ هِیَ إِلَّا أَسْمَاء سَمَّیْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُکُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَاءهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَى؛ [این بتان] جز نامهایى بیش نیستند که شما و پدرانتان نامگذارى کردهاید [و] خدا بر [حقانیت] آنها هیچ دلیلى نفرستاده است [آنان] جز گمان و آنچه را که دلخواهشان است پیروى نمیکنند با آنکه قطعاً از جانب پروردگارشان هدایت برایشان آمده است».
وی در رابطه با دستورات قرآنکریم در رابطه با تفکر به مواردی از جمله تفکر در خود، تفکر در خلقت ازواج، تفکر در میوهها، احکام واجب و حرام، خلقت آسمانها و زمین، تفکر در قصص قرآن، تفکر در پیامبران، بها رو زمستان، شب و روز، تسخیر آسمان و زمین، تفکر در قرآن و در عجایبی مانند عسل برگزفته از زنبور و ... اشاره کرد.
