هنر اسلامی هیچگاه در حاشیه نبوده است
گروه هنر: عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان گفت: هنر اسلامی هیچگاه کمرنگ نشده و در حاشیه نبوده و حتی در روزهای سخت نیز به رشد خود ادامه داده، زیرا هنر بخشی از زندگی انسان در دورهها و مکانهای مختلف بوده است.
امید عودباشی، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، با بیان اینکه هنر اسلامی را از دو جنبه می توان مورد توجه و بررسی قرار داد، اظهار کرد: جنبه اول هنر اسلامی را میتوان هنری دانست که در سرزمینهای تحت سیطره مسلمانان شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه این هنر را میتوان تلفیقی از عناصر فرهنگی و هنری بومی منطقه با مفاهیم اسلامی دانست، افزود: لزوماً این هنرکه میتوان آن را هنر سرزمینهای اسلامی نام نهاد، مستقیماً برگرفته از تعالیم و اصول اسلامی نیست؛ هر چند در بسیاری مواقع دارای جنبههایی از تعالیم اسلامی بوده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان بیان کرد: معماری اسلامی را باید برگرفته از شیوهها و اصول معماری قبل از ورود اسلام به سرزمینهای مختلف مانند ایران، سوریه، شمال افریقا و... دانست که در هرمنطقه براساس ویژگیهای معماری بومی آن منطقه شکل گرفته است که کارکردهای مذهبی نظیر ساخت مسجد و یا غیرمذهبی نظیر کاروانسرا، خانه، باغ وکاخ داشته باشد.
عودباشی بیان کرد: جنبه دوم هنر اسلامی، هنری است که مستقیماً از تعلیمات و باورهای اسلامی شکل گرفته است که این نوع هنر را می توان در روند شکلگیری هنری مانند خوشنویسی در اوایل دوره اسلامی دنبال کرد.
وی اظهار کرد: هنر اسلامی را هنر سرزمینهای اسلامی و مسلمانان می توان نام گذاری کرد، زیرا کارکردی در راستای تعالیم اسلام داشته و تحت تاثیر آن، ویژگیهای جدید و منحصر بفردی را بدست آورده که در بسیاری از هنرها مشاهده هستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان با بیان اینکه با توجه به تنوع و گستردگی سرزمین های اسلامی، ویژگیها و جزییات بسیار متنوعی در هنر اسلامی قابل مشاهده است، ادامه داد: در هنرهایی نظیر معماری مذهبی، کتابت قرآن کریم و...که کارکرد مذهبی دارند، توجه به عظمت و زیبایی بر اساس تعالیم اسلامی بسیار قابل توجه بوده است.
وی با بیان اینکه هنرمندان در دوره اسلامی سعی کردهاند تا بدون استفاده از عناصر مشخص نظیر تصویر انسان آن هم برای حرمت تصویرگری انسان یا مجسمهسازی، مفاهیم را به شکلی رمزگونه منتقل نمایند، گفت: این حرمتها در طول زمان به این هنر ویژگی رمزگونهای داده است که میتواند مهمترین ویژگی هنر اسلامی باشد و با اینکه حتی در قرون بعدی که این حرمتها کم رنگ تر شد، باز هم رمزگونگی در هنری مانند نگارگری قابل مشاهده است.
عودباشی با بیان اینکه تاثیر تعالیم اسلامی را میتوان در هنرهایی که کاربرد غیرمذهبی دارند نیز مشاهده کرد، افزود: برای مثال استفاده گسترده از آیات و روایات مذهبی در تزیین اشیاء مختلف را میتوان از مصداق های این مهم دانست.
وی گفت: در حقیقت اعتقادات هنرمند به روشنی در کار هنری او دیده می شود، این امر خواسته یا ناخواسته موجب شده است تا هنر در دوره اسلامی در بیشتر مواقع رنگ و بوی تعالیم مذهبی به خود گیرد، اما این در حالیست که در موارد متعددی نیز میتوان آثاری را مشاهده نمود که بدون ارتباط با موضوعات مذهبی و بدون انتقال مفاهیم اسلامی، اما با رعایت اصول و قواعد و سبکهای هنری رایج در دوران اسلامی ایجاد شدهاند.
وی ادامه داد: هنر اسلامی به دلیل شکل گیری در سرزمین های اسلامی و تحت تاثیر اعتقادات اسلامی، قاعدتاً متمایز از هنر مکاتب دیگر است که البته این هنر هم در طول تاریخ شکل گرفته، تغییر و تحول داشته و در بسیاری موارد نیز، از هنر دیگر مکاتب تاثیر گرفته است.
وی افزود: هنر اسلامی را باید تلفیقی از هنر پیش از اسلام سرزمینهای مختلف مانند هنر پیش از اسلام ایران و هنر مسیحی و اصول و اعتقادات اسلامی دانست، به طوری که تاثیر هنر چین در دوره اسلامی ایران دیده میشود.
عودباشی با بیان اینکه هر هنری را باید در بستر شکلگیری و رشد آن و بر اساس روابط بین ملت های مختلف در طول تاریخ مطالعه نمود، بیان کرد: قاعدتاً مهم ترین وجه تمایز این هنر با هنرهای مکاتب دیگر وجود عناصری است که تعالیم اسلامی و اعتقادات هنرمند را نشان میدهند.
وی در خصوص دوران شکوفایی هنر اسلامی در طول تاریخ، گفت: رشد و شکوفایی این هنر در هر سرزمینی متفاوت و متاثر از شرایط جامعه، قدرت حاکم و نحوه نگاه آن به هنر و فرهنگ بوده است، به طوری که هرگاه حکومت ها دارای شرایط مساعد و ثبات سیاسی و قدرت بودهاند، هنر اسلامی نیز رشد بیشتری داشته و تنوع و گستردگی آن بیشتر بوده است .
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان تصریح کرد: هنر اسلامی هیچگاه کم رنگ نشده و در حاشیه نبوده و حتی در روزهای سخت نیز به رشد خود ادامه داده است، زیرا هنر بخشی از زندگی انسان در دوره ها و مکان های مختلف بوده است .
عودباشی با بیان اینکه تحولات رخ داده در نیمه اول قرن بیستم و تقسیمات جدید جغرافیای سیاسی در سرزمین های اسلامی و همچنین شکلگیری دوره ارتباطات سبب شده تا هنر کشورهای اسلامی در حال حاضر به شکل هنرهای سنتی و میراث فرهنگی این سرزمین ها بدل شوند، گفت: در بسیاری از کشورها به هنرهای سنتی توجه و تلاش برای زنده نگه داشتن آن ها موجب شده تا هنرهای سنتی که در حقیقت همان هنرهای اسلامی دوره های پیشین هستند از بین نرود.
وی گفت: هنر امروز هنر انتقال مفاهیم با استفاده از تکنولوژی روز است، اما هنرهای سنتی اکنون جایگاهی به عنوان هنر روز ندارند و با توجه به ویژگیهای عصر حاضر، کاربرد آنها نیز مانند گذشته نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان تصریح کرد: اینکه چگونه میتوان هنرهای کهن اسلامی را در دنیای امروز با همان ویژگیها بکار گرفت و یا اینکه آیا میتوان با ایجاد تغییراتی در این هنرها، آنها را بهروز کرد، نیاز به برنامهریزی و اجرای پژوهشی گسترده توسط متخصصان امر دارد.
