تاریخچه مسجد جامع اصفهان در موزه مرکزی آستان قدس رضوی بررسی شد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی، فریبا سعیدی انارکی، کارشناس باستان‌شناسی میراث فرهنگی اصفهان در این کارگاه آموزشی به مرور تاریخ شهر اصفهان پرداخت و عنوان کرد: تاریخ اصفهان و مسجد جامع اصفهان درهم تنیده است و تأثیر حضور حکومت‌های مختلف را در ساخت و ساز این مسجد می‌توان دید.

وی با اشاره به اینکه مسجد جامع اصفهان دربردارنده تاریخ یک هزار و 500 ساله است، از فتح اصفهان سخن خود را آغاز کرد و گفت: اصفهان بر اساس نقل و قول‌های موجود در منابع تاریخی بین سال‌های 21 و 23 هجری قمری توسط مسلمانان فتح شده است و این شهر در آن زمان از دو هسته اصلی با نام‌های «جی» و «یهودیه» تشکیل شده بود.

سعیدی‌انارکی بیان کرد: اولین مسجد جامع اصفهان در منطقه جی ساخته شده و به تدریج مرکز حکومتی و سیاسی از منطقه جی به منطقه‌ای بین جی و یهودیه به نام «خوشینان» منتقل شد و در آنجا دومین مسجد جامع اصفهان ساخته می‌شود، سپس با روی کار آمدن خلیفه منصور، اصفهان رو به آبادانی رفته و سومین مسجد جامع اصفهان در یهودیه بنا می‌شود.

وی با معرفی مسجد جامع «کبیر(عتیق)» به عنوان سومین مسجد جامع اصفهان افزود: در اصفهان دو مسجد جامع دیگر از جمله مسجد جامع «صغیر» و مسجد جامع «عباسی» (مسجد امام فعلی) نیز وجود دارد،  البته از مسجد جامع صغیر تنها سردرب این مسجد که متعلق به دوره آل بویه است در بخشی از مسجد حکیم اصفهان باقی مانده است.

سعیدی‌انارکی از دوره سلجوقی به عنوان نقطه عطفی در توسعه شهری اصفهان نام برد و ادامه داد: انعکاس این توسعه در تغییرات اساسی مسجد جامع همچون شکستن 24 عدد از ستون‌های شبستان جنوبی و ساختن گنبدخانه مرتفع نظام‌الملک قابل مشاهده است.

کارشناس باستان‌شناسی میراث فرهنگی اصفهان گفت: در دوره اسماعیلیان، با آتش زدن مسجد جامع و تخریب بخش‌هایی از آن، تغییرات اساسی در مسجد جامع شکل می‌گیرد؛ این مسجد با چهار ایوان بنا می‌شود که این طرح تا دوره قاجاریه به عنوان فرم استاندارد و الگوی معماری اسلامی حفظ می‌شود.

وی با ذکر این مطلب که مساجد جامع، قلب تپنده کالبد شهری محسوب می‌شوند، بیان کرد: این چهار ایوان «صاحب»، «درویش»، «استاد» و «شاگرد» نام‌گذاری شده تا نشان دهد که مساجد جامع به تمام طبقات جامعه صرف نظر از میزان دانش و ثروت آن‌ها تعلق دارد.

کارشناس باستان‌‌شناسی میراث فرهنگی اصفهان با اشاره به توسعه مسجد جامع اصفهان در دوره ایلخانی، افزود: محراب «الجایتو» که در کنار ایوان استاد ساخته شده است را می‌توان به عنوان شاهکار هنر گچ‌بری اسلامی در این دوران در نظر گرفت.

در ادامه، وی با نمایش تصاویری از سفال‌ها، ظروف شیشه‌ای، گچ‌بری‌ها و انواع کاشی‌های به دست آمده از حفاری‌های مختلف در منطقه مسجد جامع اصفهان، به شرح و توضیح طرح و نقاشی‌های روی این آثار باستانی و ارزشمند پرداخت.