غدیر؛ چکیده تمام ادیان الهی/این واقعه مسیر آینده اسلام را تعیین کرد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، واقعه غدیر خم در آخرین سال زندگی رسول گرامی اسلام رخ داد و در آن علی(ع) به جانشینی آن حضرت برگزیده شد، پیغمبر اسلام(ص) در غدیر برای همه مسلمانان پیغام امامت و ولایت و وحدت اسلامی را به ارمغان آورد.
غدیر عیدى است که خداى تبارک و تعالى به‏‌وسیله رسول اکرم(ص) براى اجراى دستور پروردگار و ادامه راه انبیا، حضرت علی(ع) را به‎عنوان ولی و وصی بعد از خود منصوب کرد و آشنایی با غدیر قدر و منزلت انسان را بالا می‌برد.

غدیر عصاره و نتیجه خلقت/«خطبه غدیر» شاخص‌‏ترین و زنده‌‏ترین سند غدیر است

غدیر عصاره و نتیجه خلقت و چکیده تمام ادیان الهی و خلاصه مکتب وحی است و صرفاً واقعه‏‌ای تاریخی نیست. این نام مقدس، عنوان عقیده ما و اساس دین است. غدیر ثمره نبوت و میوه رسالت است غدیر تعیین کننده خط ‏مشی مسلمانان تا آخرین روز دنیاست. غدیر ماجرایی سرنوشت‌‏ساز است که «خطبه غدیر» شاخص‌‏ترین و زنده‌‏ترین سند آن است.
غدیر روز آسایش و رهایی از غم، و روز از بین رفتن گناه، روز عطای بی‌عوض و بخشش، روز گسترش علم، روز مژده و عید اکبر و روز اجابت دعا و روز موقف بزرگ، روز پوشیدن لباس نو و در آوردن لباس سیاه، روز شرط مشروط، روز دورکردن غم‌ها و روز درگذشتن از گناهان شیعه امیرالمومنین(ع) است.
غدیر در زبان عربی به معنی گودال و «خم» نام محلی نزدیک منطقة «جحفه» است. که در آن روزگار چشمه‌ای روان و درختانی کهنسال داشت. به‌دلیل موقعیت سوق‌الجیشی «غدیر خم» حاجیان شهرها و سرزمین‌های مختلف عربستان پس از انجام مناسک حج و هنگام بازگشت به شهر و دیارشان در این منطقه از هم جدا می‌شدند.
آن‌چه نام این محل را در تاریخ اسلام مهم و به یادماندنی کرده است به سال دهم هجری و تصمیم  پیامبر اسلام (ص) برای زیارت خانه خدا و به‌جا آوردن مراسم حج و اعلام ایشان مبنی بر این‌که امسال آخرین حج ایشان خواهد بود، برمی‌گردد. لذا مردم شهرها و مناطق مختلف عربستان به‌وسیله قاصدانی از این امر مطلع شدند.

واقعه غدیر؛ مهم‌ترین مأموریت پیامبر(ص)

بدون شک واقعه غدیر خم، نقش سرنوشت‌سازی در تعیین مسیر آینده اسلام داشته است. در این واقعه، پیامبر اسلام(ص)‏ مهم‌‏ترین مأموریت دوران پیامبریِ خود را به انجام رساند؛ مأموریتی که انجام آن، به منزله رساندن پیام رسالت حضرت بود، و کوتاهی در مورد آن، به از بین رفتن زحمات چندین ساله ایشان می‌‏انجامید.
از حضرت رضا(ع) روایت شده است: هنگامی که قیامت فرا می‌رسد، چهار روز با فخر و مباهات بر خداوند وارد می‌شوند، همانند ورود عروس در شب زفاف بر شوهر. از ایشان سؤال شد: آن چهار روز کدامند؟ حضرت فرمود: روز قربان، روز فطر، روز جمعه و روز غدیر. و به‌درستی که روز غدیر در بین آن‌ها مانند ماه است در بین ستارگان و آن روزی است که حضرت ابراهیم خلیل از آتش نجات یافت و به شکرانه‌اش آن روز را روزه گرفت. و آن روزی است که خداوند در آن روز، دین را کامل کرد و این کامل ‌کردن به سبب منصوب کردن امیرالمومنین به عنوان شاخص توسط پیامبر(ص) است و فضیلت و جلوه‌های نور آن حضرت را آشکار نمود و آن روز را روزه گرفت.
خداوند متعال در آیه ۶۷ سوره مائده می‌‏فرماید: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ؛ اى پیامبر آن‌چه از جانب پروردگارت به‌سوى تو نازل شده ابلاغ کن و اگر نکنى پیامش را نرسانده‌‏اى و خدا تو را از [گزند] مردم نگاه می‌‏دارد آرى خدا گروه کافران را هدایت نمی‌‏کند».
رسول خدا(ص) فرموده است: «روز غدیر خم، برترین عیدهای امت من است، و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد برادرم، علی بن ابی‏طالب را به‌عنوان پرچمدار (و فرمانده) امتم منصوب کنم، تا بعد از من مردم به دست او هدایت شوند، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل، و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را دین آنان قرار داد».
حضرت امام رضا(ع) به نقل از جدّش امام صادق(ع) فرمود: «روز غدیر خم، در آسمان مشهورتر از زمین است» و امام صادق(ع) نیز در این رابطه فرموده است: «به خدا قسم اگر مردم فضیلت واقعی روز غدیر را می‏‌شناختند، فرشتگان روزی ده بار با آنان مصافحه می‏‌کردند. بخشش‏‌های خدا به کسی که آن روز را شناخته، قابل شمارش نیست».
همچنین، از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: «یک درهم دادن به برادران با ایمان و معرفت در روز عید غدیر، برابر هزار درهم (در روزهای دیگر) است؛ بنابراین، در این روز به برادرانت انفاق کن و هر مرد و زن مؤمن را شاد گردان».

غدیر؛ بزرگ‌‏ترین و مهم‌‏ترین عید اسلامى

به‌دلیل اهمیت عید غدیر به‌عنوان بزرگ‌‏ترین و مهم‌‏ترین اعیاد اسلامى است که آداب بی‌شمارى براى آن بیان شده است. فراوانى آداب و اعمال این روز، با اعمال هیچ روزى قابل مقایسه نیست و در این آداب و اعمال، همه گروه‌‏ها مورد خطاب قرار گرفته‏‌اند.
از جمله آداب عبادى این روز به نماز شب و روز غدیر، نماز مسجد غدیر، روزه، یاد خدا و پیامبر، زیارت امیر مؤمنان(ع) و غسل می‌‏توان اشاره کرد.
همچنین جشن و عید گرفتن، تبریک و تهنیت به پیامبر، امیر مؤمنان و یکدیگر، دید و بازدید، صدقه دادن، دیدار با رهبرى و بیعت و اتحاد و اجتماع، از جمله آداب اجتماعى و سیاسىِ سفارش شده در این روز است.
پاداش روزه روز غدیرخم برابر پاداش روزه گرفتن عمر دنیا تا پایان آن است، و نیز پاداش آن برابر پاداش صدبار حج و صدبار عمره در هر سال است، حج و عمره‌ای که نیکو و مورد قبول خداوند باشد.
غدیر روز پیشی‌گرفتن و روز افزودن صلوات بر محمد و آل‌محمد(ص) است، روز خرسندی، روز عید اهل‌بیت محمد(ص)، روز پذیرفتن اعمال، روز افزونی طلب، روز آسایش مؤمنین، روز سود بردن، روز اظهار دوستی، روز رسیدن به رحمت الهی، روز پاک‌شدن و ترک‌گناهان بزرگ، روز پرستش و روز افطاری ‌دادن به روزه‌داران است.
در روز غدیر خداوند ولایت را بر اهل آسمان‌های هفت‌گانه عرضه کرد، پس اهل آسمان هفتم از دیگران به‌سوی ولایت پیشی گرفتند و به این جهت آن را به عرش زینت دادند. سپس اهل آسمان چهارم از دیگران پیشی گرفتند و خداوند آن را به بیت‌المعمور زیور بخشید. آن‌گاه اهل آسمان دنیا سبقت گرفتند و خداوند آن را به ستارگان آراسته کرد. سپس خداوند ولایت را بر زمین‌ها عرضه کرد و زمین مکه در قبولی پیشی گرفت آن‌گاه به کعبه زینت داده و بعد مدینه و آن‌را به پیامبر اکرم(ص) مزین گردانید. پس از آن کوفه و آن به امیرالمومنین(ع) آراسته شد. پس به کوه‌ها عرضه شد و سه کوه پیشی گرفتند عقیق، فیروزه و یاقوت و این‌ها به این سه کوه اختصاص یافت، و از بهترین جواهر شدند. پس کوه‌های دیگر قبول ولایت کردند و دارای معادن طلا و نقره. هرچه اقرار به ولایت نکرد چیزی از آن نروئید.
و در این روز ولایت به آب‌ها عرضه شد و هر آبی که پذیرفت گوارا و شیرین شد و آبی که قبول نکرد شور و تلخ شد. و همچنین ولایت بر گیاهان عرضه شد، پس هر کدام پذیرفته شیرین و نیکو و آن‌چه قبول نکرد تلخ گردید. سپس ولایت در این روز بر پرندگان عرضه شد و آنها که قبول کردند خوش‌آواز و گویا و هر کدام انکار کردند، لال شدند.

مَثَل مؤمنین در پذیرش ولایت امیر المؤمنین(ع) در روز غدیر خُم مانند ملائکه است در سجودشان بر آدم و مَثَل کسی که قبول ولایت نکرد در غدیر خم مَثَل ابلیس است. و در این روز آیه «امروز دین شما را کامل و نعمت خود را بر شما تمام کردم» نازل شد و خداوند پیغمبری را مبعوث نکرد مگر آن‌که روز مبعوث شدنش نزد او مانند روز غدیر بوده و حرمت آن را شناخته، زیرا در این روز برای امت خود جانشین و خلیفه بعد از خودش را قرار داده است.
پاداش روزه روز غدیرخم برابر پاداش روزه گرفتن عمر دنیا تا پایان آن است، و نیز پاداش آن برابر پاداش صدبار حج و صدبار عمره در هر سال است، حج و عمره‌ای که نیکو و مورد قبول خداوند باشد.
امام صادق(ع) فرمود: روز هیجدهم ماه ذی‌الحجه عید اکبر است؛ خورشید به روزی نتابیده که آن روز در پیشگاه خدا برتر از این روز باشد ... همه پیامبران ـ بدون استثنا ـ وصی و جانشین خود را در چنین روزی به امت خود معرفی کرده و به‌عنوان رهبر بعد از خود برای امت خود نصب نموده‌اند.
روزه عید غدیر از مستحباتی است که مکرر بر آن سفارش شده است. امیرالمؤمنین(ع) در خطبه‌ای که در روز عیدغدیر ایراد کردند، فرمودند: روزه عید غدیر از مستحباتی است که خداوند بدان فراخوانده است.
حضرت امام صادق(ع) فرمودند: «یجب علیکم صیامه شکرالله و حمدالله؛ برشما لازم است که در روز عید غدیر، برای سپاسگزاری از خداوند و ستودن او، روز بگیرید».
امام صادق(ع) فرموده‌اند: «روزه داشتن در روز عیدغدیر پاداشی معادل روزه گرفتن در همه عمر دنیا را دارد» ، یا فرموده‌اند: «روزه داشتن روز عید غدیرخم، کفاره گناه شصت سال است».
از اعمالی که به انجام آن در روز عید غدیر سفارش شده است، افطاری دادن به روزه‌داران است. حضرت علی(ع) فرمودند: «کسی‌که در شامگاه عید غدیر، به یک مؤمن افطاری دهد گویا یک میلیون نفر از پیامبران، شهیدان و صدیقان را افطاری داده است.حال، چگونه است پاداش کسی‌که گروهی از مردان و زنان را افطاری دهد و من ضامنم نزد خدا که از کفر و فقر آسوده گردد و اگر در همان روز یا همان شب تا عید غدیر سال دیگر بمیرد، بر خداوند است پاداش او».
از سنت‌های مؤکد دیگر در روز عید غدیر پذیرایی از مؤمنان است.امام صادق(ع) یکی از وظایف عید غدیر را چنین فرمودند: «و اطعم اخوانک؛ و برادرانت را طعام ده».
زیارت برادران مؤمن از سنت‌های مهم در اسلام است، لیکن در روز عید غدیر، دید و بازدید جزو یکی از شعائر مذهبی و ولایی می‌گردد و بیشتر و بهتر مورد سفارش قرار می‌گیرد و پاداش افزون‌تری می‌یابد.
رسم دیرین بشر این است که وقتی نعمتی به انسان می‌رسد یا پیروزی نصیبش می‌شود تبریک گفتن لازمه آن است، و تبریک گفتن در روز عید غدیر از شعائر شیعه می‌باشد و می‌شود گفت گرم‌ترین و واقعی‌ترین تبریک‌ها برای عید غدیر است.حضرت رضا(ع) می‌فرماید: « روز عید غدیر روز تهنیت‌گویی است، بعضی از شما به بعض دیگر تهنیت بگوید و هرگاه مؤمنی با برادرش برخورد کرد، بگوید، ستایش مخصوص خداوندی است که ما را از پیوستگان به ولایت امیرالمؤمنین(ع) و امامان(ع) قرار داد».
حضرت رضا(ع) روز غدیر را «یوم التودد» خواندند یعنی روز مهر ورزیدن.در چنین روزی باید معتقدان به ولایت غم را از دل دوستان حضرت به هر نحوی که مقدور باشد برطرف نمایند.
از سفارشات مؤکد اسلام صله رحم است. در این روز زمینه این عمل الهی کاملاً فراهم است.حضرت صادق(ع) صله رحم را یکی از اعمال روز غدیر برشمردند: «شایسته است(در روز غدیر) با نیکی کردن، روزه گرفتن، نماز خواندن و صله رحم به‌سوی خداوند متعال، تقرب جویید».
یکی از دستورات اسلام ایجاد زمینه‌های لازم در جهت راحتی و آسایش خانواده است و به‌مناسبت عید غدیر تاکید بیشتری شده است.حضرت امام صادق(ع) می‌فرمایند: «در روز غدیر، مرد، باید آسایش زندگی را افزایش دهد».
برآورده ساختن نیازهای مردم و رفع گرفتاری آنان از سنت‌های پسندیده در اسلام است و به انجام این‌گونه کارها تاکید فراوان شده است.امام علی(ع) می‌فرمایند: «نیکی کردن (در روز غدیر) ما را ثمربخش می‌سازد و بر عمر می‌افزاید».
هدیه دادن و گرفتن با رعایت ضوابط شرعی کار پسندیده‌ای است و اثرات روانی خاصی مخصوصاً در کودکان و نوجوانان دارد و بهترین زمان هدیه دادن، عید غدیر است.و حضرت رضا(ع) عید غدیر را روز هدیه و بخشش می‌نامد.
اعلام بیزاری از دشمنان خداوند از پایه‌های اساسی اسلام است، و روز غدیر، روز بیزاری از کسانی است که با نپذیرفتن امامت حضرت علی(ع) آشکارا با خدا و با پیامبر خدا مخالفت نمودند و بزرگ‌ترین جنایت و خیانت را به تاریخ بشریت کردند و در حقیقت این عدم پذیرش سرآغاز تمام بدبختی‌ها و بیچارگی‌ها بود.
بنابراین، روز غدیر، روز برائت از این همه ستمکاری و ستمکاران است. در یکی از دعاهای روز غدیر آمده است: «ما بیزاری می‌جوییم از آن کس که از علی(ع) بیزاری جوید و دشمن داریم آن کس که علی(ع) را دشمن دارد».
حضرت رضا(ع) در وصف عید غدیر فرمود: «روز غدیر روز صلوات فرستادن فراوان بر محمد و آل محمد است».
امام صادق(ع) فرمودند: «هنگامی‌که روز غدیر فرا برسد باید در فراز آن (هنگام ظهر) غسل کرد».
روز عید غدیر بهترین فرصت و موقعیت برای نیایش است. چراکه روز غدیر، روز سپاس و ستایش به پیشگاه حضرت احدیت است.حضرت رضا(ع) می‌فرماید: «روز غدیر روزی است که خداوند بر توان کسی‌که او را نیایش کند، می‌افزاید» و فرمود: «روز غدیر روزی است که دعا در آن مستجاب می‌گردد».
نماز عید غدیر دو رکعت است که باید در هر رکعت پس از حمد ده مرتبه سوره توحید، ده بار آیةالکرسی و ده مرتبه سور قدر را بخواند وقت نماز نیم ساعت پیش از ظهر است. پاداش این نماز برابر است با صد هزار حج، صد هزار عمره، و هرچه از خداوند بخواهد برآورده می‌شود.
زیارت یکی از سنن سازنده اسلامی است. چه از نزدیک چه از دور، زیارت یک پیوند معنوی بسیار قوی بین شیعه و مقدساتش است و از جمله آن‌ها زیارت حضرت علی(ع) از دور و نزدیک است.
امام رضا (ع) به پسر ابی‌نصر فرمودند: «هرجا که باشی، در روز عیدغدیر در بارگاه امیرالمومنین(ع) حاضر باش. بی‌تردید، خداوند، گناهان شصت ساله هر مرد و زن مؤمن را می‌آمرزد و چند برابر آن‌چه در ماه رمضان، شب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد ساخته در آن روز آزاد می‌سازد».
طبق مدارک معتبر خواندن دعای ندبه در چهار عید مستحب است: جمعه، فطر، قربان و غدیر.توجه به فرازهای آن به‌خصوص آن قسمت که در رابطه با غدیر و خلافت حضرت علی(ع) می‌باشد ضروری است.
سنت عقد اخوت (برادری) در اسلام به زمان پیامبر اکرم(ص) می‌رسد. در آن موقع پیامبر(ص) بین مهاجرین و انصار پیمان برادری را منعقد نمودند و به‌جا خواهد بود که این پیمان برادری در روز عید غدیر میان مؤمنان برقرار گردد. برای نحوه بستن عقد می‌توان به مفاتیح‌الجنان مراجعه کرد.