انسان قانع، به داشته‌های خود راضی است

حجت‌الاسلام پیمان سلطانی، استاد حوزه علمیه اصفهان در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) از اصفهان، با بیان اینکه راضی بودن به آنچه خدا برای انسان مقدر کرده، قناعت است، اظهار کرد: قناعت، نقطه مقابل حرص و طمع است.
وی افزود: حرص یعنی زیاده‌خواهی و افزون‌طلبی، به‌طوریکه وقتی شخص به طور افراطی و بدون توجه به مقدار نیاز خود در پی به دست آوردن چیزی باشد، نسبت به کسب آن حریص است. 
استاد حوزه علمیه اصفهان بیان کرد: قناعت نسبت به مال دنیا مطرح شده تا جایی که عندالاطلاق همین معنی به ذهن تبادر می‌شود، ولی قناعت تنها در مال نیست، زیرا هر یک از شئون حیات مادی و معنوی، دنیوی و اخروی بشر می تواند توأم با حرص و یا قناعت باشد.
سلطانی با بیان اینکه اگر چه در قرآن کریم واژه قناعت به کار نرفته است، اما مضمون آن و مفاهیم مرتبط با آن را فراوان می‌یابیم، بیان کرد: بخش عظیمی از ادبیات عرفانی ما نیز به حرص و قناعت و فروعات آن‌ها اختصاص یافته است.
وی افزود: قناعت به‌عنوان یکی از ملکات فاضله نفسانی همواره مورد سفارش و تأکید پیشوایان دینی و حکمای اخلاقی قرار گرفته و در اکثر کتب روایی ما ابواب و فصول مستقلی به آن اختصاص داده شده است.
استاد حوزه علمیه اصفهان ادامه داد: قناعت و طمع در وجود آدمی رابطه متعاکس دارند و چنان که در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است که «کلما نقص من القناعه زاد فی الرغبه و الطمع» یعنی هر چه از قناعت در وجود انسان کاسته شود به حرص و طمع او افزوده خواهد شد.
وی بیان کرد: اگر آتش حرص و طمع در وجود کسی برافروخته شود به انواع مشکلات دچار خواهد شد،  لذا در ادامه روایاتی که از امام صادق (ع) نقل شد آمده است که «حرص و آز در دنیا، ریشه تمام بدی هاست و شخص مبتلا به آن از آتش نجات نخواهد یافت.»
حجت الاسلام سلطانی تصریح کرد: آدمی از یک طرف با توان، عمر و امکانات محدود و از طرف دیگر با تمایلات نامحدود اگر بر نفس سرکش خود گام نزند و خواهش های بی پایان آن را بر اساس میزان نیازهای واقعی خود و چار چوب های اخلاقی و قانونی کنترل ننماید، همواره در رنج و تحصیل چیزهایی خواهد بود که یا اساسا به دست نخواهد آورد و یا در حسرت آن ها دچار روحیه سرخوردگی، یاس، کینه و حسد نسبت به دیگران خواهد شد.
وی با اشاره به حدیثی از حضرت امیرالمؤمنین(ع) که فرموده اند «عزمن قنع و ذل من طمع»، گفت: حس عزت نفس، استغنا و بی نیازی از دیگران، آرامش روانی و همچنین پاک ماندن از بسیاری از امراض روانی و آلودگی های روحی را می توان از آثار قناعت دانست.
وی افزود: انسان قانع به داشته های خود راضی است و لذا به مال دیگران چشم نمی دوزد و خود را بی نیاز از آن ها می داند و به همین دلیل است که بی نیازی از غیر،  فقط با قناعت حاصل می شود و بر همین اساس در برخی احادیث قناعت به گنجی تشبیه شده که تمامی ندارد.
استاد حوزه علمیه اصفهان بیان کرد: قناعت در زندگی زمینه‌ساز اموری چون شکرگزاری، حس رضایت مندی، توجه بیشتر به امور معنوی، کنترل و اصلاح الگوی مصرف خواهد شد.
سلطانی با اشاره به آیه الهاکم التکاثر، افزود: اشتغال خاطر بیش از حد به کسب مادیات، نه حس وحال و حضور قلبی برای اشتغال به عبادات و ارتباط با خدا و کسب توشه اخروی باقی می گذارد و نه فرصتی برای  تحصیل علم و معرفت و سایر امور معنوی و فضائل اخلاقی و یا حتی لذت بردن و استفاده از داشته ها و نعمات خداوندی باقی می‌گذارد.
وی با بیان اینکه هر چه کفه ارزش های معنوی در ترازوی یک نظام اعتقادی سنگین تر شود، طبیعتا طرح فضایلی چون زهد و قناعت آسان تر و عقلانی تر خواهد بود، گفت: ایمان به معتقداتی چون زندگی اخروی، روز حساب، رزاقیت الهی به ضمیمه رافت و رحمت خدا،  ثمراتی چون روحیه توکل، قناعت و ساده زیستی، صبر در برابر مشکلات وحس رضایت  شکست ناپذیری را به دنبال خواهد داشت و همچنین، تأمل و تفکر در آثار مثبت قناعت و آفات حرص و زیاده خواهی بسیار مفید خواهد بود.
وی در ادامه تصریح کرد: رفت و آمد مکرر با افراد دنیاپرست و اهل تجملات در روحیه شخص تأثیرات مخرب فراوانی از جمله تضعیف صفت قناعت و ساده‌زیستی خواهد داشت و به همین جهت اولیا دین در مواردی برای علاج حرص و آز، دستور به ترک چنین معاشرت‌هایی داده‌اند.