معنامحوری در تلاوت نباید بهانهای برای اعمال سلیقهها و انحصارگرایی شود
گروه فعالیتهای قرآنی: استاد و پیشکسوت قرآن کریم با بیان اینکه مفهومگرایی و معنامحوری در تلاوت نباید بهانهای برای اعمال سلیقههای بسته، مطلقگرایی و انحصارگرایی شود، گفت: به وسیله این مسئله نباید پرونده تلاوت را مختومه اعلام کنیم و جلوی پیشرفت و ابتکار را به این بهانه بگیریم.
علیاکبر حنیفی، پیشکسوت و داور بینالمللی قرآن کریم کشورمان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، با بیان اینکه یکی از فرمایشات مقام معظم رهبری آن است که آهنگهای تلاوت را توأم با معنای آیات پیاده کنیم، گفت: عالم لحن و موسیقی شامل قرائت قرآن، سرودها، نغمهها، ترانهها، مداحی و ساز و آواز و غیره میشود که هر کدام مواردشان با هم کاملاً متفاوت است.
قرآن را نه میتوان با ریتم خواند و نه با ساز
وی عنوان کرد: در موسیقی دو مسئله کاملاً حیاتی وجود دارد که اگر این دو حذف شوند دیگر چیزی از آن باقی نمیماند؛ یکی ساز و دیگری ریتم است که اگر حذف شوند هیچ چیزی از آن موسیقی جز روضهخوانی نمیماند اما قرآن را نه میتوان با ریتم خواند و نه با ساز بنابراین بسیاری از این مفاهیم باید با ریتم ایجاد شوند.
حنیفی خاطرنشان کرد: مواردی چون مداحی، مرثیه، ترانه و تصنیف ریتم دارند اما قرآن ریتم ندارد بنابراین این بخش کلاً از قرآن کریم حذف میشوند یعنی معنامحوری در این زمینه هیچ موضوعیتی ندارد.
عرفهای قرائت را نمیتوان تغییر داد
این استاد و پیشکسوت قرآنی با بیان اینکه در عالم قرائت عرفهایی وجود دارند که نمیتوان آن را عرف را تغییر داد و ثابت هستند، گفت: این مفهوم بدان معناست که هر معنایی که آیهای بخواهد داشته باشد باید با یک آهنگ ثابت پیاده شود مثلاً اینکه ما همیشه باید قرائت قرآن به روش تحقیق را با بیات شروع کنیم و این مسئله تنها در قرائت قرآن اینگونه است و در سایر موارد نظیر تواشیح و غیره نداریم بنابراین ما نمیتوانیم در این زمینه کاری کنیم.
وی با اشاره به اینکه میتوان در این زمینه قطعات منفصل را درنظر گرفت، ادامه داد: برخی از قطعات قرائت به هم پیوسته بوده و جوش خوردهاند یعنی معنامحوری ها آنجا معنایی ندارد اما برخی دیگر مشترک هستند اما به طور کلی چون در قرائت قرآن ریتم نداریم، هر آهنگی را میتوان در هر مفهومی پیاده کرد.
حنیفی عنوان کرد: آهنگهای قرائت برای خواندن مسائل تاریخی و احکامی و رویدادها بهتر است اما گاهی اوقات مشاهده میشود که قاری که این مسئله را انجام داده است، همان را نقض کرده و در دهها جای دیگر نغمههایی را با موضوعات تاریخی خوانده است زیرا قرآن ریتم ندارد و با ساز خوانده میشود به همین دلیل تمام آهنگها برای تمام مصادیق قابلیت اجرایی دارند و باید این مسئله را جدی بگیریم.
تلاوت معنامحور کاملاً تخصصی است و نباید سلیقهای برخورد کرد
این داور مسابقات بینالمللی قرآن کریم با تأکید بر اینکه این مطلب تخصصی است و نمیتوان به صورت سلیقهای با آن برخورد کرد، گفت: اما نوعاً میتوانیم معنامحوری را از طریق اجرا و قرائت درست آیات مطابق با مفهوم به همان شکلی که در فارسی صحبت میکنیم و کلمات را بر اساس مفاهیم و احساسی که در درون خود داریم، اجرا کنیم؛ بهعنوان مثال ما در زبان فارسی میتوان یک کلمه «بله» را به چند گونه سئوالی، تنبیه، جواب دادن و غیره بیان کنیم که همگی بستگی به احساس درونی ما دارد.
وی با بیان اینکه باید از منحصر شدن و مطلقگرایی در این قضیه جلوگیری کرد، گفت: در بحث تلاوتهای معنامحور باید جلوی سلیقهگرایی را بگیریم و آن تفسیر نحوی را هم مختل نکنیم و این الزامی ندارد که همه چیز یک جمله را به بهانه مفهومگرایی از بین ببریم؛ از کجا معلوم است که آن مفهمومی که در ذهن ماست موردنظر خداست و ممکن است مفاهیم دیگری را بتوانیم با تکنیک دیگر بیان کنیم چراکه یک جمله را میتوان ده گانه خواند.
حنیفی تأکید کرد: مفهومگرایی و معنامحوری در تلاوت نباید بهانهای برای اعمال سلیقههای بسته، مطلقگرایی و انحصارگرایی شود و اینگونه نشود که خدای نکرده حق و حقوقی پایمال شود و به وسیله این مسئله نباید دست و پای قاری را بسته و پرونده تلاوت را مختومه اعلام کنیم و جلوی پیشرفت، ترقی، ابتکار و ابداع را به این بهانه بگیریم.
معنامحوری نباید به گونهای باشد که هنر تلاوت را محدود کند
وی با بیان اینکه معنامحوری نباید به گونهای باشد که دست و پای هنر تلاوت را ببندد، گفت: بین اینکه ما قرآن را با حالت معمولی و یا با حالت نظم بخوانیم بسیار تفاوت است لذا معنامحوری و یا معناگرایی را میتوانیم در عالمی که نغم وجود ندارد توجه کنیم البته این مسئله در ترتیل کاملاً فرق میکند چرا که تکنیکهای ترتیل و تحقیق با هم متفاوت هستند.
این پیشکسوت قرآن کریم ا ضافه کرد: به عنوان مثال ما در نغمه تحریر داریم که اینها میتوانند اجرای مفاهیم و معانی را کمک کنند اما در عالم بیان و تفسیرخوانی ما نمیتوانیم تحریر بزنیم ولی تکنیکهای دیگری داریم.
