یافتن منابع شرح صحیفه سجادیه؛ حاصل ۷ سال تلاش مداوم آیتالله حسینیامینی + عکس
گروه اندیشه: آیتالله حسینیامینی با تحقیقی که پیرامون مطالب نقل شده در شرح ریاض السالکین بر صحیفه سجادیه انجام داده است، توانسته منابع و مأخذ این مطالب را بیابد و حاصل این تحقیق هفت ساله با زحمات بسیار و کار مداوم، کتابی است در هفت جلد با موضوع منابع و مأخذ شرح ریاض السالکین به همراه متن اصلی آن.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، شرح ریاض السالکین نوشته سید علی خان مدنی شرحی بر صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) از شروح مطرح بر صحیفه سجادیه به شمار میرود و حتی شاید بتوان گفت بهترین شرح صحیفه سجادیه است که در آن احادیث و مطالب زیادی جمعآوری کردهاند.
آیتالله سید محسن حسینیامینی با تحقیقی که پیرامون مطالب نقل شده در این کتاب انجام داده است، توانسته منابع و مأخذ این مطالب را بیابد و حاصل این تحقیق هفت ساله با زحمات بسیار و کار مداوم، کتابی است در هفت جلد با موضوع «منابع و مأخذ شرح ریاض السالکین به همراه متن اصلی آن».
این عالم برجسته در سال 1321 در نجف اشرف متولد شده است. وی در نجف موفق میشود درجه اجتهاد را کسب کند اما پس از 36 سال تحصیل علم، اتفاقات دیگری برای این عالم شیعه رقم میخورد که در ادامه بدان پرداخته شده است:
آیتالله سید محسن حسینیامینی، عالم برجسته و نویسنده و محقق در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی به توضیح مختصری پیرامون زندگی خود پرداخت و با بیان اینکه متأسفانه بعد از 36 سال تحصیل بعثیها ما را از مرقد جدمان آقا امیرالمومنین(ع) دور کردند، میگوید: بعد از اینکه همه چیز ما را مصادره کردند، ما را در بیابان انداختند اما خدا به ما توفیق داد به ایران بیاییم و در شهر مقدس قم، عُش آل محمد(ص) بتوانیم از محضر حضرت فاطمه بنت موسی بن جعفر(ع) کسب فیض کنیم.
آیتالله امینی در طول اقامتش در قم مشغول تدریس به زبان عربی و گاهی هفت درس در یک روز بوده است که وی در این باره توضیح میدهد: بعد از آنکه عدهای از کشورهای عربی آمده بودند و مدرس عرب هم نداشتند، خدا این نعمت و توفیق را به ما داد و توانستیم علوم آل بیت محمد(ص) را این افراد فرا دهیم.
این عالم تاکنون مشغول تدریس و تألیف بوده و 73 کتاب از خود برجا گذاشته است. وی همچنین سفرهای متعددی به چین، هندوستان، کشورهای عربی، مدینه و مکه داشته است و تاکنون 52 عمره به جا آورده است.
زحمات تحقیق شرح ریاض السالکین بر صحیفه سجادیه
آیتالله حسینیامینی در ادامه به تحقیق خود پیرامون کتاب ریاض السالکین در شرح صحیفه امام سجاد(ع) میپردازد و میگوید: در ضمن تحقیق و تدریس خیلی برای من ارزش داشت که بتوانم صحیفه سجادیه امام زین العابدین(ع) را بررسی کنم.
وی ادامه میدهد: این کتاب در طول هفت سال با رنجهای فوق العاده و در زمانی که امکاناتی مانند رایانه نبود، نگاشته شد در حالی که شرح ریاض السالکین هم از کتابهای متعددی نقل میکند که پیداکردن آنها که برخی نسخههای آن خطی بود، کار مشکلی به شمار میرفت البته بعضی کتب هم یافت نشد.
آیتالله حسینیامینی تحقیق خود را با استفاده از سه نسخه خطی از کتاب ریاض السالکین انجام داده است و زحمات زیادی را در یافتن اسناد کتاب مطالب کتاب شرح ریاض السالکین متحمل شده است که در این باره توضیح میدهد: زمستان با وجود بارش برف به تهران میرفتم و قبل از باز شدن در دانشگاه میایستادم و بعد از اینکه وارد میشدم، مسئول آنجا به من میگفت دیگر نیازی به گرفتن فیش ورودی نیست، طبقه پنجم برو و هرکتابی را که میخواهی پیدا کن.
وی اضافه میکند: کتابهای متعددی در کتابخانه دانشگاه تهران بود که خاک گرفته بود و من لابلای این خاکروبهها کتاب مورد نظرم را پیدا میکردم و اسناد مطالب شرح ریاض السالکین را با شماره جلد، صفحه و مشخصات کامل در این کتاب آدرس میدادم.
این عالم برجسته با بیان اینکه تحقیق وی پیرامون شرح ریاض السالکین در شرح صحیفه سجادیه، متقنترین شرح صحیفه است، ادامه میدهد: در طول این هفت سال تحقیق هر کتابخانهای در تهران، مشهد، اصفهان و یا سایر کتابخانهها از کتابهای چاپ شده و خطی استفاده میکردم.
طبق توضیحات آیتالله حسینیامینی، وی تمام قولها، حدیثها و روایتها را در تحقیق خود پیرامون شرح ریاض السالکین با تمام مشخصات از منابع و اسناد پاورقی زده است و یک جلد کتاب رحلی بعد از تحقیق این عالم در هفت جلد به اضافه دو جلد فهرست برای این هفت جلد به چاپ رسیده است.
سید علی خان مدنی؛ نویسنده شرح ریاض السالکین
آیتالله حسینیامینی در ادامه به معرفی شرح ریاض السالکین نوشته سید علی خان مدنی میپردازد و اضافه میکند: این شرح بهترین شرحی است که بر صحیفه سجادیه نوشته شده است؛ مانند علامه مجلسی، شیخ بهایی و سایر علمای اعلامی که در آن زمان بودهاند و بر صحیفه سجادیه شرح زدهاند.
وی با اشاره به اهمیت شرح ریاض السالکین توضیح میدهد: اهمیت این کتاب به اندازهای است که علمای اعلامی همانند علامه حر عاملی، صاحب کتاب نفیس وسائل الشیعه، علامه خوانساری در کتاب روضات الجنات، علامه امینی در الغدیر و عدهای دیگر از علمای اعلام برای این شرح تقریظ دادهاند.
وی با اشاره به سلسله نسب سید علی خان مدنی، شارح صحیفه سجادیه میگوید: ایشان فرزند آقای امیر نظام الدین، احمد بن معصوم است که سلسله سند این شخص به زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب(ع) باز میگردد و این کسی که شرح به این زیبایی نوشته فرزند خود امام سجاد(ع) بوده است.
آیتالله حسینیامینی اضافه کرد: به قدری شرح و توضیح این آقای سید علی خان مدنی ارزنده است که باور داشته باشید گاهی من با اشک چشم در مورد این کتاب تحقیق میکردم.
طبق بیان آیتالله حسینیامینی، سید علی خان مدنی در سال 1252 هـ.ق در مدینه متولد میشود، پس از آن به مکه میرود و با وجود اینکه از طرف دولت صفوی از پدر وی درخواست شد به حیدرآباد برود، خود وی همچنان در مدینه میماند و مشغول تحصیل علم میشود.
پس از چندی سید علی خان مدنی به دستور پدر به حیدرآباد میرود و 18 سال در آنجا میماند؛ پس از استفاده از محضر علما، در طول 12 سال اقامت در هندوستان شرح ریاض السالکین را مینویسد و پس از اقامت، مدتی در مکه، مدینه و زیارت عتبات مقدسه در عراق، به ایران و زیارت امام رضا(ع) میرود. وی پس از زیارت، به اصفهان که پایتخت صفویه بوده است، میرود و مورد تقدیر شاه صفوی قرار میگیرد و کتاب ریاض السالکین را به شاه صفوی هدیه میکند.
سید علی خان مدنی پس از اصفهان در شیراز مشغول تدریس علمای اعلام میشود و در شیراز هم وفات میکند که طبق بیان آیتالله حسینیامینی در سال وفات وی که 1118 یا 1119 بوده است، اختلاف است اما آیتالله حسینیامینی در این زمینه میگوید: آنچه از کتاب خود ایشان استفاده میشود این است که در سال 1120 وفات میکند و در کنار مرقد مطهر شاهچراغ و در کنار غیاث الدین جد خودش دفن میشود.
ویژگیهای شرح ریاض السالکین
وی با بیان اینکه امام سجاد(ع) با دعا و نیایش، مردم را در زمان بنی امیه که مظهر فساد، الحاد و کفر بوده است، بیدار کرد و توحید، خداشناسی و اخلاق را به مردم آموخت، اضافه میکند: تعداد دعاهای صحیفه سجادیه 54 دعاست که بعضی گفتهاند بیشتر از این تعداد هم بوده است و شرح سید علی خان مدنی نسبت به همه شرحهای علمای دیگر برتری دارد چراکه وی کلمه به کلمه را در این شرح از جهت لغت، اصطلاح، درایت، روایت و سند مورد بحث قرار میدهد.
آیتالله حسینیامینی با بیان اینکه سید علی خان مدنی تمام روایتهایی که به تناسب دعاها از امام سجاد(ع) نقل کرده است را با سند بحث میکند، توضیح میدهد: به عنوان یک محقق، وظیفه من است که باید بگردم و اسناد ذکر شده را پیدا کنم، بعضی از آن اسناد و کتابها چاپ شده است و بعضی چاپ نشده لذا باید تا آنجا که میتوانم جستجو کنم؛ از جمله کتابهای چاپ نشده، کتاب ربیع الابرار نوشته زمخشری بود که من از نسخههای خطی، آدرس و سند مطالب شرح ریاض السالکین را یافتم و در کتاب خود آوردم.
وی با بیان اینکه ما افسوس میخوریم که نتوانستیم کتابهای ذکر شده توسط سید علی خان مدنی در ریاض السالکین را بیابیم، ابراز میکند: در طول تاریخ کتابخانههای علمای ما را سوزاندند اما علما باز هم از بحث، تدریس و درایت دست برنداشتند و نوشتههای من هم که زحمت تقریبا 20 ساله درس آیات عظام بوده است در نجف ماند و از بین رفت؛ برای من چیزی باقی نمانده است.
فعالیتهای فعلی آیتالله حسینیامینی
آیتالله حسینیامینی صاحب 73 تألیف در موضوعات فقه، اصول، قرآن، علم قرآن، زیارت، رجال، حدیث قدسی و ... است که وی با اشاره به تألیفات خود در موضوع احادیث قدسی میگوید: وقتی در مدینه کتابی دیدم که سنیها احادیث قدسی را طبق مذهب و روایتهای خودشان چاپ کردهاند، متوجه شدم این احادیث تفاوت زیادی با متن شیعه که از اهل بیت(ع) نقل شده است دارند، بنابراین در موضوع احادیث قدسی بررسی کردم و در همان موضوعاتی که توسط سنیها حدیث نقل شده بود، احادیث شیعه را نقل کردم و زحمات زیادی برای این کتاب کشیده شد که جوانان بخوانند، با انصاف حکم کنند و ببینند کدام احادیث بین این دو کتاب احادیث قدسی سنی و شیعه زیباتر است.
تحقیقی پیرامون کتاب 26 جلدی علامه مجلسی به نام مراة العقول(شرحی بر اصول، فروع و روضه کافی از ثقة الاسلام علامه کلینی) که در مراحل چاپ قرار دارد، تحقیقی پیرامون زیارت هفتم مطلقه امام علی(ع) نیز از آثار در حال چاپ و تألیف آیتالله حسینیامینی است؛ همچنین شرحی زیبا بر زیارت امین الله نیز از یکی دیگر از تألیفات این عالم به شمار میرود.
آیتالله حسینیامینی در ادامه بیان فعالیتهای خود با اشاره به نامگذاری سال 1385 به نام پیامبراعظم(ص) از سوی رهبر معظم انقلاب میگوید: بعد از اینکه رهبر عزیزمان آن سال را نامگذاری کردند، دیدم عنوان زیبایی است و با توجه به اینکه عزیزان نویسنده در ایران به اندازه کافی بودند و هستند، کتابهای عربی را برای استفاده عرب زبانان با نام الرسول الاعظم نامگذاری کردم که از جمله آنها کتاب «الرسول الاعظم بلسان حفیده الامام زین العابدین(ع)» است که همه نسخهها به صورت رایگان بین جوانان تقسیم شد و حتی یک نسخه هم به کتاب فروشیها داده نشد، با این حال 20 هزار جلد چاپ شد و اکنون فقط 250 نسخه باقی مانده است.
کتاب «الرسول الاعظم علی لسان وصیّه الامام علی بن ابی طالب(ع)» در قالب 10 هزار جلد چاپ شده که مقدار کمی از آن باقی مانده است، کتاب «الرسول الاعظم علی لسان ام ابیها، فاطمة الزهرا(س)»، «الرسول الاعظم علی لسان ریحانتیه، الحسن و الحسین(ع)»، «الرسول الاعظم علی لسان صادقیه(ع)» نیز سایر کتابهای تألیف شده آیتالله حسینیامینی با عنوان پیامبر اعظم(ص) محسوب میشود.
آیتالله حسینیامینی در این زمینه اضافه میکند: این کتابها را با این عناوین و با مدارک اغلب سنی نوشتم تا هم شیعه و هم سنی لذت ببرند، ضمن اینکه این منابع را به شهرهای مختلف عربستان فرستادم.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا کتابهای عربی با عنوان پیامبر اعظم(ص) را تا امام دوازدهم ادامه دادید یا خیر؟، ابراز میکند: عمرمان تمام شد، دعا کنید چشمم سالم بماند، چشمم خونریزی کرده و گفتهاند با این فعالیتهایی که شما داری ممکن است نابینا هم بشوی، تا الرسول الاعظم علی لسان صادقیه(ع) نوشتم و اگر خدا توفیق دهد و به برکت اهل بیت(ع) انشاءالله بتوانیم ادامه کارها را هم انجام دهیم.
ویژگیهای صحیفه سجادیه نسخه کفعمی
آیتالله حسینیامینی در پاسخ به سؤالی راجع به خصوصیات صحیفه سجادیه نسخه کفعمی میگوید: این نسخه به خط خود کفعمی است و چهار دعا در آن اضافه شده و این خود دلیلی است بر اینکه علمای ما شاید بیشتر از این تعداد دعا هم در دست داشتهاند اما از بین رفته است، با حملهای که هلاکوخان به کتابخانهها برد و هجومی که سنی ها به کتابخانهها بردند و چهار بار کتابخانه شیخ طوسی و کرسی تدریس شیخ را سوزاندند و اینها تا الان که مشاهده میکنید در یمن و سوریه به دلیل شیعه بودنشان چه کردند، نشان از مخالفت و عناد با شیعیان امیر المومنین(ع) دارد.
وی همچنین اضافه می کند: نوشتههای من را هم در طول 20 سال از بین بردند و من دوباره از صفر شروع کردم، به قم آمدم، کتاب خریدم و تا اذان صبح مشغول شدم و گاهی شده است که شاید فقط سه ساعت خوابیده باشم و بعد از 10 دقیقه، یک ربع استراحت دوباره چند ساعت نوشتن را آغاز میکردم.
زندگی آیتالله حسینیامینی
آیتالله حسینیامینی با اشاره به فعالیتهای مداوم خود در تحقیق و تألیف توضیح میدهد: نه فرزندان مرا میدیدند و نه من آنها را میدیدم، اخبار را هم در وقت صرف غذا گوش میکنم.
آیتالله حسینی امینی همچنین ضمن اشاره به همراهیها و زحمات همسرش با وی میگوید: بعضی دو فرزند دارند و صدایشان بلند است اما من 10 فرزند دارم که هر کدامشان چون نزد خودم رشد کردهاند و زبانشان هم عربی است، یک مبلغ هستند و بدون وابستگی به هیچ ارگانی با دنیای عرب، مطالب، بحثها و عکس مبادله میکنند.
آیتالله سید محسن حسینیامینی در پایان این گفتوگوی صمیمانه با بیان اینکه هرکاری کردهام، کم بوده است چراکه من فرزند همان پیغمبر هستم، اظهار میکند: خداوند توفیق دهد تا آنجا که روح در بدن داریم، بتوانیم در کارهایی که باید انجام دهیم جدیت کنیم و انشاءالله اگر بیشتر از این حیاتی باشد آن را در راستای تبیین معارف اهل بیت(ع) سپری خواهم کرد.
