نگاهی به نماز استسقا؛
خشکسالی در زمین و نمازی که رحمت را بر بندگان فرود میآورد
گروه اجتماعی: نماز استسقاء يا همان نماز طلب باران، نمازي است كه مومنان در هنگام خشکسالی و کم شدن بارش رحمت الهی بر زمین, پس از سه روز روزهداري و استغفار از گناهان، براي طلب نزول بارش رحمت الهي اقامه ميكنند.
به گزارش خبرگزاري بينالمللي قرآن(ايكنا) از خراسان رضوي، نماز استسقاء يا همان نماز طلب باران، نمازي است كه مومنان پس از سه روز روزهداري و استغفار از گناهان، براي طلب نزول بارش رحمت الهي اقامه ميكنند.
کیفیت اقامه نماز استسقاء یا طلب باران
این نماز يكي از دستورهاي اسلامي و ديني است كه از مومنان خواسته شده است هنگام خشكسالى و قحطى با اقامه اين نماز و طلب استغفار و دعا به درگاه ايزد منان، بارش رحمت الهي را از خداوند قادر متعال مسئلت كنند.
اين نماز همچون نماز صبح در دو ركعت خوانده میشود که در رکعت اول 5 قنوت و در رکعت دوم 4 قنوت دارد و شبيه به نمازهای اعیاد قربان و فطر است؛ نماز استسقاء از نمازهای مستحبی است كه بهتر است در قنوتهاي آن باحالت نیاز بندگان، دعایى خوانده شود كه در آن، از خداوند طلب باران شده باشد.
از آنجا كه این نماز، براى جلب رحمت پروردگار است، در مستحبات آن امورى ذكر شده است كه همه حالت رقت و زارى و نیاز بندگان را مىرساند و جلب رحمت مىكند؛ روزهگرفتن از جمله اين امور است كه عنوان شده مردم سه روز، روزه بگیرند و روز سوم پا برهنه به صحرا روند، زیر آسمان جمع شوند و نماز بخوانند، براي اقامه اين نماز توصيه شده است كه در حالي كه بايد مانع بیرون رفتن كفّار همراه خود شوند اما پیران و كودكان و چهار پایان را با خود ببرند.
بر اساس تعاليم ديني، گفتن صد بار تكبیر، صد بار سبحان الله و صد بار لا اله الاّ الله پس از خواندن نماز، آن هم با صداي بلند، رحمت و مغفرت خداوند متعال را بهتر جلب مىكند. همچنین بهتر است امام جماعت در پايان نماز خطبه بخواند و از خطبههایى كه از معصومین(ع) به ويژه حضرت علي(ع) و امام سجاد(ع) نقل شده استفاده شود.
دعاي اميرالمومنان علي (ع) در طلب باران
امیرالمومنان حضرت علی(ع) در خطبه 115 نهجالبلاغه در طلب باران چنین دعا کرده است: «خداوندا كوه هاى ما از بى آبى شكاف خورده و زمين ما غبارآلود و دام هاى ما در آغلهاى خود سرگردانند و چون زن بچّه مرده فرياد مىكشند، و از رفت و آمد بى حاصل به سوى چراگاهها و آبشخورها، خسته شدهاند.
بار خدايا بر ناله گوسفندان و فرياد و آه شتران ماده رحمت آور، خدايا به سرگردانى آنها در راهها و نالههايشان در خوابگاهها رحمت آور. بار خدايا هنگامى به سوى تو بيرون آمديم كه خشكسالى پياپى هجوم آورده، و ابرهاى پر باران از ما پشت كرده و خشك و نامهربان بدون بارش قطره اى باران گذشتند. خدايا تو اميد هر بيچاره و حل كننده مشكلات هر طلب كننده مى باشى، خدايا تو را مىخوانيم، در اين هنگام كه همه نا اميد شدهاند، و ابر رحمت بر ما نمىبارد و حيوانات ما نابود گرديدند، ما را به كردار ما عذاب نكنى و به گناهان ما كيفر ندهى.
خدايا رحمت خود را با ابر پر باران و بهار پر آب و گياهان خوش منظر شاداب بر ما نازل فرما، بارانى درشت قطره بر ما فرو فرست كه مردگان را زنده و آنچه از دست ما رفته به ما باز گرداند. خدايا ما را با بارانى سيراب كن كه زنده كننده، سيراب سازنده، فراگير و به همه جا رونده، پاكيزه و با بركت، گوارا و پر نعمت، گياه آن بسيار، شاخه هاى آن به بار نشسته و برگ هايش تازه و آبدار باشد تا با چنان بارانى بنده ناتوان را توان بخشى، و شهرهاى مرده ات را زنده سازى، خدايا بارانى ده كه بسيار ببارد تا زمين هاى بلند ما پر گياه شود، و در زمين هاى پست روان گردد و نعمت هاى فراوان در اطراف ما گسترش يابد، تا با آن ميوه هاى ما بسيار، گلّه هاى ما زنده و فراوان، و سرزمينهاى دورتر از ما نيز بهرمند گردند و روستاهاى ما از آن نيرومند شوند.
اينها همه از بركات گسترده و بخششهاى فراوان تو باشد كه بر سرزمين هاى فقر زده و حيوانات وحشى ما نازل مى گردد. خداوندا بارانى ده دانه درشت كه پياپى براى سيراب شدن گياهان ما ببارد، چنانكه قطرات آن يكديگر را برانند، و دانههاى آن به شدّت برهم كوبيده شوند، نه رعد و برقى بى باران، و ابرى بى ثمر، و كوچك و پراكنده، و نه دانه هاى ريز باران همراه با بادهاى سرد. خدايا بارانى پر آب فرو فرست كه قحطى زدگان به نعمت هاى فراوان رسند و آثار خشكسالى از ميان برود كه همانا، تويى خداوندى كه پس از نااميد شدن مردم باران را فرو مىفرستى و رحمت خود را همه جا گسترش مىدهى و تويى سرپرست نظام آفرينش كه به ستودن سزاوارى.
دعاي امام سجاد(ع) در طلب باران
امام سجاد(ع) در دعاي 19 صحيفه سجاديه در طلب باران چنين زيبا دعا ميكند: «ما را به باران سيراب كن، و رحمت خويش را بر ما بگستر. در همه جاى زمين براى گياهان زيبا و خوش منظر ابرى بارنده روانه كن. و به رسيدن ميوه ها بر بندگان خود منّت گذار، و زمينهاى مرده را به شكفتن شكوفهها زنده گردان، و فرشتگان گرامى و نويسندگان را حاضر آور. بارانى سودمند، پياپى در همه جاى، درشت، شتابان و زود.
خداوندا! ما را سيراب گردان، بارانى فرست كه آب از تپهها سرازير شود،و چاهها را بدان پرآب كنى، و جويها را بشكافى، و درختان را برويانى، و نرخها را در همه شهرها ارزان كنى، و چهارپايان و ديگر خلق را نيكو حال گردانى، و روزى هاى پاكيزه را بر ما فراخ سازى، و كشت ما را برويانى، و پستانها را پر شير كنى، و برنيروى ما بيفزايى.
خدايا مبادا كه از سايه ابر بر ما باد گرم وزد و سردى آن را بر ما شوم باشد، و ريزش آن به ما مهلكه و عذاب شود و آب آن به كام ما تلخ گردد. خدايا درود بر محمد و آل او فرست، و از بركات آسمانها و زمين ما را برخوردار گردان كه تو بر هر چيز توانايى.»
نماز باران امام رضا(ع)
در ایامی که امام رضا(ع) در خراسان به سر می برد مدتی خشکسالی شد و باران نیامد. عده ای از منافقان و حاشیه نشینان مجلس مأمون از این حادثه سوء استفاده کرده و شایع نمودند که چون مأمون علی بن موسی(ع) را ولیعهد خود گردانیده است و این امر را خداوند دوست ندارد به همین جهت باران قطع شده و برکات الهی نازل نمی شود.
مأمون در روز جمعه ای از امام تقاضا کرد که برای نزول باران و رحمت الهی دعا کند اما امام رضا(ع) فرمود: روز دوشنبه برای اقامه نماز استسقاء بیرون خواهم آمد، زیرا جدم رسول الله(ص) را به همراه امیرمؤمنان علی(ع) در عالم رؤیا زیارت کردم و پیامبر به من فرمود: پسرم! تا روز دوشنبه صبر کن و سپس در آن روز به صحرا برو و از درگاه خداوند متعال طلب باران نما! خداوند باران رحمت خود را می فرستد و مردم به عظمت و عزت تو در پیشگاه خداوند پی میبرند و به بزرگی مقامت واقف میگردند.
روز دوشنبه فرا رسید، مردم از خانه ها بیرون آمدند، امام رضا(ع) به صحرا رفت و مردم نیز گرد آمدند و چشم به حرکات و سکنات آن حضرت دوختند، امام دو رکعت نماز استسقاء را اقامه کرده و آنگاه بالای منبر رفت و در خطبه بعد از حمد و ثنای الهی فرمود: «خدایا! ای پروردگار من! تو حق ما اهل بیت(ع) را بزرگ شمرده ای. این مردم به ما متوسل شده اند همچنان که خودت فرموده ای و به فضل و رحمت تو امیدوارند و چشم انتظار احسان و لطف تواند. اینها را از باران سودمند و فراوان و بی ضرر و زیان خود، سیراب گردان و این باران را پس از بازگشت آنان به خانه هایشان نازل فرما!».
یکی از حاضران در آن اجتماع میگوید: به خدا سوگند همان لحظه حرکت ابرها در هوا شروع شد و رعد و برق پدید آمد، مردم به جنب و جوش افتادند که تا باران نیامده به خانههای خود برگردند. حضرت علی بن موسی الرضا(ع) به آنان فرمود: آرام باشید! این ابر برای این منطقه نخواهد بارید برای فلان ناحیه میرود، آن ابر رفت و ابر دیگری به همراه رعد و برق آمد، مردم دوباره خواستند حرکت کنند، امام فرمود: این ابر نیز به فلان قسمت خواهد رفت، در حدود 10 ابر به همین ترتیب آمد و از فضای منطقه عبور کرد و هر بار امام(ع) فرمود: این ابر برای شما نیست. یازدهمین ابر از راه رسید. امام رضا(ع) فرمود: این ابر را خداوند متعال برای شما فرستاده است، در برابر فضل و کرم خداوند، شکر کرده و به سوی منازل خویش بازگردید تا شما به خانه نرسیدهاید باران نخواهد بارید.
آنگاه امام رضا(ع) از فراز منبر پائین آمده و مردم نیز به خانههایشان رفتند، در همین هنگام بود که باران شدیدی نازل شده و تمام حوضها، گودالها و نهرها را پر کرد و مردم با خوشحالی تمام میگفتند: کرامتها و الطاف الهی بر فرزند رسول گرامی اسلام(ص) مبارک باد. بعد از نزول باران و سیراب شدن زمین از برکات الهی و خوشحالی مردم، حضرت رضا(ع) به میان جمعیت آمده و آنان را موعظه کرده و به شکرگزاری از نعمتهای الهی به درگاه پروردگار منان دعوت نمود.
دعاي حیوانات براي طلب باران
در حدیث آمده است كه حضرت سلیمان با اصحاب خود براى نماز باران بیرون مىرفت، در راه، به مورچهاى برخورد كه یكى از پاهایش را به آسمان بلند كرده و مىگوید: خدایا! ما مخلوقات ضعیف تو هستیم و از روزى تو بى نیاز نیستیم، پس به سبب گناهان بنى آدم، ما را به هلاكت مرسان. حضرت سلیمان(ع) به اصحاب فرمود: برگردید! همانا به خاطر دعاى غیر خودتان سیراب شدید!
گاهى بى بارانى، نتیجه معاصى مردم و تنبیه الهى است
بى آبى یك منطقه و نیامدن باران، نشانه قهر خدا و گاهى به سبب گناهانى است كه مردم جامعه انجام مىدهند، همان طوري كه پامبر اعظم(ص) فرمودند:«وقتى خداوند بر امّتى غضب كند و عذاب بر آنان نفرستد، نرخها گران مىشود و عمرها كوتاه مىگردد، تجّار سود نمىبرند و درختها میوه نمىدهند و نهرها پر آب نمىشود و باران از مردم قطع مىشود و اشرار بر آنان تسلّط مىیابند.».
گاهى بى بارانى، نتیجه معاصى مردم و نوعى عقوبت و تنبیه الهى است، از اينرو توجّه به خدا و گریه و التماس و توبه و تضرع، سبب مىشود خداوند عنایت كند و كم آبى را بر طرف سازد.
تنها خدا است كه مىتواند رحمت خویش را بر سر مردم بگسترد
خداوند متعال در آيه 30 سوره ملك: « قُل أرأیتُم اِن أصبَح مائُكم غَوراً فَمَن یَأتیكم بِماءٍ معین؛ بگو: اگر آب شما بخشكد، چه كسى براى شما آب گورا مىآورد؟» به ما بيان كرده است كه تنها اوست كه مىتواند با فرستادن ابرهاى بارانزا، رحمت خویش را بر سر مردم بگسترد.
خداوندا ! به ما توفيق ده در اين سرماي فصل زمستان، محبت و دوستي با تو گرمابخش دلهايمان شود و با قبول پشيماني و استغفار از جانب ما، زمينهاي خشكيده سرزمينمان را با بارش رحمت بيكران خود سيراب گردان.