دروغگویی سبب سلب اعتماد عمومی در جامعه میشود
گروه اجتماعی: استاد دانشگاه اصفهان با بیان اینکه دروغگویی در جامعه سبب سلب اعتماد عمومی در بین افراد میشود، گفت: دروغگویی ریشه در گناه دارد و در این زمینه گناهپیشگی انسان عاملی است که قرآن نیز به آن اشاره کرده است.
محسن شیرآوند، استاد معارف اسلامی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، با بیان اینکه دروغ و دروغگویی مخالف حقیقت سخن گفتن است، با بیان اینکه دروغگو فردی است که حقیقت را بنا به دلایلی مخفی کرده و سخنی بر خلاف واقع بیان میدارد، اظهار کرد: هر نوع سخنی بر خلاف حقیقت و نفسالامر اتفاق افتد، دروغ برآن مترتب میشود.
وی با بیان اینکه از جمله عواملی که انسان را مجبور به دروغگویی میکند، میتوان به عدم شهامت فرد دروغگو اشاره کرد، افزود: انسانی که از هیچ چیز ترسی نداشته باشد و تنها خدای متعال را ناظر و فرمانروا بداند هیچگاه اقدام به دروغگویی نمیکند.
استاد دانشگاه اصفهان بیان کرد: در روایات آمده است که «حق را بگو حتی اگر به ضررت باشد»، در اسلام مجوزی برای خلاف واقع سخن گفتن نداریم، بلکه معیار و سنجش واقعی سخن یک انسان، راستگویی و اظهار نظر مطابق با حقیقت است.
شیرآوند با بیان اینکه اگر انسان قدرت راستگویی ندارد، بهتر است سکوت پیشه کند تا از عواقب و مشکلات آن در امان باشد، اظهار کرد: بزرگان دینی میفرمایند که خاموشی هفت خاصیت دارد که عبارتند از زینتی بیپیرایه، هیبتی بیسلطنت، عبادتی بیمحنت، حصاری بیدیوار، بینیازی بیعذر، فراغی از کرام کاتبین و پوششی برای عیبها.
وی با بیان اینکه از دیگر عوامل دروغگویی حسادت است، انسان به جهت حسادت نسبت به دیگری گرفتار اخلاق زشت دروغ میشود، در ادامه گفت: نمونه و مصداقی که قرآن مطرح میکند داستان برادران یوسف(ع) است که برای جلب اعتماد حضرت یعقوب(ع) و دستیابی به منفعتی، دروغ بر زبان آوردند که به این موضوع در آیههای 9و 11 سوره مبارکه یوسف اشاره شده است. بیگمان حسادت، عامل بسیاری از ناهنجاریها و رذایل اخلاقی میباشد و حسادت حتی عامل مهم در کفر ابلیس است.
وی با بیان اینکه دروغگویی ریشه در گناه دارد و گناهپیشگی انسان عامل دیگری است که قرآن معرفی میکند، تصریح کرد: خداوند در آیه 7 سوره مبارکه جاثیه میفرماید «وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّاک أَثِیم »؛ وای بر هر دروغگوی گناهکار، در این آیه اثیم بهعنوان تعلیل، علت و عامل دروغ بیان شده است. خداوند در آیه 105 سوره نحل میفرمایند که «تنها کسانی دروغ میگویند که ایمان ندارند و مؤمن نیستند».
شیرآوند با بیان اینکه دروغگویی در جامعه سبب سلب اعتماد عمومی در بین افراد میشود، گفت: اگر خانوادهایی را درنظر بگیرید که فردی در بین اعضای این نهاد اجتماعی اقدام به دروغگویی کند، بیشک یکی از اساسیترین آسیبهایی آن این است که دیگر اعضای خانواده اعتماد خود را نسبت به او از دست میدهند.
وی ادامه داد: خانواده کوچکترین نهاد اجتماعی است و هر نوع دروغگویی در این نهاد کوچک عواقب اجتماعی را در سطح اجتماع بشری افزایش خواهد داد و در عین حال بهترین مکان برای اصلاح افراد و سالم سازی جامعه، همین نهاد خانواده است.
این استاد دانشگاه اصفهان تصریح کرد: مهمترین سرمایه یک جامعه، اعتماد متقابل و اطمینان عمومی است و چیزی که این سرمایه را به نابودی میکشاند، دروغ است و برهمین اساس پیشوایان دینی ما را از دوستی با چند طایفه از دروغگویان نهی کردند، زیرا که آنها قابل اطمینان نیستند.
وی با بیان اینکه خداوند قرآن میفرمایند « إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ » و یا « إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ »، ادامه داد: حضرت علی(ع) در کلمات قصارش میفرمایند از دوستی با دروغگو بپرهیز که او هم چون سراب است، دور را در نظر تو نزدیک و نزدیک را دور می سازد
شیرآوند با بیان اینکه یکی از برکاتی که انسان در طول عمر میتواند برای آخرت خود بدان امیدوار باشد، شب زندهداری و نماز شب است، افزود: دروغگو از نماز شب محروم است و از برکاتی که این عبادت بزرگ دارد، محروم می ماند و عیسی بنمریم(ع) در این زمینه فرمودهاند «کسی که دروغگوییاش زیاد شود حسن، جمال و وقارش نزد خدا و خلق از بین میرود و مردم از او متنفر و منزجر میشوند».
وی بیآبرویی شخص دروغگو را یکی از تبعات اجتماعی دروغگویی دانست و اظهار کرد: هنگامی که یک یا چند دروغ شخص ثابت شود، او رسوا خواهد شد و بیآبرویی نصیبش میشود، این در حالیست که سرمایه هر انسانی اعتماد عمومی و آبرومندی است که یکی از عوامل اصلی سلب آنها دروغ است و البته باید گفت که تبعات دروغگویی به همین موارد ختم نمیشود، بلکه نا امیدی فرد، بدگمانی او به دیگران و دیگران به او، از بین رفتن شرم و حیا و فراموشی را میتوان برآنها افزود.
وی افزود: امام علی(ع) در خطبه ملاحم، شیوع دروغگویی را از نشانههای آخر زمان قلمداد کردهاند ودر این زمینه میفرمایند «راستی از میان رفته و دروغ شایع میشود، مردم در زبان با هم دوست و در دل با همدیگر دشمن میشوند، به گناه افتخار میکنند و از پاکدامنی به شگفت میآیند».
شیرآوند تصریح کرد: دروغ در همه ادیان آسمانی امری مذموم و حرام است، ولی در مواردی جایز است که این گونه موارد دروغ مصلحت آمیز نام گرفته که البته بستگی به شرایطی دارد که براساس آن مصلحت دروغ گفتن بیشتر از مفسده آن باشد و یا مصلحت برتری نظیر حفظ منافع معنوی مومنین، سلامت و امنیت جامعه ایمانی و خانواده که بر مفسده دروغگویی ترجیح مییابد، وجود داشته باشد و یا بهتر است فرد در این شرایط و در صورت امکان توریه نماید، یعنی به گونهایی سخن بگوید که دروغ محسوب نشود، امام صادق(ع) نیز در جایی فرمودهاند «خداوند دروغ گفتن را در مورد اصلاح بین مردم دوست دارد و دروغ را در غیر اصلاح دشمن میدارد».
وی با بیان اینکه از جمله عواملی که انسان را مجبور به دروغگویی میکند، میتوان به عدم شهامت فرد دروغگو اشاره کرد، افزود: انسانی که از هیچ چیز ترسی نداشته باشد و تنها خدای متعال را ناظر و فرمانروا بداند هیچگاه اقدام به دروغگویی نمیکند.
استاد دانشگاه اصفهان بیان کرد: در روایات آمده است که «حق را بگو حتی اگر به ضررت باشد»، در اسلام مجوزی برای خلاف واقع سخن گفتن نداریم، بلکه معیار و سنجش واقعی سخن یک انسان، راستگویی و اظهار نظر مطابق با حقیقت است.
شیرآوند با بیان اینکه اگر انسان قدرت راستگویی ندارد، بهتر است سکوت پیشه کند تا از عواقب و مشکلات آن در امان باشد، اظهار کرد: بزرگان دینی میفرمایند که خاموشی هفت خاصیت دارد که عبارتند از زینتی بیپیرایه، هیبتی بیسلطنت، عبادتی بیمحنت، حصاری بیدیوار، بینیازی بیعذر، فراغی از کرام کاتبین و پوششی برای عیبها.
وی با بیان اینکه از دیگر عوامل دروغگویی حسادت است، انسان به جهت حسادت نسبت به دیگری گرفتار اخلاق زشت دروغ میشود، در ادامه گفت: نمونه و مصداقی که قرآن مطرح میکند داستان برادران یوسف(ع) است که برای جلب اعتماد حضرت یعقوب(ع) و دستیابی به منفعتی، دروغ بر زبان آوردند که به این موضوع در آیههای 9و 11 سوره مبارکه یوسف اشاره شده است. بیگمان حسادت، عامل بسیاری از ناهنجاریها و رذایل اخلاقی میباشد و حسادت حتی عامل مهم در کفر ابلیس است.
وی با بیان اینکه دروغگویی ریشه در گناه دارد و گناهپیشگی انسان عامل دیگری است که قرآن معرفی میکند، تصریح کرد: خداوند در آیه 7 سوره مبارکه جاثیه میفرماید «وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّاک أَثِیم »؛ وای بر هر دروغگوی گناهکار، در این آیه اثیم بهعنوان تعلیل، علت و عامل دروغ بیان شده است. خداوند در آیه 105 سوره نحل میفرمایند که «تنها کسانی دروغ میگویند که ایمان ندارند و مؤمن نیستند».
شیرآوند با بیان اینکه دروغگویی در جامعه سبب سلب اعتماد عمومی در بین افراد میشود، گفت: اگر خانوادهایی را درنظر بگیرید که فردی در بین اعضای این نهاد اجتماعی اقدام به دروغگویی کند، بیشک یکی از اساسیترین آسیبهایی آن این است که دیگر اعضای خانواده اعتماد خود را نسبت به او از دست میدهند.
وی ادامه داد: خانواده کوچکترین نهاد اجتماعی است و هر نوع دروغگویی در این نهاد کوچک عواقب اجتماعی را در سطح اجتماع بشری افزایش خواهد داد و در عین حال بهترین مکان برای اصلاح افراد و سالم سازی جامعه، همین نهاد خانواده است.
این استاد دانشگاه اصفهان تصریح کرد: مهمترین سرمایه یک جامعه، اعتماد متقابل و اطمینان عمومی است و چیزی که این سرمایه را به نابودی میکشاند، دروغ است و برهمین اساس پیشوایان دینی ما را از دوستی با چند طایفه از دروغگویان نهی کردند، زیرا که آنها قابل اطمینان نیستند.
وی با بیان اینکه خداوند قرآن میفرمایند « إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ » و یا « إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ »، ادامه داد: حضرت علی(ع) در کلمات قصارش میفرمایند از دوستی با دروغگو بپرهیز که او هم چون سراب است، دور را در نظر تو نزدیک و نزدیک را دور می سازد
شیرآوند با بیان اینکه یکی از برکاتی که انسان در طول عمر میتواند برای آخرت خود بدان امیدوار باشد، شب زندهداری و نماز شب است، افزود: دروغگو از نماز شب محروم است و از برکاتی که این عبادت بزرگ دارد، محروم می ماند و عیسی بنمریم(ع) در این زمینه فرمودهاند «کسی که دروغگوییاش زیاد شود حسن، جمال و وقارش نزد خدا و خلق از بین میرود و مردم از او متنفر و منزجر میشوند».
وی بیآبرویی شخص دروغگو را یکی از تبعات اجتماعی دروغگویی دانست و اظهار کرد: هنگامی که یک یا چند دروغ شخص ثابت شود، او رسوا خواهد شد و بیآبرویی نصیبش میشود، این در حالیست که سرمایه هر انسانی اعتماد عمومی و آبرومندی است که یکی از عوامل اصلی سلب آنها دروغ است و البته باید گفت که تبعات دروغگویی به همین موارد ختم نمیشود، بلکه نا امیدی فرد، بدگمانی او به دیگران و دیگران به او، از بین رفتن شرم و حیا و فراموشی را میتوان برآنها افزود.
وی افزود: امام علی(ع) در خطبه ملاحم، شیوع دروغگویی را از نشانههای آخر زمان قلمداد کردهاند ودر این زمینه میفرمایند «راستی از میان رفته و دروغ شایع میشود، مردم در زبان با هم دوست و در دل با همدیگر دشمن میشوند، به گناه افتخار میکنند و از پاکدامنی به شگفت میآیند».
شیرآوند تصریح کرد: دروغ در همه ادیان آسمانی امری مذموم و حرام است، ولی در مواردی جایز است که این گونه موارد دروغ مصلحت آمیز نام گرفته که البته بستگی به شرایطی دارد که براساس آن مصلحت دروغ گفتن بیشتر از مفسده آن باشد و یا مصلحت برتری نظیر حفظ منافع معنوی مومنین، سلامت و امنیت جامعه ایمانی و خانواده که بر مفسده دروغگویی ترجیح مییابد، وجود داشته باشد و یا بهتر است فرد در این شرایط و در صورت امکان توریه نماید، یعنی به گونهایی سخن بگوید که دروغ محسوب نشود، امام صادق(ع) نیز در جایی فرمودهاند «خداوند دروغ گفتن را در مورد اصلاح بین مردم دوست دارد و دروغ را در غیر اصلاح دشمن میدارد».
