حجتالاسلام جعفریان:
مانع رشد هنری نگاه صرف تاریخی به آثار داستانی است
گروه هنر: عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به لزوم آزادی عمل داستان نویسان و هنرمندان گفت: نگاه صرف تاریخی به آثار داستانی، موجب جلوگیری از رشد هنری آنها میشود، البته این به آن معنا نیست که به هنرمند حق تحریف تاریخ داده شود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجتالاسلام رسول جعفریان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در نشست علمی بررسی و تحلیل روایتهای داستانی واقعه عاشورا که 28 بهمنماه در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، عنوان کرد: در سالهای ابتدایی انقلاب برای تولید آثار هنری ـ تاریخی با توجه به اینکه در ابتدای راه بودیم، مشکلات زیادی داشتیم که تعداد کم منابع تاریخی و عدم آشنایی با چگونگی تبدیل تاریخ به حرفی شیرین و شنیدنی برای مردم، از جمله این مشکلات بود.
وی با اشاره به موضوع تفکیک هنر از تاریخ، تصریح کرد: شهید مرتضی مطهری به کتاب «روضهالشهدا» که مجموعهای است مربوط به دوره تیموری، ایرادات فراوانی گرفتند و این کتاب را از نظر تاریخی حاوی اشکالات فراوانی دانستند که نظر ایشان از جنبه تاریخی درست بود، اما بنده در آن زمان چند مقاله نوشتم و از کتاب «روضهالشهدا» دفاع کردم، اینکه باید این کتاب را از جنبه داستانی و هنری مورد بررسی قرار دهیم و نه تاریخی.
ضرورت تفهیم مخاطب نسبت به وجود تفاوت در اثر تاریخی و داستانی
حجتالاسلام جعفریان به لزوم تفهیم مخاطب نسبت به تفاوت اثر تاریخی و اثر داستانی اشاره کرد و گفت: باید به مخاطب تفهیم شود که یک فیلم تاریخی، روایت عینی از تاریخ نیست، بلکه نمایش یک شعر یا یک داستان با حضور شخصیتهای تاریخی است، تا مخاطب بداند که نمیشود به یک فیلم از جنبه تاریخی استناد کرد.
وی با اشاره به این موضوع که در بخش هنر باید در عالم هنر قرار بگیریم تا بتوانیم محتوای آن را درک کنیم، عنوان کرد: هنرمند باید آزادی عملش بیشتر شود نه به این منظور که دروغ تاریخی تولید کند، بلکه بتواند با آزادی عمل و دستی باز، اثری تاثیرگذار برای مردم تولید کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران به جایگاه قرائتها و زبان در آثار ادبی اشاره کرد و ادامه داد: باید جایگاه زبان فهمیده شود تا داستان تاریخی به صورت قوی قرائت شود، به گونهای که عامه مردم بتوانند آن داستان تاریخی را فهمیده و با آن ارتباط برقرار کنند، اما متاسفانه با توجه به اینکه زبانهای مختلفی داریم که شناخت دقیقی نسبت به آنها در دست نیست این نکته در اکثر آثار رعایت نمیشود.
پیشینه تولید آثار داستانی با مضامین تاریخی به فاطمیون شمال آفریقا میرسد
وی با اشاره به پیشینه آثار داستانی با مضامین تاریخی در ایران گفت: یک جنبه در تولید ادبیات داستانی و تاریخی، تولید این ادبیات نسبت به تاریخ اسلام است که پیشینه این موضوع به آثاری همچون مولودنامهها که ابتدا توسط فاطمیون در شمال آفریقا ایجاد شد و در قرن هفتم به ایران آمد، بر میگردد و به آثاری همچون فیلم محمد(ص) ساخته مجید مجیدی و رستاخیز میرسد.
حجتالاسلام جعفریان در ادامه عنوان کرد: قصهخوانی؛ هنری است که از ابتدای اسلام با انبوهی از داستانهای مسیحی و نصرانی وجود داشته است و بعد از آن نیز داستانهای تاریخی بسیاری را در خصوص امیرمومنان(ع) و دیگر شخصیتهای اسلامی داریم، این آثار فقط از جنبه داستانی و هنری قابل بررسی هستند و از نظر تاریخی اعتباری ندارند، زیرا بسیاری از این داستانها جایگاههای تاریخی اشخاص را در نظر نگرفتهاند.
وی به دیگر آثار داستانی با مضامین تاریخ اسلام از جمله کتاب«روضهالاحباب» اشاره کرد و افزود: یک نسخه داستانی از واقعه کربلا در چین وجود دارد که این داستان فقط در چین و هندوستان نقل میشود و هیچ سندیت تاریخی ندارد، اما از نظر داستانی قابل توجه است، منبع نقل این داستانها کسانی از اهل سنت هستند و محتوای آن نیز جمعی از عقاید تشیع و مذهب حنفی است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران جنبه دیگر داستانهای تاریخی را نزاع تاریخ و هنر دانست و عنوان کرد: از روزی که قرار شد فیلمهای تاریخی ساخته شود این مطالبه که باید مرّ تاریخ در این آثار لحاظ شود، مطرح شد و به همین دلیل از آقای میرباقری خواسته شد که عین روایات تاریخی را در فیلمهایش لحاظ کند.
وی با اشاره به آثاری همچون مختارنامه گفت: در مختارنامه تا حد امکان عین روایات تاریخی لحاظ شد، اما باز هم انتقادهایی در خصوص برخی بخشهای این سریال داشتیم. همین مسئله در اثر مجید مجیدی نیز بوجود آمد که بنده از این فیلم به عنوان یک اثر هنری دفاع کردم.
حجتالاسلام جعفریان سومین جنبه در برخورد با آثار تاریخی را نگاه مذهبی عنوان کرد و ادامه داد: حکم فقها در خصوص آثار داستانی و تاریخی بر نادرست بودن این آثار دلالت میکند که با توجه به بدون منبع و سند بودن این آثار است، از نظر فقهی باید به همین گونه برخورد شود و این آثار را از نظر تاریخی رد کرد.
وی با اشاره به نوع برخورد علما با مسئله تعزیهخوانی اظهار کرد: واقعه عاشورا از سه وجه هنری، تاریخی و مذهبی قابل بررسی است که نباید این سه با هم ترکیب شود و باید هرکدام از این سه وجه توسط اهل فن خود به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و برای مردم نیز تفاوت این سه وجه تفهیم شود.
ضرورت تفهیم مخاطب نسبت به وجود تفاوت در اثر تاریخی و داستانی
حجتالاسلام جعفریان به لزوم تفهیم مخاطب نسبت به تفاوت اثر تاریخی و اثر داستانی اشاره کرد و گفت: باید به مخاطب تفهیم شود که یک فیلم تاریخی، روایت عینی از تاریخ نیست، بلکه نمایش یک شعر یا یک داستان با حضور شخصیتهای تاریخی است، تا مخاطب بداند که نمیشود به یک فیلم از جنبه تاریخی استناد کرد.
وی با اشاره به این موضوع که در بخش هنر باید در عالم هنر قرار بگیریم تا بتوانیم محتوای آن را درک کنیم، عنوان کرد: هنرمند باید آزادی عملش بیشتر شود نه به این منظور که دروغ تاریخی تولید کند، بلکه بتواند با آزادی عمل و دستی باز، اثری تاثیرگذار برای مردم تولید کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران به جایگاه قرائتها و زبان در آثار ادبی اشاره کرد و ادامه داد: باید جایگاه زبان فهمیده شود تا داستان تاریخی به صورت قوی قرائت شود، به گونهای که عامه مردم بتوانند آن داستان تاریخی را فهمیده و با آن ارتباط برقرار کنند، اما متاسفانه با توجه به اینکه زبانهای مختلفی داریم که شناخت دقیقی نسبت به آنها در دست نیست این نکته در اکثر آثار رعایت نمیشود.
پیشینه تولید آثار داستانی با مضامین تاریخی به فاطمیون شمال آفریقا میرسد
وی با اشاره به پیشینه آثار داستانی با مضامین تاریخی در ایران گفت: یک جنبه در تولید ادبیات داستانی و تاریخی، تولید این ادبیات نسبت به تاریخ اسلام است که پیشینه این موضوع به آثاری همچون مولودنامهها که ابتدا توسط فاطمیون در شمال آفریقا ایجاد شد و در قرن هفتم به ایران آمد، بر میگردد و به آثاری همچون فیلم محمد(ص) ساخته مجید مجیدی و رستاخیز میرسد.
حجتالاسلام جعفریان در ادامه عنوان کرد: قصهخوانی؛ هنری است که از ابتدای اسلام با انبوهی از داستانهای مسیحی و نصرانی وجود داشته است و بعد از آن نیز داستانهای تاریخی بسیاری را در خصوص امیرمومنان(ع) و دیگر شخصیتهای اسلامی داریم، این آثار فقط از جنبه داستانی و هنری قابل بررسی هستند و از نظر تاریخی اعتباری ندارند، زیرا بسیاری از این داستانها جایگاههای تاریخی اشخاص را در نظر نگرفتهاند.
وی به دیگر آثار داستانی با مضامین تاریخ اسلام از جمله کتاب«روضهالاحباب» اشاره کرد و افزود: یک نسخه داستانی از واقعه کربلا در چین وجود دارد که این داستان فقط در چین و هندوستان نقل میشود و هیچ سندیت تاریخی ندارد، اما از نظر داستانی قابل توجه است، منبع نقل این داستانها کسانی از اهل سنت هستند و محتوای آن نیز جمعی از عقاید تشیع و مذهب حنفی است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران جنبه دیگر داستانهای تاریخی را نزاع تاریخ و هنر دانست و عنوان کرد: از روزی که قرار شد فیلمهای تاریخی ساخته شود این مطالبه که باید مرّ تاریخ در این آثار لحاظ شود، مطرح شد و به همین دلیل از آقای میرباقری خواسته شد که عین روایات تاریخی را در فیلمهایش لحاظ کند.
وی با اشاره به آثاری همچون مختارنامه گفت: در مختارنامه تا حد امکان عین روایات تاریخی لحاظ شد، اما باز هم انتقادهایی در خصوص برخی بخشهای این سریال داشتیم. همین مسئله در اثر مجید مجیدی نیز بوجود آمد که بنده از این فیلم به عنوان یک اثر هنری دفاع کردم.
حجتالاسلام جعفریان سومین جنبه در برخورد با آثار تاریخی را نگاه مذهبی عنوان کرد و ادامه داد: حکم فقها در خصوص آثار داستانی و تاریخی بر نادرست بودن این آثار دلالت میکند که با توجه به بدون منبع و سند بودن این آثار است، از نظر فقهی باید به همین گونه برخورد شود و این آثار را از نظر تاریخی رد کرد.
وی با اشاره به نوع برخورد علما با مسئله تعزیهخوانی اظهار کرد: واقعه عاشورا از سه وجه هنری، تاریخی و مذهبی قابل بررسی است که نباید این سه با هم ترکیب شود و باید هرکدام از این سه وجه توسط اهل فن خود به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و برای مردم نیز تفاوت این سه وجه تفهیم شود.
