وجود 400 نسخه خطی از «محدث جزایری» در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی، سید محمدرضا فاضل هاشمی، کارشناس مسئول اداره مخطوطات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، اعلام کرد: سید نعمت‌اللّه جزایری مشهور به «محدث جزایری»، از علمای شیعی قرن یازدهم و دوازدهم و سرسلسله خاندان مشهور علمی و دینی سادات جزایری است که نسب او به امام کاظم(ع) می‌رساند. نوشته‌های به جامانده از سید نعمت‌اللّه جزایری فراوان است، وی را به سرعت قلم و کثرت تألیفات وصف کرده‌اند که بیشتر آثار محدث جزایری به صورت نسخه‌هایی نفیس و ارزشمند در گنجینه مخطوطات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

فاضل هاشمی ابتدا به دو نسخه نفیس خطی به خط سید نعمت‌الله اشاره کرد و گفت: «شرح «بدایه الدرایه»، تألیف شهید ثانی که در 1090 قمری کتابت شده و «جامع المقاصد» محقق کرکی که کتابت آن، به سال 1271 قمریست و هردو در کتابخانه گوهرشاد نگهداری می‌شود.

وی با اشاره به اثر ارزشمندی که در زمان حیات مؤلف کتابت شده و دستخط وی در اوراق ابتدایی و حاشیه کتاب دیده می‌شود، تصریح کرد: این اثر با نام «لوامع الانوار فی شرح عیون اخبار الرضا(ع)» به سال 1106 قمری در شوشتر کتابت شده و محدث جزایری در این کتاب، عیون اخبار الرضا(ع) شیخ صدوق را شرح کرده و خود نیز، آن را وقف آستان قدس نموده است.

کارشناس مسئول اداره مخطوطات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به نسخه دیگری که در زمان حیات مؤلف به سال 1103 قمری در شوشتر کتابت شده اشاره کرد و افزود: این اثر که بر مشرب عرفانی نگاشته شده و حاوی اقوال بسیاری از بزرگان و مشایخ تصوف چون ذوالنون مصری، رابعة عدویه، مجدالدین بغدادی و محیی الدین ابن عربی است، «مقامات النجاة فی شرح اسماء الحسنی» نام دارد که ظاهراً در زمان مؤلف، گزینش و به فارسی ترجمه شد.

وی اضافه کرد: نسخه ارزشمند دیگر که در 1106 هجری قمری توسط نورالدین حسینی کتابت شده، «جواهر الغوالی فی شرح عوالی اللئالی» نام دارد، شرحی است بر «عوالی اللئالی» ابن ابی جمهور احسائی که جزایری از آن، با عنوان «مدینه الحدیث» یاد کرده است و موضوع این کتاب دو جلدی، شرح روایات فقهی از طهارت تا دیات محسوب می‌شود.

فاضل هاشمی عنوان کرد: اثر دیگری که جزو نفایس آستان قدس رضوی است، «کشف الاسرار فی شرح الاستبصار» است که حاوی مطالب علمی عمده‌ای در فقه، حدیث و رجال است و این نسخه توسط «محمد صالح بن عبدالرشید» در سال 1109 قمری کتابت شده و مرحوم سید سعید طباطبایی در سال 1332 شمسی آن را به کتابخانه گوهرشاد کتابخانه تخصصی اهل بیت(ع) وقف کرد. 

وی با بیان اینکه سید نعمت اللّه جزایری بر کتاب صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) مجموعاً سه شرح نگاشته است، بیان کرد: نخستین شرح، به «شرح کبیر» معروف است و شرح دوم که در واقع خلاصه‌ای از شرح نخستین است، «نور الانوار فی شرح کلام خیر الاخیار» شناخته می‌شود و نسخه آستان قدس از این اثر، به کتابت سال 1116 قمریست که توسط «محمد شوشتری» از واقفان عمده آستان قدس، در سال 1309، وقف روضه رضویه شده است.

یادآور می‌شود، سید نعمت‌الله جزائری، شاگرد عالمان نامداری همچون علامه مجلسی، جمال خوانساری، ملامحسن فیض کاشانی و شیخ حر عاملی، در ۱۰۵۰ قمری در روستای صباغیه از جزایر بصره به دنیا آمد. از جمله آثار معروف او «الانوار النعمانیه»، «قصص الانبیاء» و کتاب کشکولی «زهر الربیع» است. محدث جزایری با مرحوم علامه مجلسی بسیار مأنوس بود و در زمان تألیف بحار، بهترین همدم و مددکار وی بود. وفات سید نعمت‌الله جزائری را ۲۳ شوال ۱۱۱۲ ذکر کرده‌اند و مزار وی، در پلدختر لرستان است.