نشست تخصصی کارکرد تجربه دینی در اثبات خدا برگزار شد
گروه معارف: نشست تخصصی کارکرد تجربه دینی در اثبات وجود خداوند به همت گروه کلام مجمع عالی حکمت اسلامی در مشهد برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نشست تخصصی کارکرد تجربه دینی در اثبات وجود خداوند٬ شب گذشته، 29 مهرماه، در محل مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد و با ارائه مطالبی در این رابطه از سوی رضا اکبری، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) دایر شد و در این جلسه به سؤالات حاضران در رابطه با تجربه دینی در مسیر اثبات وجود خداوند پاسخ داده شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به وجود دو دیدگاه در بحث نقش تجربه دینی در اثبات خدا ادامه داد: گاهی تجربه دینی از طرف دین باوران مورد بررسی قرار میگیرد که با توجه به مبانی پذیرفته شده آنها نتیجه بحث مشخص بوده و اثر تجربه دینی در اثبات خداوند مؤثر و مثبت ارزیابی میشود اما گاهی این مسئله از جانب افراد غیر موحد مورد بحث قرار میگیرد که به صورت طبیعی موضعگیریهایی در این رابطه به وجود میآید.
اکبری اضافه کرد: ریچارد گیل، از آن دسته اندیشمندان است که مستقیماً با اثبات خداوند از راه تجربه دینی مخالفت کرد و حتی این مسئله را در آثار و نوشتههای خود با لحنی تند و توهین آمیز ابراز میکند و در طرف مقابل، نگرش اندیشمندان موافق نظریه تجربه دینی، این رویه را یک روند باور سازی معرفی میکنند که به مقبولیت رسیده است، گرچه در ورود به این بحث با نگاهها و تعریفهای مختلفی روبه رو هستیم اما همه خداباوران٬ اثبات خدا از این طریق را تأیید میکنند.
محدودیتهای زبانی سبب به وجود آمدن برخی اختلافات
این استاد دانشگاه با یادآوری این که قرار گرفتن موجود محدودی مثل انسان در مقابل موجود نامحدود یعنی خداوند باعث برخی محدودیتهای کلامی و زبانی میشود، افزود: در واقع این مشکلات زبانی است که گاهی اندیشههای یکسان را متفاوت جلوه میدهد و سبب برخی انتقادات میشود، همچنین برخی اندیشههای جدا از هم مورد یک نقد واحد قرار گرفته است و بسیاری از دعواها در زمینه الهیات ناشی از این دست محدودیتهای بیان هستند.
وی با اشاره به نظرات برخی دانشمندان غربی در رابطه با مبنا قرار گرفتن تجربه دینی برای اثبات خداوند گفت: از هر دو طیف مقابل و مخالف نظریه تجربه دینی در اثبات خداوند٬ میان دانشمندان غربی وجود دارد و ما با مطالعه آثار آنها میفهمیم که موافقان و مخالفان چگونه با استدلالهای قوی و ضعیف خود به تشریح این بحث پرداخته و سعی در القای نظریه خود به صورت علمی داشتهاند.
اکبری ادامه داد: برای مثال یک دانشمند غربی برای تبیین تجربه دینی و رابطه آن با اثبات وجود خداوند براساس مشاهده و حس یک تقسیمبندی را ارائه میکند و در تقسیمبندیهای پایینتری نظریات را مورد بررسی قرار داده و اشکالات وارد بر نظریه حسی و احساسی را بیان میکند و از طریق استدلالهای خود بر مبنای حس و شهود نتیجه مثبت یا منفی تجربه دینی در این موضوع را میگوید.
وی با ارائه یک مقایسه و تمثل از علوم تجربی و عرفان و بررسی این دو مقوله اضافه کرد: در عرفان ایمان مطرح بوده و در فیزیک اینگونه نیست٬ همچنین در عرفان تنوع روش در رسیدن به هدف وجود دارد اما فیزیک محدودیت پذیرتر است اما در بحث اشتراک و تبادل تجربهها این عرفان است که دچار محدودیت است و ما این را در اختلاف نظر عرفا با هم مشاهده میکنیم چرا که این یک امر درونی است و در واقع این نوع دیگری از تقسیمبندی و طریق استدلال اندیشمندان غربی در بحث تجربه دینی و اثبات خدا است.
نمونههای مختلف تجربه دینی در متون اسلامی
اکبری با اشاره به نمونههای مختلفی از آیات و روایت موجود و مورد توجه در سنت اسلامی به بحث تجربه دینی گفت: یکی از روایاتی که مذاهب مختلف کلامی آن را نقل کردهاند، روایت امام صادق(ع) در پاسخ به سؤال فردی است که اثبات خداوند را درخواست میکند و ایشان همان امر درونی را اثبات کننده وجود خدا معرفی میکنند و البته از این روایت در مذاهب مختلف تعابیر مختلفی برداشت و ارائه شده است و ما نظریه گاتینگ را میتوانیم قالبسازی و معرفی کنیم که به تحقق اثبات خدا میرسد.
وی با بیان اینکه ما خود را در مقام قضاوت قرار نداده و صرفاً نظر اندیشمندان و علما را مطرح کردهایم، افزود: روزی مردم٬ نزول باران را ناشی از گریه خدای آسمان دانسته و او را ستایش میکردند اما امروز علم تجربی٬ این باران را ناشی از تبخیر آب سطح زمین و بارش مجدد آن میداند و به دلایلی از این قبیل٬ علوم تجربی نقش بسیار زیادی در ایدههای جدید پیدا کرده و ما نباید با دید استکبار معرفتی به قضایا نگاه کنیم چرا که همین موضوعات در متون دینی خودمان مورد بحث است و البته تجربه دینی را نباید به تنهایی دید بلکه باید آن را در مجموع شواهد و ادله اثبات خداوند مورد نظر قرار داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به وجود دو دیدگاه در بحث نقش تجربه دینی در اثبات خدا ادامه داد: گاهی تجربه دینی از طرف دین باوران مورد بررسی قرار میگیرد که با توجه به مبانی پذیرفته شده آنها نتیجه بحث مشخص بوده و اثر تجربه دینی در اثبات خداوند مؤثر و مثبت ارزیابی میشود اما گاهی این مسئله از جانب افراد غیر موحد مورد بحث قرار میگیرد که به صورت طبیعی موضعگیریهایی در این رابطه به وجود میآید.
اکبری اضافه کرد: ریچارد گیل، از آن دسته اندیشمندان است که مستقیماً با اثبات خداوند از راه تجربه دینی مخالفت کرد و حتی این مسئله را در آثار و نوشتههای خود با لحنی تند و توهین آمیز ابراز میکند و در طرف مقابل، نگرش اندیشمندان موافق نظریه تجربه دینی، این رویه را یک روند باور سازی معرفی میکنند که به مقبولیت رسیده است، گرچه در ورود به این بحث با نگاهها و تعریفهای مختلفی روبه رو هستیم اما همه خداباوران٬ اثبات خدا از این طریق را تأیید میکنند.
محدودیتهای زبانی سبب به وجود آمدن برخی اختلافات
این استاد دانشگاه با یادآوری این که قرار گرفتن موجود محدودی مثل انسان در مقابل موجود نامحدود یعنی خداوند باعث برخی محدودیتهای کلامی و زبانی میشود، افزود: در واقع این مشکلات زبانی است که گاهی اندیشههای یکسان را متفاوت جلوه میدهد و سبب برخی انتقادات میشود، همچنین برخی اندیشههای جدا از هم مورد یک نقد واحد قرار گرفته است و بسیاری از دعواها در زمینه الهیات ناشی از این دست محدودیتهای بیان هستند.
وی با اشاره به نظرات برخی دانشمندان غربی در رابطه با مبنا قرار گرفتن تجربه دینی برای اثبات خداوند گفت: از هر دو طیف مقابل و مخالف نظریه تجربه دینی در اثبات خداوند٬ میان دانشمندان غربی وجود دارد و ما با مطالعه آثار آنها میفهمیم که موافقان و مخالفان چگونه با استدلالهای قوی و ضعیف خود به تشریح این بحث پرداخته و سعی در القای نظریه خود به صورت علمی داشتهاند.
اکبری ادامه داد: برای مثال یک دانشمند غربی برای تبیین تجربه دینی و رابطه آن با اثبات وجود خداوند براساس مشاهده و حس یک تقسیمبندی را ارائه میکند و در تقسیمبندیهای پایینتری نظریات را مورد بررسی قرار داده و اشکالات وارد بر نظریه حسی و احساسی را بیان میکند و از طریق استدلالهای خود بر مبنای حس و شهود نتیجه مثبت یا منفی تجربه دینی در این موضوع را میگوید.
وی با ارائه یک مقایسه و تمثل از علوم تجربی و عرفان و بررسی این دو مقوله اضافه کرد: در عرفان ایمان مطرح بوده و در فیزیک اینگونه نیست٬ همچنین در عرفان تنوع روش در رسیدن به هدف وجود دارد اما فیزیک محدودیت پذیرتر است اما در بحث اشتراک و تبادل تجربهها این عرفان است که دچار محدودیت است و ما این را در اختلاف نظر عرفا با هم مشاهده میکنیم چرا که این یک امر درونی است و در واقع این نوع دیگری از تقسیمبندی و طریق استدلال اندیشمندان غربی در بحث تجربه دینی و اثبات خدا است.
نمونههای مختلف تجربه دینی در متون اسلامی
اکبری با اشاره به نمونههای مختلفی از آیات و روایت موجود و مورد توجه در سنت اسلامی به بحث تجربه دینی گفت: یکی از روایاتی که مذاهب مختلف کلامی آن را نقل کردهاند، روایت امام صادق(ع) در پاسخ به سؤال فردی است که اثبات خداوند را درخواست میکند و ایشان همان امر درونی را اثبات کننده وجود خدا معرفی میکنند و البته از این روایت در مذاهب مختلف تعابیر مختلفی برداشت و ارائه شده است و ما نظریه گاتینگ را میتوانیم قالبسازی و معرفی کنیم که به تحقق اثبات خدا میرسد.
وی با بیان اینکه ما خود را در مقام قضاوت قرار نداده و صرفاً نظر اندیشمندان و علما را مطرح کردهایم، افزود: روزی مردم٬ نزول باران را ناشی از گریه خدای آسمان دانسته و او را ستایش میکردند اما امروز علم تجربی٬ این باران را ناشی از تبخیر آب سطح زمین و بارش مجدد آن میداند و به دلایلی از این قبیل٬ علوم تجربی نقش بسیار زیادی در ایدههای جدید پیدا کرده و ما نباید با دید استکبار معرفتی به قضایا نگاه کنیم چرا که همین موضوعات در متون دینی خودمان مورد بحث است و البته تجربه دینی را نباید به تنهایی دید بلکه باید آن را در مجموع شواهد و ادله اثبات خداوند مورد نظر قرار داد.
