«موسیقی قرآن» انتشار یافت

در مقدمه این كتاب می‌خوانیم:‌«سپاس بی­کران خداوندی که با ریسمان قرآن بین ما و آسمان پیوند داد و جان ما را آهنگ کائنات بخشید تا با ترنّم غل­غل عالم هم­آوا در صعود گردیم؛ و درود و صلوات بر پیامبر (صلّی­الله­علیه­وآله­وسلّم) که با نغمات قرائت قرآن به روح­های منجمد تحریر بخشید­ و جان­ها را با الحان ظاهر به اعلای باطن رساند؛ و سلام و ثنا بر امامان حیاط­بخش که با بیان خود، مقامات بهشتی را پیش روی ما در ساز نمودند.

قرآن، میراث[1] بزرگ خداوند در زمین و سراسر معجزه است. اگرچه ثقل اعجاز قرآن در محتوا، بطون و نظام معرفتی آن قرار دارد، در عین حال آهنگ و موسیقی آن لباس اعجازی است برتن معارف بی­نهایت و نظام معرفتی قرآن. همانگونه كه نظام محكم و متشابه آیات در معانی به معارف قرآن وسعت بی­نهایت و به قرآن تازگی در تمام دوران و اعصار می­بخشد، قرائت، صوت و موسیقی قرآن نیز از محكم و متشابه برخوردار می­باشد. اختلاف قرائات و تعدد الحان در عرصه موسیقی قرآن، خود دنیایی از اعجاز را بر گوش سر و دریچه­های دل می­گشاید و بر حسب ذوق­های مختلف آهنگ دارد و برای هر ذوقی موسیقی متناسب با آن به دست می­دهد. برخی الحان و موسیقی­ها همه پسند بوده و برخی قرائات، الحان و نغمه­ها مخصوص ذوق­های خاصی است.

امروزه قاریان مختلف، هر یك طرفداران مشتاق و مجنون خاص خود را دارند و هرقاری دل و دماغ عاشق خاص خود را ارضاء می­نماید. بدون تردید اهل موسیقی با هر ذوق و سلیقه، اگر به دنیای نغمات و الحان قرآن راه یابند، راه به جای دیگری نخواهند برد و گوش و دل خود را به موسیقی غیر قرآن نخواهند دوخت. وجود محكم و متشابه در عالم موسیقی قرآن، باب اجتهاد در قرائات از گوش و لذت دل تا فهم محتوا و لذت عقل گسترانده است.

وجه دیگر اعجاز موسیقی قرآن، بردن انسان به افق بی­نهایت است. برخی قاریان با موسیقی قرآن و قرائت خود، صرف نظر از محتوا و معارف، دل و ذهن شنونده را به طرف مبدأ بی­نهایتِ انسان می­كشانند و انسان را از دنیای محدودِ غم­آفرین و ترس­زا خارج نموده و با باز نمودن دنیای بی­نهایت و سرای ابدیت و آستان ربوبی، گمشده انسان را در برابر چشمان دل وی قرارمی­دهند و غم شیرین و ترس سبز را دردل می­نشانند و انسان را عاشق بر همه عالم می­نماید و مست و مدهوشِ هستی مطلق و مطلق وجود می­كنند.

اعجاز برخی قرائات در این است كه انسان را ابتدا به دوران كودكی می­برند و از آن زمان نیز عبور می­دهند و تا ازل به عقب بازمی­گردانند و به جایی می­رسانند كه گویا بی­نهایت سال در آنجا بوده­ایم؛ به نزد كسی می­برند كه گویا بی­نهایت سال با او بوده­ایم و چیزی به دست می­دهند كه گویا بی­نهایت سال از آن برخوردار بوده­ایم! آنجا، آن چیز و آن كس در عین ابهام و غربت، بسیار آشناست و از رگ گردن نیز به قلب و وجود ما نزدیك­تر است.

صوت قرآن وقتی ما را به سرزمین و موطن اصلی و بی­نهایت خودمان می­برد، از ما اشك عشق می­ستاند و دل را آویخته به عزَت موطن بی­نهایت می­كند، تا آنجا كه ماندن در بی­نهایت و عالم مستی و سرزمین امن خود بر بازگشت به این دنیای پرغبار ترجیح پیدا می­كند و اگر محراب و تعلّقات بحق در این دنیا نبود، در همان سكر بی­نهایت رحل اقامت می­نمودیم و از مركب بی­نهایت­روِ موسیقی قرآن در همانجا پیاده می­شدیم و جان را به صاحبش تسلیم می­نمودیم. در تاریخ گزارش چنین مقتولانی كه با صوت قرآن به قتل رسیده­اند، كم نیست!

قسمت اعظم راز غربت­زدائی قرآن، در اعجاز لحن و موسیقی آن نهفته است. انسان مستغرق در اعجاز موسیقی قرآن، در اوج تنهایی، غربت و بی­كسی ظاهری، هرگز احساس غربت، تنهایی و بی­کسی واقعی نمی­كند، زیرا قرائت و موسیقی قرآن، صرف­نظر از محتوا می­تواند انسان را به اصل و مبدأ خود بازگرداند و انسان را در جناح و دامن خویشِ واقعی، كه حقیقت انسان از او گرفته شده، قرار دهد و تفهیم نماید كه تمام نسب­ها و سبب­های متعارف دنیا اعتباری و زوال­پذیرند و فقط سبب و نسب حقیقی همان اصل بی­نهایت است كه با مركب موسیقی قرآن به آستانش رسیده­ایم! از همین رو تا هنگامی كه موسیقی قرآن و قرائت حسن آن جریان دارد، هرگز احساس غربت و تنهایی در كنج زندان و در سلول اسارت وجود ندارد! این سیر، سفر و عبور از غربت، فقط كاركرد لایه اول اعجاز قرآن است، اما دنیای معارف و معرفت قرآن دنیایی بس شگرف و عظیم­تری است!

راز صدور قرآن و گسترش اسلام از منزل اولیه آن، شهر مكه نیز وجه دیگر اعجاز موسیقی و صوت قرآن است. علی­رغم کَر كردن گوش­های واردینِ به مكه توسط كفار قریش، دل­ها گوش­گشا بودند و با اندك ترنّم قرآن توسط رسول خدا، دل از طریق گوش در كمند قرآن و قرائت پیامبر اکرم (صلّی­الله­علیه­وآله­وسلّم) می­افتاد و اگر نبود طبع و ختم قلوب مشركین مكه، در همان ابتدای بعثت و قرائت­های نخست محمد (صلّی­الله علیه­وآله­وسلّم)، مشركی در مكه باقی نمی­ماند. سرعت صدور وحی و رسالات الهی به یك سال نمی­كشید که در شرق و غرب حجاز صوت قرآن طنین می­انداخت.

امروز نیز اگر زبان­های متّكی بر دل­های پاك و اندیشه­های توحیدی ناب اجازه می­یافتند تا به دور از اتّهام و افتراهای تكفیر، قرائت و صوتِ قرآنِ خود را در دنیای معاصر آشكار كنند، سرعت فراگیری اسلام ده­ها برابر گسترش امروزی بود، اما افسوس كه موسیقی قرآن از حنجره و بلندگوی ابوسفیان­ها و حجّاج­ها بلند است.

كتاب پیش رو حاصل تلاش تحقیقی یكی از قاریان پ‍ژوهشگر و مدرّس دانشگاه لارستان، جناب آقای محمد صبورزاده­فرد در دوران تحصیلات تكمیلی است كه با راهنمایی و اشراف اینجانب به انجام رسیده است. در این كتاب به موضوع موسیقی قرآن، با نگاهی به اصوات، الحان، مقام­ها، نغمه­ها، قرائات قرآن و اختلافات آن پرداخته شده و بابی وسیع در اعجاز موسیقی ظاهری و باطنی قرآن گشوده است. اگر چه این باب از دریای قرآن تازگی ندارد و از آغاز نزول چشم و گوش­ها، حتی از مشرکین، متوجه خود نمود و به تدریج دانشمندان عرصه قرائت و موسیقی را پرورید و آثار متعدّدی در تمدّن اسلامی به بار آورد، اما امروز نیز مانند صدر اسلام اصوات، الحان، مقام­ها و نغمات آن می­تواند در گسترش و ترویج هر چه بیشتر فرهنگ غنی قرآن و اثبات حقّانیت و اعجاز آن مؤثّر باشد. این کتاب را می­توان تلاشی به روز در همین راستا تلقّی نمود.

لازم به ذکر است این کتاب افتخاراتی مانند کسب مقام اول کشوری در دومین جشنواره فرهنگی و هنری کارشناسان فرهنگی دانشگاه­های سراسر کشور در سال 1394 و کسب مقام سوم کشوری در نخستین جشنواره قرآنی مدرسان دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی کشور در سال 1392 را به خود اختصاص داده است.

در پایان این مقال، لازم است از تلاش صائب محقق توانمند جناب آقای محمد صبور­زاده­فرد و نیز سایر اساتید به خصوص جناب آقای دکتر محمّد رمضانی و جناب آقای عبدالعظیم تقی­پور که در انجام اثر، مشاور و مشوّق بودند، قدردانی نمایم. جای این اثر در سلسله علوم قرآنی به جدّ خالی بود و این تلاش تحقیقی تا حدّ اندكی می­تواند جوابگو باشد. امید است سایر محقّقین به ویژه قاریان مخلص و در عین حال دانشمند و محقّق علوم قرآنی این مسیر علمی را ادامه دهند و آثار بیشتری را در حوزه نظری دنیای صوت و موسیقی، كه لایه نخست اعجاز قرآن تلقّی می­شود، تولید نموده و آن را به تشنگان و شنوندگان عرضه نمایند».