حکمت تأخیر یا عدم استجابت دعا در کلام امیر

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، اساساً در هر کاری، نیت پاک، شرط صحت عمل است.هر عملی که از انسان، بروز می‎یابد، ارزش آن درگرو نیت و قصدی است که توأم با آن عمل در قلب و ضمیر فرد می‎گذرد.
در حقیقت، میزان ثواب و عقاب آدمیان، براساس همان نیت باطنی و اندیشه‌های قلبی است، از این‌رو رسول خدا(ص) فرموده است: «نیت مرد خدا بهتر از اعمال بود».
درخصوص دعا نیز این‌گونه است که اجابت آن و باز شدن درهای بخشش الهی به نیت فرد است کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «بر تو باد به اخلاص در دعا، زیرا به اجابت، سزاوارتر است».
توصیه امام علی(ع) آن است که اگر دعای تو اجابت نشده ناامید و مایوس مباش، ممکن است در نیت و قصد تو، مشکلی وجود داشته باشد.کسی‎که بدون اخلاص دعا کند، در واقع گویی همچون کسی است که مهر به دهانش زده باشند و هیچ دعایی نمی‎کند.
پس اگر دعایمان اجابت نشد یا به تاخیر افتاد، مایوس نشویم و نیت خود را اصلاح کنیم، چراکه بخشش‌ها به اندازه نیت‌هاست.بنابراین اولین دلیل تاخیر اجابت دعا نیت ناخالص است.
پیامبراکرم(ص) در خطبه شعبانیه فرمود: «پروردگارتان را با نیت خالص و دل‌های پاک بخوانید» و نیز امام صادق(ع) فرمود: «همانا خداوند دعایی را که از روی دل غافل باشد اجابت نمی‎کند».
البته باید توجه داشت که تاخیر در اجابت دعا همیشه در نیت ناسالم نیست، بلکه گاه به این است که خداوند متعال می‎خواهد تا پاداش دعا کننده را افزون‌تر کند.اگر به کودکی گرسنه که اشک می‎ریزد و خوراک می‎طلبد، غذا ندهند تا غذایی بهتر و مفیدتر برایش فراهم کنند، عین مهربانی است.اگر مصلحت او در این باشد که او را اندکی گرسنه نگه دارند تا اشتهایش بیشتر شود یا قدرت مقاومتش بالا رود و در سختی‌ها آزموده شود، باعث رشد او شده‌اند.
آری، گاهی دعا می‎کنیم اما آن دعای خاص ما اجابت نمی‎شود چون قرار است پاداش بیشتری به ما داده شود و اجر ما افزون گردد.بنابراین دلیل دوم تاخیر در اجابت دعا، ارتقای معنوی و برخورداری از پاداش بیشتر است.
امام علی(ع) در فراز بیست و هشتم از نامه خود به امام حسن‌مجتبی(ع) در رابطه با حکمت تاخیر یا عدم استجابت دعا فرموده است: «گاهی درخواست می‎کنی، اما اجابت نمی‎شود، زیرا بهتر از آن‌چه خواستی به‌زودی یا در وقت مشخص به تو خواهد بخشید» در این فراز امام(ع) به یکی دیگر از علت‌های تاخیر در اجابت دعا اشاره می‎کند و آن این‌که خداوند بهتر از آن‌را برای انسان در نظر گرفته، پس باید به اصلاح خواسته خود پرداخت و بالاتر و بهتر را درخواست نمود.
مادر حضرت مریم(س) در دعاهایش همواره از خدا می‎خواست که پسری به او عطا کند تا او را خادم بیت‌المقدس گرداند، اما چنین نشد؛ یعنی خدا به او دختری(مریم) داد.او گفت: «پروردگارا، من دختر به دنیا آورده‌ام و پسر چون دختر نیست ...».
خداوند متعال با به دنیا آمدن مریم، دعای مادرش را آن‌طور که او می‎خواست اجابت نکرد، اما بهتر از آن‌چه خواسته بود به او داد؛ یعنی با اندک زمانی تاخیر، پسری به نام روح‌الله عیسی بن مریم داد که برتر از خادم، بلکه پیامبری اوالعزم شد که دنیا را به یکتاپرستی دعوت کرد.
نکته دیگر این‌که حضرت علی(ع) می‎‏فرماید: «علت تاخیر دعا این است که «بهتر از آن‌را در وقت مشخص (دیر یا زود) به تو خواهند بخشید» کمااینکه از امام صادق(ع) روایت شده که: «آن‌چه که به حضرت داود وحی رسیده چنین است که: هرکس مرا بخواند به او جواب دهم و همانا خواسته‌اش را به تاخیر اندازم تا این‌که مقتضی موجود شود، هرگاه مقتضی، موجود شد آن‌چه خواستم به او می‎دهم، ای داوود به مظلوم بگو: همانا استجابت دعای تو را به تاخیر اندازم و عاقبت، دعای تو را به ضرر ستمگر تو مستجاب می‎کنم.تاخیر آن برای مصالح زیادی است که از نظر تو پنهان است و من ارحم‌الراحمین و بهترین قضاوت‌کنندگانم».
علت تاخیر، یا این است که تو، به مردی ستم کرده‌ای و او هم به ضرر تو دعا کرده، پس این دعای تو در مقابل دعای اوست که نه به نفع و نه به ضرر تو باشد.یا بدین جهت است که برای تو در بهشت درجه و مقامی باشد که کسی به آن درجه نمی‎رسد مگر به‌واسطه ظلمی که به او برسد، زیرا من بندگانم را در مال‌ها و جان‌های‌شان آزمایش کنم.
خدای متعال گاهی اجابت دعای انسان را به تاخیر می‎اندازد و گاهی دعای انسان را رد می‎کند چون اصلاً به مصلحت انسان نیست، زیرا بینش و آگاهی انسان محدود است، از همین‌رو نمی‎تواند خیر و شر خود را در همه ابعاد درک کند، اما خدای علمی و خبیر، بر همه چیز مسلط است.گذشته و امروز و آینده ما را می‎داند و به خیر و صلاح ما آگاه است؛ لذا برخی اوقات دعای ما را اجابت نمی‎کند و به تاخیر می‎اندازد یا دعای ما را رد می‎کند تا خیر واقعی به ما برسد.مثلاً برای رونق کسب و کار خود، دائماً دعا می‎کنیم، اما نمی‎شود، یا فرزندی می‎خواهیم اما نمی‎دهد و ... زیرا خداوند، عالم به زوایا و خفایایی اسن که در تصور هیچ کس نمی‎گنجد.
عدم استجابت دعا به سبب حفظ دین
یکی دیگر از حکمت‌های عدم استجابت دعا این است که اگر اجابت شود به دین ما لطمه می‎زند.ما چیزی را از خدا طلب می‎کنیم، اما به‌دلیل عدم تسلط و نبود آگاهی به نفع دین ما نیست، شاید دنیای ما را آباد کند، ولی آخرت ـ که دنیای جاودانه و حقیقی است ـ با آن، ویران شود.
خدای متعال در آیه 216 سوره بقره در این رابطه فرموده است: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ؛ بر شما كارزار واجب شده است در حالى‌كه براى شما ناگوار است و بسا چيزى را خوش نمی‎‏داريد و آن براى شما خوب است و بسا چيزى را دوست می‎‏داريد و آن براى شما بد است و خدا می‎‏داند و شما نمی‏ دانيد».
مهمترین سرمایه هر مؤمنی، دین اوست، حال اگر خواسته‌ای داشته باشد و برای برآورده شدن ان دعا کند و اجابت نشود باید احتمال دهد که اجابت آن شاید برای دین او ضرر داشته باشد.
علامه طباطبایی در جلد 12 تفسیر المیزان در این رابطه می‎نویسد: «مؤمنی که به امر دین خود اهتمام دارد اگر حاجتی درخواست کند که برآورده شدن ان باعث هلاکت دین او می‎شود و خودش اطلاعی ندارد و خیال می‎کند برآورده شدن آن، سعادت او را تامین می‎کند، در حالی‎که سعادت او در آخرت اوست، به همین جهت، دعایش در آخرت مستجاب می‎شود نه در دنیا».