شیخ کلینی؛ مشهورترین دانشمند فقه و محدث نامی شیعه در سده چهارم هجری
گروه معارف: شیخ کلینی، مشهورترین دانشمند فقه و محدث نامی شیعه در نیمه اول سده چهارم هجری و نخستین دانشمند اسلامی است که لقب ثقةالاسلام به او دادهاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، مشهورترین دانشمند فقه و محدث نامی شیعه در نیمه اول سده چهارم هجری، ثقةالاسلام محمدبن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی معروف به کلینی یا شیخ کلینی است.
کلینی، ایرانی و از روستای کلین بر وزن حسین واقع در 38 کیلومتری شهر ری و ناحیه جنوب غربی جاده قم به تهران نزدیک حسن آباد کنونی است.
آرامگاه پدر کلینی یعنی یعقوب بن اسحاق که از بزرگان شیعیان آن روز بوده و هم اکنون در قریه کلین است، زیارتگاه مردم آن سامان میباشد.
علان رازی دائی کلینی و جمعی دیگر از فقها و محمدثین شیعه همچون محمدبن محمدبن عصام، شاگرد کلینی، هم از آن قریه بودهاند.
موقعیت کلینی در جهان اسلام
ثقةالاسلام کلینی در عصر امام حسن عسکری(ع) متولد شد، و با چهار سفیر و نماینده خاص حضرت امام زمان(ع) غائب از انظار، که در طول غیبت کوتاه آن حضرت رابط بین شیعیان و امام زمان بودند، هم عصر بود.
با این که آن چهار تن از فقها و محدثین بزرگ شیعه بودند و شیعیان، آنها را به جلالت قدر میشناختند، مع الوصف کلینی مشهورترین شخصیت عالی مقامی بود که در آن زمان میان شیعه و سنی با احترام میزیست و به طور آشکار به ترویج مذهب حق و نشر معارف و فضائل اهل بیت عصمت(ع) همت میگماشت.
عموم طبقات او را به راستی گفتار و درستی کردار و احاطه کامل بر احادیث و اخبار میستودند. به طوری که نوشتهاند شیعه و سنی در اخذ فتوا به وی مراجعه میکردند و در این خصوص مورد وثوق و اعتماد هر دو فرقه بود. به همین جهت ملقب به ثقةالاسلام گشت، و او نخستین دانشمند اسلامی است که به این لقب خوانده شده و حقا که شایسته این لقب بزرگ هم بود.
پس از شیخ و نجاشی که پیشوایان علمای رجال و تراجم میباشند، سایر دانشمندان بزرگ ما هرجا به نام کلینی برخورد کرده یا از کتاب بزرگ و نامدارش «کافی» نام بردهاند، از وی به عنوان موثقترین دانشمند شیعه در فهم و نقل و ضبط حدیث و حسن ترتیب و تنظیم کتابش کافی یاد کردهاند.
ان اثیر روایتی از پیغمبر(ص) نقل میکند که فرموده است: خداوند سر هر قرنی شخصی را برمیانگیزد که دین او را زنده و نامدار بدارد، آنگاه به گفتوگو درباره این حدیث پرداخته و میگوید: از احیاء کنندگان مذهب شیعه در آغاز سده اول هجری محمد بن علی باقر(امام پنجم) علیه سلام و در ابتدای سده دوم علی بن موسیالرضا، و بر راس سده سوم، ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی رازی بودهاند.
ثقةالاسلام کلینی در نیمه دوم سده سوم هجری، در ری و قم و بغداد و کوفه و دیگر نقاط دور و نزدیک ممالک اسلامی که امروز برای ما درست روشن نیست، دانشمندان بزرگ و فقها و محدثین بسیاری را ملاقات کرده و از خرمن معلومات و محفوظات آنها خوشهها چیده است.
جمعی از فقها و محدثین به نام شیعه که مشاهیر علمای ما در نیمه اول و اواسط سده چهارم هجری در ایران و عراق بودهاند و استادان بسیار از علمای نامی نیمه دوم سده چهارم هستند نیز از جمله شاگردان کلینی به شمار میروند.
کتاب کافی؛ مهمترین اثر کلینی و جامعه شیعه
معروفترین تالیفات کلینی کتاب باعظمت و گرانقدر و نفیس او «کافی» است که نه تنها بزرگترین کار او است بلکه در جامعه اسلامی کتاب معتبری چون کافی در حدیث تالیف نشده است.
کافی نخستین کتاب از کتب چهارگانه و معتبر حدیث و منبع فقه شیعه است که تقریبا از یازده قرن پیش تا کنون ماخذ نخستین کتب فقه و حدیث ما و مدرک و مرجع محدثین و فقها و مستند مجتهدین بزرگ شیعه امامیه در استنباط احکام شرعی است.
کتاب با عظمت الکافی که نه تنها مهمترین اثر کلینی بلکه جامعه شیعه است، مشتمل بر سه بخش اصول کافی، فروع کافی و روضه کافی است و جمعا دارای 16 هزار و 199 حدیث است که از ر سول اکرم(ص) وائمه معصومین(ع) روایت کرده است.
کلینی برای جمعآوری اخبار و احادیث کتاب کافی مسافرتها کرده و به شهرها و نقاط شیعهنشین کشورهای دور و نزدیک اسلامی رفته است تا با ملاقات راویان احادیث و ناقلان آثار ائمه اطهار(ع) و محدثین بزرگ و فقهای عالیقدر شیعه و استادان اجازه و مشایخ روایت که کارشناسان فنون حدیث بودند و قسمتهایی از ابواب فقه و حدیث شیعه نزد آنها بوده است، مجموع اخبار و احادیث صحیح و معتبر پیغمبر خاتم و ائمه معصومین(ع) را جمعآوری کرد، سپس قسمتهای لازم را برگزید و آنها را مهذب و مرتب کرد و سرانجام کتاب کافی را به وجود آورد.
ثقةالاسلام کلینی با تالیف کتاب کافی حقی عظیم بر جامعه شیعه امامیه دارد و مخصوصا دانمشمندان ما را در سطوح مختلف تا ابد رهین منت خود ساخته است.
با همه اهمیت و اعتباری که کافی دارد باز احادیث مجهول و نامفهوم و غیر قابل قبول مانند احادیث تحریف قرآن در آن یافت میشود که فقهای ما آنها را مردود دانسته و تلقی به قبول نکردهاند.
ثقةالاسلام کلینی، این محدث عظیم الشان پیشین که در دنیای آن روز اسلام چشم و چراغ شیعه و سند افتخار دانشمندان بغداد اعم از خاصه و عامه بود، پس از آن همه رنج و کوشش و تالیف و تصنیف و رواج و رونق مکتب خرد پسند اهل بیت عصمت و طهارت(ع) سرانجام در سال 328 یا 329 که مصادف با مبدا غیبت کبرای امام زمان(ع) بود در همان شهر بغداد چشم از جهان فانی فرو بست.
آرامگاهش امروز در ناحیه شرقی نهر دجله کنار جسر پل قدیم بغداد معروف و زیارتگاه مسلمانان میباشد.
در این سال شیخ اجل ابوالحسن صمیری نائب چهارم امام زمان غائب از انظار عجلالله تعالی فرجه الشریف نیز وفات یافت، و با رحلت او غیبت کبرا و طولانی آن حضرت آغاز گشت و جامعه شیعه در وضع خاصی قرار گرفت. ولی وجود کتاب کافی همچون ستاره درخشانی، شبستان تاریک امید و آمال شیعیان را روشن ساخت، تا اینکه دانشمندان بعدی به تعمیم و توسعه کار کلینی و نورپاشی بیشتر آثار اهل بیت عصمت پرداختند.
منبع: کتاب مفاخر اسلام نوشته علی دوانی، جلد سوم، صفحه 19 الی 40
