خیام بی اعتقاد و معتقد به نیهیلیسم نبوده است
گروه فرهنگی: یک استاد دانشگاه گفت:نمیتوان خیام را یک شاعر بیاعتقاد و پوچگرا معتقد به نیهیلیسم دانست. خیام باورمند بوده و اعتقاد داشته و مسلمان بوده است.
علیاصغر باباصفری، استاد ادبیات دانشگاه اصفهان در گفتو گو با خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا) با توجه با اشاره به 28 اردیبهشتماه، روز بزرگداشت خیام نیشابوری، اظهار کرد: خیام در روزگار خود بیش از اینکه بهعنوان شاعر شناخته شده باشد، به عنوان یک دانشمند، ریاضیدان و فیلسوف مطرح بود.
وی گفت: جنبه شاعری خیام بیشتر از قرن 19 میلادی به بعد و از زمانی که شاعر انگلیسی بهنام فیتز جرالد رباعیات خیام را به زبان انگلیسی ترجمه کرد، مطرح شد، خیام در اروپا و سایر نقاط جهان شناخته شده و برهمین اساس به اندیشهها و تفکرات خیام توجه شده است.
وی بیان کرد: در مورد نوع و اندیشه تفکر خیام بحثهای زیادی شده است. عدهای گفتهاند، افکار خیام به نیهیلیسم منجر میشود و پوچگرا است. همچنین عدهای خیام را منکر معاد دانستهاند و بعضی او را به مثابه مخالف مسائل دین قلمداد کردهاند.
باباصفری افزود: خیام به دلیل استقرار در مباحث علمی و اینکه عمده وقت خود را صرف موضوعات و مباحث علمی میکرد و به علوم ریاضی، فلسفه و نجوم میپرداخت و به دلیل اینکه این علوم خشک و بسته بودند، ین مسئله باعث شد که روح خیام خسته شده و وی برای تنوع فکر و ذهن به گفتن شعر و رباعیات روی بیاورد.
وی تصریح کرد: نمیتوان پذیرفت که خیام یک شاعر پوچ گراست، به دلیل اینکه خیام آثار دیگری هم دارد. او رسالهای بهنام «فی اثبات الوجود» دارد که در آن بحث وجود را مطرح میکند که از مباحث مهم فلسفی او است.
وی افزود: خیام شاعر وارستهای بود و اندیشههای او به نوعی حاصل تاملات او در عالم هستی است. ابعاد مختلف زندگی انسان را بهخصوص بعضی از ابعاد آن مثل پدیده مرگ، فلسفه آمدن انسان به این دنیا و یا سرنوشت انسان پس از مرگ و موضوعاتی از این دست که مبتلابه همه انسانهاست، توجه کرده است.
این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: خیام در حقیقت تفکر خود را حول این موضوعات متمرکز کرده است و سعی کرده این موضوعات را به زبان بسیار ساده و روان در قالب رباعی، که یکی از فشردهترین قالبهای شعر فارسی بهشمار میرود بیان کند.
وی ادامه داد: بنابراین نمیتوان خیام را یک شاعر بیاعتقاد و پوچگرا معتقد به نیهیلیسم دانست. خیام باورمند بوده و اعتقاد داشته و مسلمان بوده است و در عین حال اندیشههای خود را به این شکل بیان کرده است.
وی در ادامه گفت: بعد فلسفی خیام به نوعی نگرش او به جهان هستی میباشد که در شعر او تاثیرگزار بوده است. در تعداد رباعیاتی که از آن خیام است بحثهای زیادی شده و در اینکه همه آن چیزهایی که به نام خیام در مجموع اشعار وی چاپ شده از اوباشد تردید وجود دارد.
باباصفری افزود: برخی معتقدند که خیام 16 یا 18 و به تعبیری 24 رباعی بیشتر ندارد. برخی از این رباعیات را میتوان از طریق سبکشناسی شعر خیام مشخص کرد که در حقیقت این رباعیات از وی بوده یا نه، که در این زمینه در بعضی از کتابها بحثهای مفصلی شده است.
وی با اشاره به تفاوت سبک رباعی سرایی خیام با شاعران دیگر، اظهار کرد: خیام یکی از برجستهترین شاعران رباعی پرداز ادبیات فارسی است. به لحاظ اینکه قالب شعر رباعی مرکب از چهار مصرع میباشد، مجال شاعر برای گفتن اندیشه بسیار تنگ است و باید بیان این اندیشه طی چهار مصرع بیان شود که این مسئله نهایت اختصار و ایجاز است.
این استاد دانشگاه افزود: خیام با سادگی و روانی این ایجاز و اختصار را در هم آمیخته و به زیباترین شکل ممکن اندیشه خود را در قالب شعر رباعی عرضه میکند و این به گونهای است که دیگر رباعی سرایان ادبیات فارسی هیچکدام در سادگی و روانی کلام به پای رباعیات خیام نمیرسد و از این جهت رباعیات خیام یک شاهکار به حساب میآید.
وی تصریح کرد: برخی پدیدهها مربوط به انسان و جهان هستی در رباعیات خیام زیر سوال برده شده است. به طور مثال بحث مرگ یا تقدیر و سرنوشت انسان، قضا و قدر و فلسفه بودن و عالم هستی به دیده تردید نگاه شده و در وادی امر به نظر میآید که خیام به انکار این مسائل پرداخته است.
باباصفری بیان کرد: با توجه به اینکه خیام آثار متعدد دیگری هم دارد و هنگامی که آثار وی بررسی شود، میتوان دید که خیام یک فرد موحد بوده است. به همین دلیل عدهای گفتهاند که دو خیام وجود داشته است که یکی خیام شاعر و دیگری فیلسوف و ریاضیدان و منجم بوده است، ولی در واقع یک نفر بیشتر نیست.
وی ادامه داد: آیات قرآن کم و بیش در اشعار خیام بازتاب داشته و بعضی پدیدهها به خصوص موضوع مرگ و جهان آخرت گفته شده است ولی از آنجایی که رباعیات خیام حالت اعتراض گونه دارد، میزان بازتاب آیات و احادیث در آن نسبت به آثار دیگر شاعران کمتر است.
