ذکر واژه «اسراف» در 23 آیه قرآن

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، فقر و تنگدستی در فرهنگ و باورهای اسلامی نکوهش شده و تحت‌ عنوان دروازه و همسان کفر یاد شده است و در برابر آن رفاه و آسایش به‌عنوان یک امتیاز معرفی شده تا جایی‎که کار و تلاش برای کسب آن هم از عبادات و واجبات به‌شمار می‎رود.
در نظام اقتصادی اسلام به‌منظور فقرزدایی، افزون بر مباحث تشویقی و نظری، روش‌های علمی و کاربردی نیز پیشنهاد گردیده و از موضع‌گیری شدید در برابر اسراف و تبذیر در مقام یک بازدارنده استفاده شده است.
اهمیت این موضوع هنگامی روشن می‎شود که بدانیم اسراف یکی‌از گرفتاری‎های درخور توجه بسیاری از جوامع ازجمله ایران اسلامی به‌شمار می‎آید، از دیرباز بسیاری از صاحب‌نظران بر اهمیت آن واقف بوده و این معضل را به‌خوبی می‎شناخته‌اند و به‌نظر می‎رسد اگر بتوان بر این امر فائق آمد، بسیاری از نارسایی‎ها و نابسامانی‎های اقتصادی قابل چاره و درمان باشد.
براساس مبانی فکری و اعتقادی اسلام، انسان به‌عنوان یک موجود تکامل‌پذیر، مطرح شده است، به‌عبارت دیگر، انسان هم می‎تواند به‌واسطه مخالفت نمودن با منکراتی که از طرف پروردگار عالم تعیین شده است، به سر حد کمالات انسانی برسد و همین‌که با انجام دادن منکرات، از مسیر حق و حقیقت خارج شود.
بدیهی است، که شناخت موضوعات اخلاقی و ضد اخلاقی در به کمال رسیدن انسان، نقش مؤثری را ایفا می‎کند.اکنون که به برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، زمینه آشنایی با تعالیم و دستورات اسلامی مهیا گردیده؛ بر هر فرد مسلمانی لازم است حتی‎المقدور آشنایی مختصری با دستوراتی که اسلام برای نجات انسان‌ها معین نموده و همچنین آن سری مسائلی که باعث انحطاط بشر می‎گردند؛ پیدا نماید؛ تا سیر تکاملی را به‌خوبی طی کند.
آیات قرآن درباره اسراف
مهمترین دلیل بر حرمت، آیات فراوان قرآن است.ماده «سرف» در شکل‌های مختلف آن، در 23 مورد در کتاب آسمانی به‌کار رفته و در حدود هفت مورد آن با نهی صریح و برخی موارد دیگر مانند نهی است؛ به‌گونه‌ای که اگر نگوییم صریح در حرمت است، دست‌کم در حرمت استعمال ظهور دارد.
در هر صورت، دلالت آیات بر اصل حرمت امری مسلم و قطعی است.آنچه جای بحث دارد، اطلاق و دایره مشمول آیات است؛ در آیه 43 سوره غافر در این رابطه آمده است: «لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ؛ آنچه مرا به‌سوى آن دعوت می‎‏كنيد به ناچار نه در دنيا و نه در آخرت [درخور] خواندن نيست و در حقيقت برگشت ما به‌سوى خداست و افراطگران همدمان آتشند» این آیه، دلالت دارد که اسراف، نه تنها حرام، بلکه از گناهان کبیره است چون بسیاری از فقها گفته‌اند یکی‌از نشانه‌های گناه کبیره وعده بر عذاب در قرآن و یا در روایات است.
همچنین در آیه 31 سوره اعراف در این رابطه آمده است: «يَا بَنِي آدَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ؛ اى فرزندان آدم جامه خود را در هر نمازى برگيريد و بخوريد و بياشاميد و[لى] زياده‌‏روى مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمی‎‏دارد».  
همچنین روایات فراوانی در رابطه با مذمت اسراف وجود دارد که در یک تقسیم‌بندی روایات وادره در مورد اسراف به‌لحاظ مضمون به چهار دسته کلی شامل روایاتی که دلالت دارند اسراف مکروه و ترک آن مستحب است، روایتی که دلالت دارند اسراف مورد نهی شارع واقع شده و حرام است، روایاتی که دلالت دارند اسراف وسیله هلاکت و مورد بغض شارع است، پاره‌ای از روایات دلالت دارند اسراف جزو گناهان کبیره است.
امام صادق(ع) ضمن حدیثی فرمود: «خداوند در بسیاری از آیات فرموده است مسرفان را دوست ندارد؛ پس آنان را از اسراف و سخت‌گیری منع کرده است ... رسول خدا(ص) فرمود: دعای چند گروه از امت من مستجاب نمی‎شود ... ازجمله مردی که خداوند رزق فراوان به او داده و او همه آن‌ها را انفاق کرده، سپس از خداوند طلب رزق می‎کند و خداوند در پاسخ می‎گوید: مگر به تو رزق واسع ندادم، پس چرا میانه‌روی و اعتدال را پیشه خود نساختی و چرا اسراف کردی در حالی‎که تو را از اسراف نهی کردم؟!».(وسائل الشیعه، ج 12، ص 14، باب 5)
امام صادق(ع) فرموده است: «رسول خدا(ص) می‎فرماید: «هیچ بخششی پیش خدا محبوب‎تر از بخششی معتدل نیست.خداوند نسبت به اسراف بغض دارد مگر اسراف در حج و عمره».