تحریم، گفتمان سیاست خارجی را تغییر نمیدهد
گروه سیاست و اقتصاد: استاد روابط بینالملل دانشگاه اصفهان گفت: تحریمها نقش تعدیلکننده رفتار کشورهای هدف را دارد و باعث تغییر اساسی در گفتمان سیاست خارجی آنها نمیشود.
علی امیدی، استاد روابط بینالملل دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان اظهار کرد: با وجود سیستمهای متفاوت سیاسی در دولت-ملتهای مختلف، تحریم نمیتواند در اراده سیاسی کشورهای تحریم شونده تغییر اساسی ایجاد کند، برای مثال کشور کوبا از 1959 به مدت شصت سال تحت تحریم آمریکا قرار داشت، ولی با این وجود تسلیم نشد؛ همچنین روسیه که یک قدرت بزرگ محسوب میشود، بعد از تحولات اوکراین از سوی غرب تحریم شده، ولی علیرغم اینکه با مشکلات اقتصادی فراوانی روبروست، با اراده سیاسی قوی در برابر تحریمها مقاومت کرده است.
وی بیان کرد: با وجودی که تحریمها در تعدیل و تغییر رفتار سیاست خارجی ایران تأثیرگذار بوده، ولی اینگونه نبوده که گفتمان اصلی سیاست خارجی کشور را تحت تأثیر خود قرار دهد، برای مثال خواسته ایران مبنی بر داشتن حق غنیسازی در تأسیسات هستهای تا امروز نیز پابرجا بوده، فقط تاکتیکها تغییر کرده است تا اعتماد طرف مقابل جلب شود.
امیدی تصریح کرد: تحریمهای اقتصادی تا حدودی بر رفتار کشورهای تحریم شونده یا کشورهای هدف تأثیر میگذارد، ولی گفتمان سیاست خارجی آنها را تغییر نمیدهد، مگر اینکه نظام سیاسی کشورهای تحریم شونده تغییر کرده و یا سقوط کند که در این صورت، استراتژی و ایدئولوژی سیاست خارجی این کشورها بالکل عوض میشود و در مجموع میتوان گفت تحریمها نقش تعدیلکننده رفتار دولت-ملتها را دارد.
وی افزود: تحریمها برای ایران تأثیر مثبت نیز داشته، البته شکی نیست که تحریمها در وضعیت نظامی، سیاسی و اقتصادی ایران بیتأثیر نبوده است، چنانکه کشور بعد از پیروزی انقلاب تحت تحریم تسلیحاتی غرب و شرق قرار گرفت و در پایان جنگ، جهان شرق تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران را متوقف کرد و به دنبال آن، مبادلات تسلیحاتی ایران با سایر کشورها آغاز شد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: تحریمها علیه کشور تا امروز کماکان ادامه داشته است و بیتردید، اگر ایران با موج سنگین تحریمها روبرو نبود، نمیتوانست تا این اندازه در صنایع نظامی و موشکی پیشرفت کند. از طرف دیگر، قطعا تحریمها هزینههای گزافی را بر کشور تحمیل کرده است.
وی اضافه کرد: یکی از دستاوردهای تحریم برای کشور، خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک مثل گندم و حبوبات و صنایع سنگین نظیر فولاد بوده است، اما از طرف دیگر، تحریمها باعث شد تا ایران از سرمایهگذاری مستقیم خارجی در توسعه میادین نفت و گاز محروم شده و به تبع آن، صنعت کشور دچار عقبماندگی شود.
امیدی گفت: با در نظر گرفتن اینکه در شرایط تحریم، خرید و فروش کالاها و مبادلات با قیمتهای گزاف صورت میگیرد، لذا با وجود نقطه نظرات متفاوت حقوقدانان بینالمللی نسبت به تحریمها، آنها در دو نکته اجماع نظر دارند، یکی غیر مجاز بودن تحریمهای فرا سرزمینی و دیگری تحریمهایی که باعث آسیبپذیری اقشار بیدفاع مثل زنان و کودکان میشود.
وی خاطرنشان کرد: در رابطه با تحریمهای فرا سرزمینی، حقوقدانان معتقدند کشورها فقط مجاز هستند که از صنایع تولیدی و شرکتهای داخلی خود درخواست اعمال تحریم علیه سایر کشورها را داشته باشند و نمیتوانند شرکتهای کشور ثالث را مجبور به انجام این کار کنند، بر همین اساس، تحریمهای فراسرزمینی خلاف حقوق بینالملل است.
عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان افزود: مورد دومی که حقوقدانان بر آن اجماع نظر دارند، این است که اگر تحریمها موجب نقض فاحش حقوق بشر و نیز حقوق افراد بیدفاع شود، غیر قانونی و نامشروع محسوب میشود، برای مثال زمانی که کشور عراق در زمان صدام تحت تحریم قرار گرفت، گزارشها حاکی از آن بود که هزاران کودک عراقی به دلیل کمبود امکانات دارویی و درمانی جان خود را از دست دادهاند.
وی گفت: یک سری عوامل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باعث میشود تحریمها تأثیرات حداکثری داشته باشند. از جمله عوامل فرهنگی این است که افراد یک ملت نسبت به محصولات داخلی کشور خود بیاعتنا باشند و به جای آن محصولات بیگانه را خریداری کرده و خرید محصولات خارجی را ترجیح دهند.
امیدی ادامه داد: عامل دیگر، اقتصاد تک محصولی است و اینکه تمام مایحتاج کشور از خارج تأمین شود. عامل سیاسی که موجب می شود تحریمها بالاترین تأثیر را داشته باشد، این است که مقامات یک کشور مشروعیت و مقبولیت مردمی نداشته باشند و اراده مردم در سیاست خارجی منعکس نشود.
