کاشیکاری بناهای مذهبی در دوره ایلخانیان رواج یافت
گروه فرهنگی: هنرمند برجسته گرافیک با اشاره به اینکه کاشیکاری بناهای مذهبی در دوره ایلخانیان رواج یافت، عنوان کرد: در دوره ایلخانیان و با احداث بناهای مذهبی بار دیگر هنر کاشیکاری رونق گرفت که نمونه آن مسجد با عظمت سلطانیه است.
عطیه حسینآبادی، هنرمند برجسته گرافیک در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص هنر اسلامی، اظهار کرد: هنر اسلامی بعد از ظهور اسلام در سده هفتم میلادی در دورههای تاریخی مختلف و در مناطق جغرافیایی ظهور کرد.
وی ادامه داد: در واقع هنر اسلامی محصول تمدنی است که طی چندین قرن در قلمرو وسیع اسلام شکوفا بود و سنتهای هنری پایداری نیز به بار آورد. قلمرو هنر اسلامی محدودههای وسیع از آفریقای شمالی، آسیای مرکزی و هند تا اروپای شرقی و اسپانیا را در برمیگیرد.
حسینآبادی با اشاره به اینکه هنر اسلامی هنری است که در جامعه مسلمانان نه لزوما توسط آنها رواج داشته باشد و تأثیر فرهنگ اسلامی و منطقهای در آن به خوبی نمایان است، اظهار کرد: هنر اسلامی هنری نیست که فقط به آیین اسلام ارتباط داشته باشد. اصطلاح اسلام نه تنها به مذهب بلکه به فرهنگ غنی مردمانی که در سرزمینهایی که آیین اسلام در آن رواج دارد نیز اشاره دارد.
مفاهیم تحت تأثیر عوامل منطقهای و بومی در جوامع اسلامی را هنر اسلامی میگویند
وی اظهار کرد: همچنین به آن دسته از مفاهیم که درون جوامع اسلامی تحت تاثیر عوامل منطقهای و بومی بوجود آمده را هنر اسلامی میگویند، هنر اسلامی از مهمترین دستاوردهای بشری در عرصه هنر است که شامل معماری، خوشنویسی، نقاشی، شعر، سفالگری و کاشیکاری، قالیبافی و منسوجات، هنرهای نمایشی و ... میشود که یکی از مهمترین نمودهای هنر اسلامی معماری است، بخصوص مساجد چهار ایوانی و ستوندار که معرف هنر اسلامی هستند.
این هنرمند برجسته مهمترین ویژگی بصری در هنرهای اسلامی که در همه ادوار به صورت ثابت تکرار شده است را عبارتند از، سطوح پرتزیین، وجود عنصر خط و خوشنویسی، استفاده از نقوش اسلیمی و کاربست هندسه دانست.
فقر دنیوی و ناچیزشمردن دنیا؛ اصول و معیار هنر اسلامی
حسینآبادی در خصوص مؤلفههای هنر اسلامی عنوان کرد: هنر اسلامی وامدار رموزی نهفته در ماهیت اسلام است، تمدن اسلامی نمونه عالی تمدن سنتی است که در آن میتوان قواعد ثابت مشخصی را مشاهده کرد که بر کل تمدن در زمان و مکان سیطره داشته است، اصول و معیارهای هنر اسلامی شامل توحید، حسن و زیبایی، غیرتمثالی، فقر دنیوی، ناچیزشمردن دنیا، قدسیت و نمادگرایی است.
وی در پاسخ به این سوال که تمایز هنر اسلامی با دیگر هنرها در چیست، اظهار کرد: حقیقت و حکمت هنر اسلامی در گذشتن از ظواهر کثرت و رسوخ به باطن امور و شهود فقر ذاتی و عدم ماهوی آنان در قبال حق است، تفکر حقیقی در این نگاه، گذشتن از حجاب کثرت و شهود حق در تمامی موجودات است، برای هنرمند هر نقشی و خیالی، حسن و جمالی از حق است و یا هردم از روی حق نقشی در خیال هنرمند ایجاد میشود اما هنر و هنرمند جدید نه تنها با روی حق سروکار ندارد بلکه عالم باقی را به هیچ میگیرد و به عالم خاکی چسبیده است و قربی به نفس اماره و عالم فانی پیدا کرده است.
این هنرمند برجسته در ادامه گفتههای خود در پاسخ به این سوال که در خصوص هنر کاشیکاری حرم رضوی و پایانامهای که در این زمینه انجام دادهاید با اشاره به تاریخچه این هنر، عنوان کرد: از جمله تزئینات در معماری ایران، سنگکاری، آجرکاری، گچبری و کاشیکاری است، آجرهای لعابی که در قاببندیهای فیگورال استفاده میشدند، در معماری آشوریان، بابلیان و هخامنشیان به کار میرفتند. این روش در دوره پارتها شناخته شده بود و بعد در آسیای مرکزی و افغانستان دوباره به کار گرفته شد.
کاشی؛ تاج بزرگترین دستاورد تزئینات معماری ایران
وی ادامه داد: کاشی رشد چشمگیری در معماری داشت که به قول آرتور آپهام پوپ بزرگترین دستاورد ایران در زمینه تزئینات معماری است، قدمت این پوشش در اصل به دوران بابلیها برمیگردد، اولین آثار کاشیکاری بازمانده در معبد چغازنبیل در خوزستان از قرن سیزدهم ق.م کشف شده در لرستان نیز کاشیهایی از قرن دوازدهم تا هفتم ق.م کشف شده از دوران هخامنشی بسیاری نمونههای کاشیهای رنگین در ساختمانهای شوش و تخت جمشید موجود است.
حسینآبادی با اشاره به اینکه هنر کاشیکاری در دوران ساسانیان ادامه یافت که در کاوشهای فیروزآباد و نیشابور آثاری از آن بدست آمده است، اظهار کرد: با ظهور اسلام اثری از این صنعت یافت نشده است، در اواسط قرن نهم و سوم ق، هنر کاشیکاری احیاء شد که آثاری در بینالنهرین بدست آمده است در ایران تا قرن پنجم ق، تولید کاشی ناشناخته بود، اولین کاشیکاری در شهر غزنه که جز افغانستان امروزی است یافت شد و در دوران سالجقه قرن هفتم ق، ظروف سفالی و کاشیکاری توسعه چشمگیری داشت و شهر کاشان یکی از مراکز مهم تولید کاشی به شمار میآمد و مدتها دو واژه کاشان و کاشی مترادف هم بودند.
کاشیکاری بناهای مذهبی در دوره ایلخانان رواج یافت
این هنرمند ادامه داد: از این دوره به بعد شاهد نمونههای زیادی در همه نقاط ایران هستیم، حمله مغول در همان قرن تا مدتی در این هنر وقفه انداخت، ولی با آغاز آرامش نسبی بخصوص در دوره ایلخانیان و با احداث بناهای مذهبی بار دیگر هنر کاشیکاری رونق گرفت که نمونه آن مسجد با عظمت سلطانیه است.
کاشان؛ مرکز صنعت سفالسازی در اوایل دوران اسلامی
حسینآبادی در تعریفی از هنر کاشیکاری، افزود: کاشی قطعات سفالین با یک رویه لعاب هستند که به آن کاچی هم میگفتند، نام آن از شهر کاشان اقتباس شده که در اوایل دوران اسلامی به عنوان مرکز صنعت سفالسازی مشهور بود و کاشیکاری چشمگیرترین ویژگیهای هنر اسلامی است.
وی ادامه داد: جز مهم کاشی، لعاب است، لعاب سطحی شیشه مانند است که دو عملکرد دارد، تزئینی و کاربردی، کاشیهای لعابدار نه تنها باعث غنای سطح معماری مزین به کاشی میشوند بلکه به عنوان عایق دیوارهای ساختمان در برابر رطوبت و آب، عمل میکنند.
این هنرمند در خصوص انواع کاشی بیان کرد: میتوان به کاشی زرین فام، کاشی معقلی، کاشی هفترنگ، کاشی معرق اشاره کرد.
وی در پاسخ به این سوال که دلیل انتخاب شما برای کاشیکاریهای حرم به عنوان پایاننامه چه بوده است، عنوان کرد: انتخاب عنوان پایاننامه تقریبا جز مشکلترین انتخابهای دوران تحصیلی در مقطع ارشد و دکترا است، من هم مانند بسیاری دیگر از دانشجویان مدت طولانی در حال بررسی عناوین مختلف بودم و به نتیجه دلخواهم که شور پژوهش را در من برانگیزد نمیرسیدم، چندین ماه بود که من هر روز در حرم مطهر حتی برای مدت کوتاهی حضور داشتم، این مداومت چشم من را به برخی از نقوش جاندران ذیروح که متمایز از نقوش گیاهی و هندسی بود جلب کرد، تا اینکه روزی با یک مشاهده میدانی کوتاه و گذرا تعداد دیگری از نقوش را مشاهده کردم.
حسینآبادی ادامه داد: علاقه مهمترین بخش در انتخاب موضوع است که باعث انگیزه و پیشگیری از دلسردی در پژوهش میشود، علاقه من به این ساحت مقدس، حیوانات، عناصر تصویری و کاشیکاری همه در یک عنوان جمع شده بود «نقوش جانداران در کاشیکاریهای حرم امام رضا(ع)»، علاوه بر علاقه، موضوع در سطح منطقهای، ملی یا جهانی ارزشمند بود، مخصوصا که مشهد در سال 2017 پایتخت معنوی جهان اسلام شده است، من انتخاب این موضوع را خارج از الطاف امام مهربانیها نمیدانم و هرگز گمان نمیبردم که آن مشاهده میدانی مختصر تا این حد وسیع و گسترده باشد، رقمی قریب به 1107 نقش جاندار ...!
این هنرمند در خصوص رشته ارتباط تصویری و شاخههای آن، بیان کرد: گرافیک یا ارتباط تصویری، زبان تصویری است، طراحی گرافیک فرآیند ارتباطات بصری و حل مسئله از طریق استفاده از تایپ، فضا، تصویر و رنگ است، در بین زبانهای مختلف و گویشهای متفاوت به راحتی میتوان با انتقال مفاهیم از طریق تصاویر ارتباط برقرار کرد، طراحی گرافیک خلق یا سامان دادن سلسلهای از عوامل بصری برای بیان یک مفهوم یا پیام و اطلاعات در جهت هدفی مشخص و معین است، ارتباط تصویری شامل حیطههای متعدد و وسیعی است از قبیل، طراحی پوستر، آرم و نشانه، آگهیهای تبلیغاتی، تایپوگرافی، طراحی صفحات وب، طراحی چاپ برای بستهبندی، تصویرسازی، غرفهآرایی، عکاسی و ... است.
وی ادامه داد: هنرمند طراح گرافیک باید با شاخههای مختلف هنری آشنایی داشته باشد و با علومی مثل جامعهشناسی، بازاریابی، روانشناسی و ادبیات آشنا باشد، زیرا پیام با توجه به مخاطب و سطح فرهنگی، اقتصادی، علاقه و خواستههایش تولید میشود.
حسینآبادی در پاسخ به این سوال که این رشته در جامعه چه کارایی دارد، افزود: فرصتهای شغلی زیادی برای فارغالتحصیلان این رشته وجود دارد و تنها بخشی از کار طراحان گرافیک تبلیغات است که محدوده خاصی ندارد و در زمینههای فرهنگی و تجاری متغییر است، به علاوه حیطههای مختلفی که ذکر آن شد در حیطه کار طراحان گرافیک قرار دارد، در ایران دو شاخه عمده کاری برای یک طراح گرافیک وجود دارد، چاپ و انتشارات، طرحی که در نهایت با چاپ و تولید انبوه سروکار دارد، مثل طراحی پوستر و صفحهآرایی و ... و دیگری گرافیک تلویزیونی مثل طراحی تیتراژ، تیزر و حتی رنگ لباس در برنامهها است.
این هنرمند در ادامه گفتههای خود با اشاره به صنفی متشکل از این هنر، اظهار کرد: انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، Society Designers Graphic Iranian به اختصار IGDS ، اولین انجمن رسمی و قانونی مستقل طراحان گرافیک ایران در وزارت کار و امور اجتماعی ثبت شد.
وی در خصوص حضور در جشنوارههای هنری داخلی و خارجی، بیان کرد: تاکنون قصد شرکت در هیچکدام از جشنوارههای داخلی و خارجی را نداشتهام. اولین حضور من در پانزدهمین جشنواره رضوی بود سال 1381 بود، مراسم اختتامیه آن در بخش هنری در سیستان و بلوچستان برگزار شد که به لطف خدا و امام مهربانیها حائز کسب مقام در بخش پوستر شدهام.
