عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی:
انقلاب مشروطه جنبه تکاملی داشت
استاد تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه راههایی که جامعه ایران برای مقابله با استعمار و استبداد داشت جنبش و انقلاب بود، گفت: انقلاب مشروطه در ایران جنبه تکاملی دارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، ایسنا نوشت: هادی وکیلی با اشاره به 14 مرداد ماه و سالروز صدور فرمان مشروطیت اظهار کرد: آنچه به عنوان جنبش مشروطه که در سال 1285 شمسی رخ داد به نوعی استمرار و ادامه حرکتهایی بود که در سالهای قبل و در قرن نوزدهم میلادی در ایران رخ داده بود.
وی ادامه داد: از دوران قاجار خواسته یا ناخواسته مسائلی از جمله عقب ماندگی قاجار در رویارویی با غرب و رویارویی با برخی کشورهای همسایه مثل روسیه پیش آمد و جامعه ایران با پدیدهی نوظهور استعمار که با استبداد داخلی همراهی داشت، مواجه شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: راههایی که جامعه ایران برای مقابله با استعمار و استبداد خود از آن استفاده کرد روش جنبش٬ نهضت و انقلاب بود و این سابقه در کشور ما شروع شد و قیام مردم تهران علیه قرارداد ترکمنچای و بعد از آن نهضت تنباکو و قرارداد رویتر و نهایتا انقلاب مشروطه که ریشه در زمان معاصر دارد.
وکیلی با بیان این که انقلاب مشروطه جنبه تکاملی دارد، عنوان کرد: ما در تمامی این حرکتها تکامل را شاهد هستیم، مثلا نهضت تنباکو به نسبت حرکتهای بعد پختهتر است و انقلاب مشروطه شکل کاملتر و مردم خواهان تغییرات اساسی و بنیادی در ساختار حکومتی هستند.
وی اظهار کرد: مهمترین مطالبه مردمی در انقلاب مشروطه تاسیس عدالت خانه بود و مردم خواستار عدالت خواهی بودند، صدور فرمان مشروطیت برای ساختار استبدادی که وجود داشت درخواست عدالت و دادخواهی و به نوعی مسدود کننده مسیر استبدادگران بود.
این استاد تاریخ با اشاره به این که در کنار مطالبه اصلی یک مطالبه دیگر هم مطرح شد، گفت: مطالبه دیگر مردم علاوه بر عدالتخانه٬ در خواست آزادی از جمله آزادی بیان در مسائل سیاسی بود که بخشی از این نوع تفکر محصول روند طبیعی حرکت مشروطه و بخشی از اندیشههای نوظهور بود که به ایران آمده بود.
وکیلی خاطرنشان کرد: وجود این اندیشههای نوظهور باعث بدفهمی در مسائل مشروطه و دموکراسی و آزادی بود، زیرا جامعه ایران با این مسایل آشنایت نداشت و حتی روشن فکران نیز اطلاعی نداشتند، ثانیا برخی از این مفاهیم با مبانی فکری ودینی اندیشههای بومی ایران و اسلامی سازگاری نداشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: به دلیل این ناسازگاری برخی منازعات و تنشها بروز کرد از جمله میرزا ملک خان که تنشهایی با این موضوعات داشت .
وی با بیان اینکه تجدد دوران مشروطه درست و براساس الگوی مبتنی مدرنیسم نبود، افزود: در تمامی جنبشهای معاصر در قرن اخیر روحانیت حضور داشته و روحانیت علاوه بر این که مشروطیت را حمایت میکرد اما با قرائتی از مشروطه که با برخی اصول اسلامی ناسازگار بود مخالفتهایی نشان داد .
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد عنوان کرد: روحانیون تلاش میکردند ابعاد مشروطه و تجدد را با سنت ایرانی هماهنگ کنند، از جمله آخوند خراسانی و آیت الله نائینی و برخی دیگر از جمله شیخ فضل الله نوری در قلمرو ذهنیت و عینیت تعارضی بین تجدد در غرب و تفکر اسلامی میدید و در بخشی از موارد این تعارضها را تشخیص میداد.
وی افزود: یک مناظره بین شیخ فضل الله نوری و آیت الله طباطبایی و آیت الله بهبهانی وجود داشت که شیخ فضل الله نوری ابراز کرد که در روزنامهای در حزب مشروط به ائمه توهین شده و آزادی به معنای توهین به ائمه اطهار نیست.
وکیلی با بیان اینکه این منازعهها و اختلافها حل نشد و با وجود مشکلات پیچیدهی سیاسی و اقتصادی کشور سالها٬ جامعه ایران با این مسائل مواجه بود، بیان کرد: فقدان رشد، شعور و سیاست ناکافی و دخالتهای شرق و غرب و نهایتا جنگ جهانی اول و دوم باعث شد مشروطه به دست آمده به شدت با تهدید مواجه شود.
وی تصریح کرد: نهایتا وقتی رضاخان آمد مشروطه به خط پایان خود رسید و آرمانهای مشروطه به فراموشی سپرده شد، از سال 1285 تا 1357 یعنی 72 سال کشور ایران نظام مشروطه را داشت اما عملا به جز دو و سه سال اول قوانین مشروطه در ایران پیاده نشد.
این استاد تاریخ خاطرنشان کرد: در زمان پهلوی اول و دوم تفکیک قوا و رعایت آزادی مدنی و غیره به فراموشی سپرده شد و مشروطه اگر در اصول خود می توانست خوب باشد در پیاده شدن در ایران به بن بست رسید و جامعه ایران به سمت الگویی پختهتر و بهتر که انقلاب اسلامی ایران بود پیشرفت.
وی ادامه داد: از دوران قاجار خواسته یا ناخواسته مسائلی از جمله عقب ماندگی قاجار در رویارویی با غرب و رویارویی با برخی کشورهای همسایه مثل روسیه پیش آمد و جامعه ایران با پدیدهی نوظهور استعمار که با استبداد داخلی همراهی داشت، مواجه شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: راههایی که جامعه ایران برای مقابله با استعمار و استبداد خود از آن استفاده کرد روش جنبش٬ نهضت و انقلاب بود و این سابقه در کشور ما شروع شد و قیام مردم تهران علیه قرارداد ترکمنچای و بعد از آن نهضت تنباکو و قرارداد رویتر و نهایتا انقلاب مشروطه که ریشه در زمان معاصر دارد.
وکیلی با بیان این که انقلاب مشروطه جنبه تکاملی دارد، عنوان کرد: ما در تمامی این حرکتها تکامل را شاهد هستیم، مثلا نهضت تنباکو به نسبت حرکتهای بعد پختهتر است و انقلاب مشروطه شکل کاملتر و مردم خواهان تغییرات اساسی و بنیادی در ساختار حکومتی هستند.
وی اظهار کرد: مهمترین مطالبه مردمی در انقلاب مشروطه تاسیس عدالت خانه بود و مردم خواستار عدالت خواهی بودند، صدور فرمان مشروطیت برای ساختار استبدادی که وجود داشت درخواست عدالت و دادخواهی و به نوعی مسدود کننده مسیر استبدادگران بود.
این استاد تاریخ با اشاره به این که در کنار مطالبه اصلی یک مطالبه دیگر هم مطرح شد، گفت: مطالبه دیگر مردم علاوه بر عدالتخانه٬ در خواست آزادی از جمله آزادی بیان در مسائل سیاسی بود که بخشی از این نوع تفکر محصول روند طبیعی حرکت مشروطه و بخشی از اندیشههای نوظهور بود که به ایران آمده بود.
وکیلی خاطرنشان کرد: وجود این اندیشههای نوظهور باعث بدفهمی در مسائل مشروطه و دموکراسی و آزادی بود، زیرا جامعه ایران با این مسایل آشنایت نداشت و حتی روشن فکران نیز اطلاعی نداشتند، ثانیا برخی از این مفاهیم با مبانی فکری ودینی اندیشههای بومی ایران و اسلامی سازگاری نداشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: به دلیل این ناسازگاری برخی منازعات و تنشها بروز کرد از جمله میرزا ملک خان که تنشهایی با این موضوعات داشت .
وی با بیان اینکه تجدد دوران مشروطه درست و براساس الگوی مبتنی مدرنیسم نبود، افزود: در تمامی جنبشهای معاصر در قرن اخیر روحانیت حضور داشته و روحانیت علاوه بر این که مشروطیت را حمایت میکرد اما با قرائتی از مشروطه که با برخی اصول اسلامی ناسازگار بود مخالفتهایی نشان داد .
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد عنوان کرد: روحانیون تلاش میکردند ابعاد مشروطه و تجدد را با سنت ایرانی هماهنگ کنند، از جمله آخوند خراسانی و آیت الله نائینی و برخی دیگر از جمله شیخ فضل الله نوری در قلمرو ذهنیت و عینیت تعارضی بین تجدد در غرب و تفکر اسلامی میدید و در بخشی از موارد این تعارضها را تشخیص میداد.
وی افزود: یک مناظره بین شیخ فضل الله نوری و آیت الله طباطبایی و آیت الله بهبهانی وجود داشت که شیخ فضل الله نوری ابراز کرد که در روزنامهای در حزب مشروط به ائمه توهین شده و آزادی به معنای توهین به ائمه اطهار نیست.
وکیلی با بیان اینکه این منازعهها و اختلافها حل نشد و با وجود مشکلات پیچیدهی سیاسی و اقتصادی کشور سالها٬ جامعه ایران با این مسائل مواجه بود، بیان کرد: فقدان رشد، شعور و سیاست ناکافی و دخالتهای شرق و غرب و نهایتا جنگ جهانی اول و دوم باعث شد مشروطه به دست آمده به شدت با تهدید مواجه شود.
وی تصریح کرد: نهایتا وقتی رضاخان آمد مشروطه به خط پایان خود رسید و آرمانهای مشروطه به فراموشی سپرده شد، از سال 1285 تا 1357 یعنی 72 سال کشور ایران نظام مشروطه را داشت اما عملا به جز دو و سه سال اول قوانین مشروطه در ایران پیاده نشد.
این استاد تاریخ خاطرنشان کرد: در زمان پهلوی اول و دوم تفکیک قوا و رعایت آزادی مدنی و غیره به فراموشی سپرده شد و مشروطه اگر در اصول خود می توانست خوب باشد در پیاده شدن در ایران به بن بست رسید و جامعه ایران به سمت الگویی پختهتر و بهتر که انقلاب اسلامی ایران بود پیشرفت.
