مبنا قرار دادن فطرت مشترک و احترام متقابل به حقوق دیگران؛ بهترین تعامل با هم‌نوعان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام علی(ع) در بخشی از نامه 31 نهج‌البلاغه در رابطه با توصیه‌های اجتماعی فرموده است: ای پسرم! خود را بین خود و غیر خود میزان قرار بده؛ پس، هرچه برای خود دوست داری برای دیگران نیز دوست بدار و آن‌چه برای خود نمی‎پسندی، برای او نیز مپسند و ظلم نکن؛ همان‌گونه که دوست نداری به تو ظلم شود و نیکی کن؛ همان‌گونه که دوست داری به تو نیکی شود و آن‌چه از دیگران زشت می‎شماری، برای خود نیز زشت بدان و از مردم راضی باش، به همان چیزی که از جانب خود برایشان راضی می‎شوی و آن‌چه نمی‎دانی نگو، هر چند آن‌چه آن‌چه می‎دانی اندک باشد و چیزی که دوست نداری به تو گفته شود، به دیگری نگو.
و بدان  که خودپسندی برخلاف درستی و آفت عقل‌هاست؛ پس بکوش در به دست آوردن دسترنج خویش و ذخیره کننده آن برای دیگری نباش و زمانی‎که به هدف خود راه یافتی، در برابر خدا خاشع‌ترین حالت را داشته باش. و بدان که راهی در پیش داری با مسافتی طولانی و مشقتی شدید و بی‎نیاز نیستی در این راه از کوشش و طلب نیکو و از توشه‌ای که تو را به مقصد برساند به همراه سبک‌باری، پس، پیش از توان بر دوش خود بار نکن که سنگینی آن باعث هلاکت تو باشد و وقتی از مستمندان یافتی کسی را که توشه تو را تا روز قیامت به دوش بگیرد و فردا که به آن محتاج می‎شوی به تو بازگرداند.این‌را غنیمت شمار و بر او باور کن و بر او بیفزای؛ در حالی‎که امروز بر آن قدرت داری زیرا ممکن است بعداً در پی او بگردی و او را نیابی و اگر کسی در حال دارایی از تو قرض خواست، غنیمت بدان که در روز سختی‎ات به تو ادا کند.
بخشی از موفقیت هر انسان، به چگونگی ارتباط با سایر انسان‌ها بستگی دارد.این مهم است که ما برخورد صحیحی با مردم داشته باشیم و برای آنها ارزش قائل شویم؛ در قبال همه انسان‌ها مسئولیت‌شناس باشیم و خود را از آنان جدا ندانیم؛ به همین دلیل در تعالیم اسلامی سفارش‌هایی وارد شده است که تکمیل کننده اخلاق و یاری‌رساننده به انسان در امور زندگی است.
ارتباط یک انسان با دیگر انسان‌ها در روابط اجتماعی، خود انسان است.انسان فطرتی دارد که به‌وسیله آن، خوب و بد را از هم بازمی‎شناسد؛ از این‌رو می‎فرماید: «ای پسرم! خود را بین خود و غیر خود میزان قرار بده».
انسان همیشه به‌دنبال جلب منفعت برای خود است؛ از اینرو خود انسان بهترین معیار برای تعیین نوع برخورد با دیگران است.همان‌گونه که انسان برای منفعت دنیا و آخرت خود برنامه‌ریزی می‎کند، باید دیگران را نیز به راه‌های خوشبختی، رفاه، آزادی، موفقیت و سعادت رهنمون باشد کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه می‎فرماید: «هرچه برای خود دوست داری، برای دیگری نیز دوست بدار».
انسان همیشه به‌دنبال دفع ضرر از خود است؛ او هیچ‌گونه حاضر نمی‎شود به جسم، مال و جان خود ضرر بزند اگر ضرری وارد شد، درصدد جبران آن برمی‎آید؛ همین رفتار، شایسته‌ترین نوع برخورد با دیگران است؛ یعنی انسان بر آن باشد که دیگران نیز از دست و زبان او آسوده باشند و ضرری به دیگران است؛ یعنی سعی انسان بر آن باشد که دیگران نیز از دست و زبان او آسوده باشند و ضرری به دیگران وارد نسازد و اگر وارد ساخت، در صدد رفع آن برآید.
وجود انسان به‌گونه‌ای است که ظلمی را برنمی‎تابد و حاضر نیست بدون دلیل، حق او ضایع شود؛ حتی زمانی‎که ظلمی را تحمل می‎کند، برای این است که منفعتی بالاتر به دست آورد؛ چنین انسانی باید متوجه باشد که دیگران نیز همانند او از ظلم و بی‎عدالتی گریزان هستند، بهترین تعامل با هم‌نوعان، مبنا قرار دادن فطرت مشترک و احترام متقابل به حقوق دیگران است؛ یعنی هیچ‌کس در حق دیگری ظلم نکند و هیچ‌کس از حقوق دیگران نکاهد.
کدام انسان، نیکی و احسان را در حق خود نمی‎پسندد؟! کیست که از نیکوکاری و بخشش نسبت به خود خوشحال نباشد؟! همه انسان‌ها از این‌که کسی در حق‌شان نیکی کند و خیری به او برساند شادمان و خرسند می‎شوند؛ پس همان‌گونه که خود، نیکی و احسان را می‎پسندی، در صورت توانایی، آن‌را از دیگران دریع مدار کمااینکه امام علی(ع) می‎فرماید: «نیکی کن، همان‌گونه که دوست داری به تو نیکی شود».
قبیح و زشت دانستن کارهای بد، در نهاد آدمی قرار داده شده است.انسانی‌که از نفس سالم برخوردار است و آیینه خدادادی خود را زیر غبار نافرمانی از دست نداده، بدی‌ها را می‎شناسد و برخوردهای بد و قبیح را از دیگران نمی‎پسندد؛ چنین انسانی شایسته است، در برخورد با دیگران نیز رفتار خویش را از هر آن‌چه موجب ناراحتی دیگران می‎شود، پیراسته کند کمااینکه امام علی(ع) فرموده است: «آن‌چه از دیگران زشت می‎شماری، برای خودت زشت بدان».
چه رفتار و برخوردی از مردم، رضایت تو را به‌دنبال دارد؟ پاسخ به این سؤال، تعیین‌کننده رفتار درست با مردم خواهد بود کمااینکه امام علی(ع) فرموده است: «و از مردم راضی باش به همان چیزی که از جانب خود برایشان راضی می‏شوی».
تواضع و فروتنی از بهترین راهکارهای تعامل صحیح با دیگران است؛ از این‌رو انسان خودپسند، هیچ‌گاه نمی‎تواند ارتباط صحیحی با اطرافیان خود برقرار کند؛ زیرا خود را بالاتر از همه می‎بیند و این زمینه تعامل با دیگران را کاهش می‎دهد؛ به همین دلیل، اهل اندیشه و صاحبان عقل، خودپسندی را آفت عقل و مانع رسیدن به مقصد می‎دانند.امام علی(ع) می‌فرماید: «و بدان که خودپسندی برخلاف درستی و افت عقل‌هاست».
شیرینی روابط اجتماعی در بخشش و نیکوکاری به دیگران است. به‌ اندازه‌ صلح و صفا و صمیمیت و گرمی بین آحاد جامعه گسترش پیدا می‎کند؛ همچنین به میزان گسترش بخل در یک محیط انسانی، بدی، کینه، دلسردی، ناامیدی و هزاران گرفتاری اجتماعی، دامن‌گیر روابط انسانی می‎شود.از منظر امیرمؤمنان علی(ع) انسان در زندگی خود باید اولاً به‌دنبال کسب روزی حلال باشد و از دسترنج خود استفاده کند و ثانیاً پس از مصرف، آن‌چه را که باقی مانده است، به نیازمندان عطا کند؛ چراکه در صورت ذخیره کردن نیز به دیگران خواهد رسید و فایده‌ای برای او نخواهد داشت کمااینکه امام علی(ع) فرموده است: «در به دست آوردن دسترنج خود بکوش و برای دیگری پس‌انداز مکن» و در حدیث دیگری  می‎فرماید: «ای پسر آدم! تو خود وصی خویش باش و از مال خود همان‌گونه در راه خدا انفاق کن که می‎خواهی پس از تو چنان کنند».
انسان در زندگی خود به موفقیت‌ها و پیروزی‎هایی دست می‎یابد؛ این پیروزی‌ها ممکن است زمینه دور شدن انسان از خدا را فراهم آورد؛ چراکه اگر انسان دست خدا و یاری و پشتیبانی او را در موقعیت‌های خود نبیند، تکبر ورزیده، از راه سعادت دور خواهد شد.چنین انسانی در روابط اجتماعی نیز طبق قوانین خدا رفتار نخواهد کرد و در این‌صورت، علاوه‌بر خودش، جامعه نیز آسیب خواهد دید کمااینکه امما علی(ع) در این رابطه می‎فرماید: «و زمانی‌که به هدف خود راه یافتی، در برابر خدا خاشع‌ترین حالت را داشته باش».
خداوند متعال در سوره مبارک نصر به پیامبر(ص) دستور می‎دهد، هنگام موفقیت و پیروزی، بیشتر خدا را یاد کند و حمد و تسبیح خدا را سرلوحه کارهای خود قرار دهد.
انفاق و کمک‌رسانی به دیگران، مهم‌ترین عامل تحکیم روابط اجتماعی و اصلاح روابط انسانی است و چون روحیه انفاق و نیکوکاری بر پایه ایمان به آخرت و باور حیات پس از مرگ استوار است امام علی(ع) مخاطب را به سختی‌های راه آخرت متوجه می‎کند که عبور از آنها جز با انفاق در راه خدا و گذشتن از مال، غیر ممکن است.انسانی که به‌دنبال نجات است باید برای عبور از این سختی‎ها اندیشه کند.
وابستگی به دنیا، بار انسان را بیشتر و عبور از گردنه‌های سخت قیامت را مشکل‌ترخواهد کرد همچنین جمع مال از راه حلال، مسئولیت انسان را بیشتر می‎کند.بهترین راه برای طی نمودن مسیر قیامت تا بهشت این است که انسان بار خود را سبک کند و با انفاق مال در راه خدا، راه رسیدن به بهشت را برای خود هموارتر سازد.
اگر انسان این حقیقت را باور کند، هرگز به کم راضی نمی‎شود و هرچه در توان دارد برای آخرت ذخیره می‎کند و لحظات زندگی را غنیمت می‎شمارد و هر زمان سائلی از او چیزی خواسته از این فرصت برای توشه برداشتن برای آخرت استفاده می‎کند کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «در حالی‎که امروز بر آن قدرت داری؛ زیرا ممکن است بعداً در پی او بگردی و او را نیابی».بخشیدن هنگام توانگری موجب می‎شود انسان به وقت تنگدستی، از سختی نجات یابد کمااینکه در آیه 245 سوره بقره در این رابطه آمده است: «مَّن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ؛ كيست آن كس كه به [بندگان] خدا وام نيكويى دهد تا [خدا] آن را براى او چند برابر بيفزايد و خداست كه [در معيشت بندگان] تنگى و گشايش پديد می‎‏آورد و به سوى او بازگردانده می‎‏شويد».