پیامدهای ظلم به دیگران در کلام امیر

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام علی(ع) در بخشی از نامه 53 خود در نهج‌البلاغه در رابطه با «حکومت رحمت و عدالت» فرموده است: «ترحم و مهربانی نسبت به عامه مردم و محبت به آنها و احسان و نیکویی برایشان را به قلب خود تفهیم کن و هرگز نسبت به آنها، همانند حیوان درنده شکاری نباش که خوردن‌شان را غنیمت بشماری؛ زیرا عامه مردم، دو دسته‌اند؛ یا در دین برادر تو هستند یا در خلقت همتای تو که لغزشی از آنان بروز می‎کند و بیماری‎ها و شغله‌هایی برایشان عارض می‎شود و خطا، به دستان‌شان در حالت عمد و سهو واقع می‎گردد، پس، بخشش و گذشتِ خود را به ایشان عطا کن، همان‌گونه که دوست داری و خشنود می‎شوی که خدا از بخشش و گذشت خویش به تو عطا کند؛ زیرا تو بالادست آنهایی و پیشوا و صاحب امر تو، بالادستِ تو است و خدا، بالادستِ کسی است که تو را زمام‌دار قرار داده و از تو کفایت امر آنها را طلب کرده و تو را به‌واسطه آنها امتحان نموده است.
نسبت به خدا و درباره مردم از سوی خویش و از جانب بستگان خاص خود و هر کس از عامه مردمت که مورد علاقه تو است، انصاف را مراعات کن؛ پس اگر این‌کار را نکنی، ظلم می‎کنی و کسی‌‎که به بندگان خدا ظلم کند، خدا نیز علاوه‌بر بندگانش دشمن او خواهد بود و کسی‎که خدا با او دشمنی کند، حجت و دلیلش را باطل می‎کند و او همواره در جنگ با خداست تا زمانی‎که دست بکشد یا توبه کند و هیچ چیزی در تغییر نعمت خدا و تعجیل در عقوبت و کیفر او، مؤثرتر از ادامه ظلم نیست؛ زیرا خدا، شنونده دعای سرکوب‎شدگان و در کمین ظالمان است».
در این نامه امام علی(ع) پس‌از توصیه در مورد پایه‌های اصلی حکومت اسلامی و ضرورت خودسازی حاکم و خدمت‌رسانی به مردم، به لزوم مهربانی، محبت و احسان به مردم سفارش می‎کند و می‎فرماید: «ترحم و مهربانی نسبت به عامه مردم و محبت به آنها و احسان و نیکویی برایشان را به قلب خود تفهیم کن».
دستور امام علی(ع) به این مسئله، عظمت آموزه‌ها و قوانین اسلامی را نشان می‎دهد کمااینکه زیاد تفکر کردن به همراه دقت و توجه خاص در فهم یک امر، موجب نهادینه شدن آن امر در وجود انسان می‎شود و امام علی(ع) تاکید دارد که باید مهربانی، محبت و احسان به مردم در قلب حاکم اسلامی نفوذ کند.
باید توجه داشت «رحمت و مهربانی»، مرتبه نخستین دوستی و خوش‌رفتاری و «محبت»، درجه بالاتر و «لطف» آخرین درجه است و تفاوت این مراتب هم نسبت به موقعیت طبقات مختلف مردم مشخص می‎شود؛ در حقیقت بعضی از مردم شایسته رحمت دارند، برخی شایسته محبت و برخی سزاوار لطف هستند.
در روایتی از پیامبراکرم(ص) یکی‌از خصوصیات پیشوا و زمامدار شایسته، حُسن ولایت و زمامداری بیان شده تا جایی‎که باید نسبت به مردم همانند پدری مهربان باشد؛ ایشان می‎فرماید: حاکم باید نسبت به کسانی‎که تحت ولایت او قرار دارند، به نیکی زمامداری کند تا این‌که برای ایشان همچون پدری مهربان باشد.
امام علی(ع) در مقام تاکید بر این سفارش ـ که ثمره مراعات آن، حکومت بر دل‌های مردم است ـ نقطه مقابل آن‌را بیان کرده، مالک‌اشتر را از آن برحذر می‎دارد که مبادا نسبت به مردم همانند حیوان درنده‌ای باشد که به شکار کردن عادت کرده و خوردن حق مردم را غنیمت می‎شمارد.
براساس فرموده امام علی(ع) عامه مردم در حکومت اسلامی از دو نوع خارج نیستند: یا مسلمان‌اند که در آموزه‌های اسلام، مسلمانان برادر هم هستند و باید نسبت به هم عطوفت و مهربانی داشته باشند یا غیر مسلمان‌اند که در خلقت، هم‌نوع مسلمانان هستند و انسان‌ها باید نسبت به هم محبت داشته باشند؛ که این گفتار امام علی(ع) در حقیقت خط بطلان بر برخی ادعاهای دشمنان اسلام است که می‎گویند: مسلمانان برای غیر خود، حق حیات قائل نیستند یا اصرار دارند که دیگران به اجبار، دین آنها را بپذیرند.
امام علی(ع) به‌منظور تبیین وظایف حاکم اسلامی در قبال مردم، پس‌از بیان ضرورت مهربانی، محبت و احسان از سوی حاکم اسلامی، مالک‌اشتر را به مراعات انصاف نسبت به خدا و مردم امر می‎کند و می‎فرماید: نسبت به خدا و مردم از سوی خویش و از جانب بستگان خاص خود و هر کس از عامه مردم که مورد علاقه تو است انصاف  را مراعات کن کمااینکه انصاف از نصف به‌معنای «نیمه هر چیز» گرفته شده و مقصود این است که انسان حق دیگران را بدهد همان‌طور که حق خود را از دیگران می‎گیرد.
انصاف نسبت به خداوند متعال، همان اطاعت از اوامر و نواهی الهی در برابر نعمت‌ها و مواهب او است و حداقل مرتبه آن، تقسیم این مواهب و نعمت‌ها به‌صورت عادلانه بین خود و خدا است؛ به‌نحوی‎که مقداری از آنها را در راه رضای خدا انفاق کند، همان‌طور که برای خود نیز نگه می‎دارد.
آثار و پیامدهای ظلم به دیگران
یکی‌از راهکارهای پرهیز از گناهان، شناخت درست و کافی از آنهاست.امام علی(ع) با هشداری کوبنده، آثار ظلم به دیگران را در چند جمله شامل دشمنی با خدا و بی‎ثمر شدن عذر و بهانه، تغییر نعمت و تعجیل در عذاب الهی ذکر کرده است.
از نظر امام علی(ع) کسی‌که به بندگان خدا ظلم می‎کند، به دشمنی با خدا برخاسته است؛ زیرا خداوند عادل و حکیم دشمن ظالمان و یار مظلومان است؛ به همین دلیل خداوند متعال، جای هیچ عذر و بهانه‌ای در توجیه ظلم به دیگران باقی نمی‌گذارد و تنها راه نجات چنین شخصی، دست برداشتن از ظلم و پرهیز از دشمنی و خصومت با خداوند است؛ یعنی باید کاملاً از گناه خود توبه کند و حقوق از دست رفته مردم را به صاحبان حق برگرداند و جبران نماید.
غفلت از این حقیقت که «عالم محضر خدا است» زمینه‌ساز گرفتار شدن انسان به انواع گناهان است؛ به همین دلیل، امام علی(ع) تاکید می‎کند که خداوند، شاهد و ناظر اعمال بندگان و به‌طور کلی خاص در کمین ظالمان است و کردار آنها را رصد می‌کند.او هم بر ظلم ظالمان شاهد است و هم از فریاد و دعای ستمدیدگان و مظلومان آگاهی دارد؛ بنابراین ظالمان و ستمکاران نه تنها در قیامت به عقوبت اعمال خود خواهند رسید بلکه در این دنیا هم به کیفراعمال خود گرفتار خواهند شد.
طبق گفتار امام علی(ع) و انچه در دعای کمیل آمده «خدایا بر من ببخش گناهانی را که نعمت‌ها را تغییر می‎دهند، برخی از گناهان موجب تغییر نعمت‌های الهی و تبدیل سریع آنها به عقوبت و کیفر می‎شود و تداوم ظلم و اصرار بر ستم، بیش از سایر گناهان این اثر را در پی دارد».
در آیه 227 سوره شعرا آمده است: «إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانتَصَرُوا مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ؛ مگر كسانى‌كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده و خدا را بسیار به ياد آورده و پس از آن‌كه مورد ستم قرار گرفته‌‏اند يارى خواسته‌اند و كسانى‌كه ستم كرده‌‏اند به زودى خواهند دانست به كدام بازگشت‌گاه برخواهند گشت» همچنین خدای متعال در آیه 14 سوره فجر فرموده است: «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ؛ زيرا پروردگار تو سخت در كمين است».