شیخ اشراق همگونی ایرانی ـ اسلامی را به نمایش گذاشت

به گزارش ایکنا از همدان، هشتم مرداد ماه روز بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی(شیخ اشراق) است، فیلسوفی ایرانی که با بنیانگذاری مکتب اشراق فصلی نو از عرفان را برای مسلمانان باز کرد، شیخ شهاب‌الدین ابوالفتوح یحیی سهروردی، معروف به شیخ اشراق، شیخ شهید و شیخ مقتول، چهره برجسته‌ای در حکمت، فلسفه و عرفان در فرهنگ ایران است.
وی در سال 549 هـ . ق در سهرورد زنجان دیده به جهان گشود. اولین آموخته‌های او در سهرورد و سپس در مراغه نزد مجدالدین جیلی بود و در همان جا با فخررازی هم درس شد. او سپس به اصفهان رفت و نزد ظهیرالدین فارسی، علم و منطق را آموخت. در همین شهر بود که با افکار ابن سینا آشنا شد.

سهروردی درس و بحث خود را در مدرسه حلاویه آغاز کرد
سهروردی سفرهایش را به آناتولی و از آنجا به حلب سوریه ادامه داد. در حلب، مَلِک ظاهر، پسر صلاح الدین ایوبی، شیفته شیخ شد و از او خواست که در آنجا اقامت گزیند. از آن رو، سهروردی درس و بحث خود را در مدرسه حلاویه آغاز کرد. در همین مدرسه بود که شاگرد وفادارش شمس‌الدین شهرزوری به او پیوست.
بعد از گذراندن سالیانی در راه اعتلای فرهنگ ایرانی اسلامی، در 36 یا 38 سالگی بر اثر سوء ظنی به قتل رسید. جنازه شیخ را در روز جمعه آخر ذی‌الحجه سال587 هـ . ق از زندان بیرون آوردند. بدین ترتیب، سهروردی نیز سرانجامی همچون سقراط یافت. مزار او در شهر حلب مشهور است.
وی با دسترسی به منابع زرتشتی و تدبّر در حکمت ایرانی و یونانی، آموزه‌های بنیادین این دو شاخۀ شرقی و غربی حکمت را در حکمت و عرفان اسلامی به ظهور رسانده است.

سهروردی حکمت اشراق را به تکامل رسانده است
برخی بر این باورند که روش اشراقی را ابن سینا بنیان نهاده است؛ زیرا او در منطق‌المشرقین و سه فصل آخر اشارات و تنبیهات به این روش اشاره کرده است؛ ولی همه دوست‌داران فلسفه معتقدند سهروردی حکمت اشراق را به تکامل رسانده است. سهروردی نه تنها به نیروی عقل و قیاس برهانی اکتفا نمی‌کند، بلکه سیر و سلوک قلبی را نیز لازمه این راه می‌داند.
برای رسیدن به حقیقت و دستیابی به اسرار و رموز خلقت، تهذیب نفس و سیرو سلوک عرفانی جایگاه بسیار مهمی دارد و بلکه حرف اول را می‌زند، این خلاصه حکمت اشراق است که شیخ سهروردی به این فلسفه زندگی دوباره داد.

توجه ویژه سهروردی به زبان فارسی در نگارش آثار او را برجسته کرده است
این حکیم ایرانی از دو جنبه برجسته است؛ وی آموزه‌های بلند اسلامی را با اندیشه ناب فهلویون ایرانی درآمیخت و همگونی ایرانی ـ اسلامی را به نمایش گذاشت. اگر فردوسی، زبان ایرانی را در شاهنامه تجلی داد، شیخ اشراق، اندیشه ایرانی را در آثارش متبلور ساخت.
دومین ویژگی سهروردی به اذعان فلاسفه معاصر، شجاعت او در نگارش آثار به زبان فارسی است. شاید به سبب همین نگاه ویژه او به تفکر و زبان ایرانی بود که عده‌ای تنگ نظر، او را به شُعوبی‌گری (ملی‌گرایی ایرانی) متهم کردند.
شیخ اشراق کتاب عقل سرخ خود را چنین آغاز می‌کند: «حمد باد، مَلکی را که مُلک هر دو جهان در تصرف اوست. بُودِ هر که بُود، از بُودِ او بُوَد و هستی هر که هست، از هستی اوست. بودنِ هر که باشد، از بودنِ او باشد. هُوالاوَّلُ و الآخِرُ و الظاهِرُ و الباطِنُ و هُو بِکُلِ شیءٍ بَصیر.
و صلوات و تحیات بر فرستادگان او به خلق، خصوصاً بر محمد مختار که نبوت را ختم بدو کردند و بر صحابه و علماء دین رضوان الله علیهم اجمعین».
شهاب‌الدین سهروردی در کتاب عقل سرخ خود با زبانی نمادین بحث‌های فلسفی و عرفانی خود را مطرح و در بخشی از آن با توجه به داستان‌های شاهنامه اشاره‌های عرفانی خویش را بیان می‌کند. وی در این کتاب می‌نویسد: قاف نام کوهی است که بر قله آن سیمرغ، نماد ذات الهی، اقامت دارد. زال، که با مویی سپید به دنیا آمد و نمادی از خرد و پاکی است، پای کوه قاف رها شد. سیمرغ زال را به آشیانه خود برد و او را پرورش داد تا بزرگ شد و با رودابه ازدواج کرد و رستم از او زاده شد. رستم، قهرمان شاهنامه، که روح ایران حماسی تصور می‌شود، مردی است که در نهایت بر نفس خود پیروز شد.
هنگامی که شیخ شهاب‌الدین سهروردی در شهر حلب اندیشه‌های فلسفی و عرفانی خود را دنبال می‌کرد، گروهی در برابر اندیشه‌های فلسفی او به کارشکنی پرداختند و زمانی که ملک ظاهر به مخالفت با آنان پرداخت، شکایت خویش را نزد «صلاح‌الدین ایوبی» بردند و سرانجام با پیگیری‌های فراوان توانستند شیخ اشراق را در 587 هجری قمری زندانی و اعدام کنند.
پس از درگذشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی حکیم و فیلسوف ایرانی، افکار و سخنان وی در ایران و در کشورهای منطقه منتشر شد و افراد زیادی به شرح و تفسیر اندیشه‌های او پرداختند که از آن میان می‌توان به علامه حلی، شمس‌الدین شهروزی و ملاصدرا شیرازی اشاره کرد.

آثار و مکتوبات شیخ سهروردی
آثار سهروردی را می‌توان به چهار بخش کلی تقسیم کرد:
1- کتاب‌های فلسفی که به زبان عربی است: تلویحات، المقاومات، مطارحات و حکمة‌الاشراق از این جمله‌اند.
2- رساله‌های عرفانی که به زبان پارسی و عربی است: عقل سرخ، آواز پر جبرئیل، صفیر سیمرغ و لغت موران به پارسی؛ و هیاکل النور وکلمه التصوف به عربی.
3- ترجمه‌ها و شروحی که او بر کتب پیشینیان، قرآن و احادیث نوشته است. ترجمه فارسی رسالة‌الطیر ابن سینا و شرحی بر اشارات و تنبیهات ابن سینا و نیز تفاسیری بر چند سوره قرآن کریم از این گونه‌اند.
4- دعاها و مناجات‌نامه‌هایی که به زبان عربی است و...

به گزارش ایکنا کتاب قلندر و قلعه داستانی است بر اساس زنگی شهاب‌الدین سهروردی به قلم دکتر یحیی یثربی.
انتهای پیام