سنجش مقام مؤمنان بر اساس درجات اخلاص

برای عبادت‌ شرایطی تعیین شده که مهم‌ترین آن، اخلاص در نیت است. اهمیت اخلاص در اعمال، تا آنجاست که عمل بی‌اخلاص، نه تنها مقرب نیست؛ یعنی شخص را به خدا نزدیک نمی‌کند بلکه موجب دور شدن از بساط قرب ربوبی پروردگار نیز می‌شود.
حذیفة بن یمان می‌گوید از پیامبر اکرم(ص) معنای اخلاص را پرسیدم. حضرت فرمود «مُخْبِراً عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ جبرائیل امین، خبری را از جانب حضرت حق مرحمت کرد که عزّوجلّ فرمود أَنَّهُ قَالَ الْإِخْلَاصُ سِرٌّ مِنْ أَسْرَارِی؛ من از جبرئیل و او از خدا سؤال کرد. خدای سبحان نیز فرمود اخلاص سری است از اسرار من که در دل محبوب خود قرار می‌دهم».

اخلاص و ریا
یکی از راه‌های شناخت هرچیز، شناخت طرف مقابل آن است. در مقابل اخلاص که صفتی پسندیده و نیکو است، ریا قرار دارد. ریا یعنی اینکه به مردم نشان دهد برای خدا کار می‌کند؛ در حالی که برای خدا نباشد. ریا در متن کارهای عبادی، به بطلان عمل می‌انجامد. از این رو، در عبادت‌ها نیت را شرط می‌کنند و ریا را باطل کننده عمل می‌دانند. در خطبه شعبانیه از رسول خدا(ص) رسیده است که خدا را با نیت‌های صادق و قلب طاهر بخوانید.
از پیامبر اکرم(ص) نقل شده «اِنَّ لِکُلِّ حَقٍّ حَقیقَةُ و ما بلغَ عبدٌ حقیقةَ الاِْخلاصِ حَتّی لا یُحِبُّ أَنْ یُحَمد عَلی شَی ءٍ مِنْ عَمَلِه؛ به درستی که برای هر حقی حقیقتی است و انسان به حقیقت اخلاص نمی‌رسد مگر اینکه تمجید و ستایش مردم را (بر کارهای خود) دوست نداشته باشد».
همچنین در حدیثی از پیامبراکرم(ص) می‌خوانیم «ثلات لایغل علیهن قلب رجل مسلم اخلاص العمل لله عزوجل و النصیحة لائمة المسلمین و اللزوم لجماعتهم؛ سه چیز است که قلب هیچ مسلمانی نباید درباره آن خیانت کند (و همه مسلمین باید آن را رعایت کنند)؛ خالص کردن عمل برای خدا و خیرخواهی برای پیشوایان اسلام و ملازمت جماعت مسلمین و جدا نشدن از آن».
در حدیث دیگری از آن حضرت می خوانیم که اخلاص از اسرار الهی است «الاخلاص سر من اسراری استودعه قلب من احببته من عبادی؛ اخلاص یکی زا اسرار من است و آن را در قلب هر کس از بندگانم را که دوست بدارم به ودیعه می‌گذارم».
امیرمؤمنان علی(ع) می‌فرماید «الاخلاص اشرف نهایة؛ اخلاص باارزش ترین مقامی است که انسان به آن می‌رسد».
حضرت در تعبیر دیگری می‌فرماید «الاخلاص اعلی الایمان؛ اخلاص برترین مقام ایمان است». در تعبیر پرمعنای دیگری از همان امام می خوانیم «فی اخلاص الاعمال تنافس اولوا النهی و الالباب؛ رقابت عاقلان و اندیشمندان با یکدیگر در اخلاص عمل است».

سنجش مقام مؤمنان بر اساس درجات اخلاص
مسئله اخلاص تا آنجا اهمیت دارد که رسول اکرم(ص) تفاوت مقامات مؤمنان را در تفاوت درجات اخلاص می‌شمرد و می‌فرماید «بالاخلاص تتفاضل مراتب المؤمنین». 
امیرمؤمنان علی(ع) نیز آخرین مرحله یقین را اخلاص معرفی می‌کند و می‌فرماید «غایة الیقین الاخلاص».
اخلاص به قدری اهمیت دارد که مقدار مختصری از عمل که با آن باشد سبب نجات انسان می‌گردد؛ چنان که در حدیث رسول خدا(ص) آمده است «اخلص قلبک یکفک القلیل من العمل».
اخلاص تا آن حد اهمیت دارد که علی(ع) آن را عبادت مقربان درگاه خدا می‌شمرد و می‌گوید «الاخلاص عبادة المقربین».

اخلاص در کلام امام صادق(ع) و امام رضا(ع) 
از امام صادق(ع) درباره اخلاص چنین رسیده است «اخلاص به همه اعمال و رفتار انسانی، فضیلت و برتری می‌دهد و موجب قبول شدن اعمال و رضای خداوند می‌شود. پس کسی که خداوند اعمالش را قبول کند و از او راضی باشد، جزو بندگان مخلص خداوند است؛ اگرچه اعمالش خیلی کم باشد ولی اگر خداوند، اعمال کسی را قبول نکند، او مخلص نیست؛ اگرچه اعمالش بسیار باشد».
امام صادق(ع) مي‌فرمايد «اَلاِبْقاءُ علي الْعَمَلِ حَتّي يخْلُصَ اَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ؛ پايداري بر عمل تا آنجا كه خالص شود، سخت‌تر از خود عمل است».
در جای دیگری از امام صادق(ع) روایت است «انسان بنده خالص نمی‌شود مگر اینکه تعریف و تمجید و تکذیب او از طرف مردم در نظرش یکسان باشد چون می‌داند که تعریف و تکذیب آن ها واقعیت را تغییر نمی دهد. پس خوشحال نباش به تعریف کسی چرا که تمجید، مقام انسان را در نزد خدا زیاد نمی‌کند و بی نیازش نمی‌سازد از آنچه برایش مقدر گردیده است».
امام رضا(ع) نیز فرموده «خوشا به حال کسی که خالص گرداند عبادت را و دعا را از برای خدا و دل او مشغول نگردد به آنچه دو چشم او می‌بیند و یاد خدا را فراموش نکند؛ به واسطه آنچه گوش‌های او می‌شنود و دل او محزون نگردد به سبب آنچه خدا به دیگری عطا فرموده است».
این بحث را با حدیث دیگری از امام علی(ع) به پایان می‌بریم که فرمود «طوبی لمن اخلص لله العبادة و الدعاء ولم یشغل قلبه بما تری عیناه، و لم ینس ذکر الله بما تسمع اذناه و لم یحزن صدره بما اعطی غیره؛ خوشا به حال کسی که عبادت و دعایش را برای خدا خالص کند، و قلب خود را به آنچه می بیند مشغول ندارد و یاد خدا را با آنچه می‌شنود، به فراموشی نسپرد، درونش به خاطر نعمت‌هایی که به دیگران داده شده است، غمگین نشود».

انتهای پیام