از واجب‌ترین واجب‌ها تا بزرگترین گناه‌ها/ عاق والدین چیست

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، احسان و تكریم به پدر و مادر از جایگاه بسیار بلندی برخوردار است و خداوند همواره پس از بیان حكم وجوب پرستش، به احترام و تكریم پدر و مادر اشاره كرده و حكم می‌فرماید «بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً». با نگاهی به آیات در خصوص والدین به این امر پی خواهیم برد که نیكی به پدر و مادر در كنار توحید آمده است که این نیز بر اهمیت نیکی و احسان به پدر و مادر دلالت دارد.

آیاتی در خصوص وجوب پرشتش خدا و احسان به والدین
«لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»،[1]؛ «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»،[2]؛ «أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»،[3]؛ «وَ قَضى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»[4]؛ «یا بُنَیَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ»[5].
از این آیات معلوم می‌شود كه عقوق والدین بعد از شرك به خدا در شمار بزرگترین گناهان و یا خود این از بزرگترین آن هاست و از آن طرف هم معلوم می‌شود كه واجب‌ترین واجب‌ها احسان به پدر و مادر است.

شکر والدین هم ردیف شکر خداوند است
خداوند در آیه 14 سوره لقمان می‌فرماید « وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ؛ و انسان را در باره پدر و مادرش سفارش كرديم. مادرش به او باردار شد سستى بر روى سستى و از شير باز گرفتنش در 2 سال؛ شكرگزار من و پدر و مادرت باش كه بازگشت همه به سوی من است».
در این خصوص حدیثی از امام رضا(ع) آمده است که می‌فرماید «خداوند امر فرمود به شکرگزاری از خود و والدین. پس اگر کسی والدین را شکر نکند، خدا را شاکر نبوده است».
در قرآن از انبیاء الهی به عنوان نمونه بارز الگوی عملی احترام به والدین یاد شده که این درس مهم را از انبیاء می‌آموزیم. خداوند در مورد یحیی(ع) می‌فرماید «وَ بَرًّا بِوالِدَیْهِ»[۷] و در مورد عیسی(ع) می‌فرماید «وَ بَرًّا بِوالِدَتِی وَ لَمْ یَجْعَلْنِی جَبَّاراً شَقِیًّا؛ خداوند مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و جبار و شقی قرار نداده است».
همچنین در آیه 24 سوره اسراء می‌فرماید «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَهِ؛ و از سر مهربانى بال فروتنى بر آنان بگستر و بگو پروردگارا آن دو را رحمت كن چنانكه مرا در خردى پروردند». جناح به معنای پر و بال گستران است كه كنایه از مبالغه در تواضع و خضوع زبانی و عملی است مثل جوجه‌ای كه بال و پر خود را باز می‌كند تا مهر و محبت مادر را تحریك كند و او را به فراهم ساختن غذا وادار سازد از این‌كه در این آیه جناح مقید به ذُل شده استفاده می‌شود كه انسان باید در معاشرت و گفتگو با پدر و مادرش طوری رفتار كند كه پدر و مادر تواضع و خضوع او را احساس كنند و بفهمند كه او را در برابر آنها خوار می‌كند و نسبت به ایشان محبت و مهر دارد.
خداوند در سوره اسراء بعد از آنكه دستور می‌دهد كه نسبت به پدر و مادر نیكی و احترام و خضوع داشته باشید، می‌فرماید «رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُورًا؛ خدا به آنچه در دل‌های شماست از خود شما آگاهتر است؛ اگر همانا در دل اندیشه صلاح دارید خدا هركه را با نیت پاك به درگاه او تضرع و توبه كند البته خواهد بخشید».

آثار بی‌حرمتی به پدر و مادر 
از آثار بی‌حرمتی به والدین می‌توان به آیه 17 سوره احقاف اشاره کرد که خداوند در این آیه می‌فرماید «وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي وَهُمَا يَسْتَغِيثَانِ اللَّهَ وَيْلَكَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَيَقُولُ مَا هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ؛ و آن كس كه به پدر و مادر خود گويد اف بر شما آيا به من وعده مى‏‌دهيد كه زنده خواهم شد و حال آنكه پيش از من نسل‌ها سپرى [و نابود] شدند و آن دو به [درگاه] خدا زارى مى‌كنند واى بر تو ايمان بياور وعده [و تهديد] خدا حق است و[لى پسر] پاسخ مى‏‌دهد اين‌ها جز افسانه‌هاى گذشتگان نيست».
در تفسیر المیزان پیرامون این آیه شریفه می‌خوانیم و آنکه به پدر و مادرش گفت اف بر شما، تا کی مرا می‌ترسانید از اینکه دوباره زنده شوم؟ این همه مردم در گذشته مردند؛ کدامشان بازگشتند؟ و پدر و مادرش به خدا پناه می‌برند و به فرزند می‌گویند وای بر تو، ایمان بیاور، همانا وعده خدا حق است ولی او می‌گوید این‌ها خرافات و افسانه‌های قدیمی است. کلامی حاکی از خشم و ملال است. در مقابله با وضع انسان توبه کار و تسلیم به خدا که به پدر و مادرش نیکی می‌نماید وعمل صالح و خالصانه بجا می‌آورد. در اینجا وضع انسان دیگری را ذکر می‌کند که به خدا و رسول و مسأله معاد کفر می‌ورزد و دعوت پدر و مادرش را رد می‌کند و با آن‌ها بدرفتاری می‌کند.

می‌فرماید آن کس که از روی خشم و خستگی به پدر و مادرش گفت آیا باز هم مرا تهدید می‌کنید که از قبر بیرون آورده می‌شوم و به اعمالم حسابرسی می‌گردد؛ با اینکه امت‌های قبل از من که هلاک شدند، احدی از آن‌ها زنده و مبعوث نشد (و این سخن او در حکم حجتی بر علیه معاد است؛ غافل از اینکه وعده خدای سبحان این نیست که بعضی از مردگان در دنیا زنده شوند بلکه زنده شدن مردگان به طور دسته جمعی درنشأت آخرت است نه در دنیا).

و وقتی پدر و مادرش این سخنان را از او می‌شنوند با حالت استغاثه به درگاه خدا پناه می‌برند و از او می‌خواهند که فرزندشان را هدایت کند و برای هدایت فرزند به او می‌گویند وای بر تو، به خدا و رسولش و وعده معاد ایمان بیاور و مطمئن باش که وعده معاد که خدا توسط پیامبرانش داده به حق است و تخلف نمی پذیرد. اما او به آن‌ها می‌گوید این وعده‌ها و تهدیدهایی که مرا با آن می‌ترسانید، چیزی جز خرافات مردم گذشته نیست.

این آیه در مورد فرزند بی‌ایمان و حق‌نشناسی است كه مورد عاق والدین واقع شده است و به پدر و مادر اف گفته و می‌گوید «آیا به من وعده می‌دهید كه من در روز قیامت مبعوث می‌شوم در حالی كه قبل از من هم اقوامی بودند و مردند و هرگز مبعوث نشدند». این پدر و مادر مؤمن در مقابل این فرزند تسلیم نمی‌شوند آن‌ها فریاد می‌زنند و خدا را به یاری می‌طلبند كه وای بر تو ای فرزند ایمان بیاور كه وعده خدا حق است اما او همچنان لجاجت می‌كند و در مقابل پدر و مادر می‌گوید این ها چیزی جز افسانه‌های پیشین نیست.

از این آیه معلوم می‌شود این فرزند كاملا به پدر و مادر بی‌احترامی كرده و به حرف پدر و مادر گوش نداده بلكه حتی آن‌ها را مسخره هم كرده است. سرانجام كار چنین افرادی را در آیه بعد روشن می‌كند و می‌فرماید «أُولَئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ؛ آن‌ها كسانی هستند كه عذاب الهی در باره آن‌ها حتمی است و همراه با اقوام كافر از جن و انس كه قبلا از ایاشن بوده، گرفتار مجازات دردناك می‌شوند و اهل دوزخند».

[1] . سوره بقره، آیه 83.
[2] . سوره نساء، آیه 36.
[3] . سوره انعام، آیه 151.
[4] . سوره اسراء، آیه 23.
[5] . سوره لقمان، آیه 14،13.
[7] . سوره مریم، آیه 14.
[8] . سوره مریم، آیه 32.
[10] . سوره عنكبوت،‌آیه 8.
[11] . سوره نعمان،‌آیه 15.
[13] . سوره لقمان، آیه 14.
[15] . سوره اسراء،‌آیه 24.
[17] . .سوره اسراء؛ آیه 25. 
[18] . سوره احقاف آیه 17.
[19] . سوره احقاف آیه 18.

انتهای پیام