امام رضا(ع) تا سالیان متمادی یعنی حدود چهل و هفت سالگی، فرزندی نداشتند و به همین دلیل عدهای در امامت آن حضرت تشکیک کردند. حتی پس از ولادت امام جواد (ع) سعی داشت، اینگونه القا کنند که این مولود فرزند امام رضا (ع) نیست. برای این منظور قیافهشناسی را حاضر کردند تا این مطلب را اثبات کنند؛ با اثبات حقانیت این موضوع، برخی که در امامت حضرت رضا (ع) دچار شبهه شده بودند، بازگشتند ولی برخی نیز بر عناد خود اصرار ورزیدند.
شاید به خاطر اثبات امامت امام رضا (ع) بود که آن حضرت، فرزندشان امام جواد را با برکتترین مولود خواندند. در متون روایی شیعی از حضرت جواد (ع)، به عنوان مولودی پرخیر و برکت یاد میشود. چنانکه ابو یحیای صنعانی میگوید: روزی در محضر امام رضا (ع)، فرزندش ابو جعفر را که خردسال بود، آوردند. امام فرمود: «این مولودی است که برای شیعیان ما، با برکت تر از او زاده نشده است.»
گویا امام، به مناسبتهای مختلف، از فرزند ارجمند خود با این عنوان یاد میکرده و این موضوع در میان شیعیان و یاران امام رضا (ع) معروف بوده است، به گواه اینکه دو تن از شیعیان بنام «ابن اسباط» و «عبّاد بن اسماعیل» میگویند: در محضر امام رضا (ع) بودیم که ابو جعفر را آوردند، عرض کردیم: این همان مولود پرخیر و برکت است؟ حضرت فرمود: «آری، این همان مولودی است که در اسلام با برکتتر از او زاده نشده است.»
لذا بررسی موضوع و ملاحظه شواهد و قرائن، نشان میدهد مقصود از این احادیث این است که تولد حضرت جواد (ع) در شرایطی صورت گرفت که خیر و برکت خاصّی برای شیعیان به ارمغان آورد، بدین معنا که عصر امام رضا (ع) عصر ویژهای بوده و حضرت در تعیین جانشین خود و معرفی امام بعدی، با مشکلاتی روبرو بودهاند که در عصر امامان قبلی، بی سابقه بوده است.
یکی دیگر از مسائل دوران امام جواد (ع) بحث امامت ایشان در دوران کودکی بود. جوادالائمه (ع) در هشت سالگی به امامت رسید و این مسئله برای برخی شبهه ایجاد کرده بود که چطور ممکن است پسری ۸ ساله به مقام امامت برسد؟.آیت الله جوادی آملی در مورد این موضوع میگوید: وقتی وجود مبارک امام جواد (ع) در دوران کودکی به مقام شامخ امامت رسید به او عرض کردند که مگر کودک به مقام شامخی میرسد مثل نبوت یا امامت؟ فرمود: وَ آتَیناهُ الْحُکْمَ صَبِیاً که در قرآن میخوانید این سند آن است که اگر کسی از علم لدنی برخوردار باشد ذات اقدس الهی چنین سمتی را به او عطا میکند. بعد وقتی وارد فضای جامعه شدند مهمترین کارشان تفسیر قرآن و نشر معارف قرآن و اهل بیت بود.
تلاش برای مخدوش کردن سلسله امامت
حجتالاسلام والمسلمین سید علیاکبر حسینی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در همین زمینه در گفتوگو با ایکنا، ضمن تسلیت به مناسبت شهات امام جواد(ع)، اظهار کرد: امام جواد(ع) اولین امامی است که در کودکی و سن هفت سالگی به امامت میرسد که این اجماع است و تردیدی در آن نیست اما کمتر به این مهم پرداخته شده است.
وی ادامه داد: بعد از امام جواد(ع)، امام حسن عسگری نیز در سن کودکی به امامت رسیدند، همچنین یحیی بن زکریا و عیس بن مریم نیز در کودکی پیامبریشان به اثبات رسید؛ که این اتفاقات قابل تأمل و بررسی است.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با اشاره به اینکه امام رضا(ع) تا سن 47 سالگی فرزندی نداشتند اضافه کرد: این پرسش برای دوستان امام مطرح بود که چرا فرزند ندارند چه برسد به دشمنان و گروههای انحرافی که به دنبال مخدوش کردن سلسله امامت و زیر سوال بردن جریان متقابل با نظام سیاسی حاکم و ظالم بودند.
تولد امام جواد(ع) و تداوم سلسله امامت
وی افزود: در واقع این نداشتن فرزند برای امام رضا(ع) باعث شده بود تا اصل امامت نیز زیر سوال برود چون طبق روایات نبوی اسامی امامها از حضرت علی(ع) تا امام زمان(عج) آمده و این نداشتن فرزند برای امام رضا(ع)، مبانی عصمت را دچار تردید تاریخی میکرد.
حسینی گفت: در روایات آمده هنگامی که یاران و اصحاب حضرت از این مهم سوال میکردند، امام رضا(ع) پاسخ میدادند که خداوند به من فرزندی عطا میکند که مولودی بابرکتتر و پر خیرتر از او کسی نیست و امام بعد از من است.
وی با اشاره به اینکه امامت را باید فراتر از یک قصه تاریخی ببینیم و به این درک برسیم اگر ائمه نبودند هدایت و تربیت جهان مختل و پیام انبیاء ابتر میشد، ابراز کرد: برخی از مقولههای تاریخی هستند که اگر آنها را بعنوان گزاره تاریخی و مانند بقیه رخدادهای تاریخی ببینیم، توجیه و فهم درستی از آن پیدا نمیکنیم.
این استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: امامت یک داستان تاریخی نیست و چون زندگی ما با مسائل معنوی درگیر نیست و عطش و نیاز به معرفتهای آسمانی و الهی در جامعه و درون ما شدید نیست از کنار این مسائل میگذریم و معمولا یا تعبدی میپذیریم یا اینکه مدام با تردیدها درگیر هستیم.
تولد امام جواد(ع) و اثبات منظومه الهی
این استاد حوزه بیان کرد: این در حالی است که باید بدانیم خداوند عالم کار و هدفی جز این نداشته که عالم را خلق کند و گل سرسبد مخلوقاتش را انبیاء و امامان قرار دهد تا انسانها را به نهایت کمال برساند و در این راه تمام ابزارهای ممکن را برای تثبیت جایگاه امامان در منظومه و تربیت الهی پیشبینی کرده است، امام جواد(ع) در شرایطی متولد شد و در سنی به امامت رسید تا اثباتی بر این منظومه الهی باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با اشاره به اینکه حضرت عیسی(ع) نیز در کودکی و بدون پدر متولد شده تا اعجاز و الهی بودن در نهایت ممکن به منصه ظهور گذاشته شود و به مردم آسمانی بودن این پیامبر القا شود، گفت: عدهای بعد از امام رضا(ع) گفتند تا زمانی که امام بالغ شود باید چه کنیم که در منزل یکی از اصحاب امام رضا(ع) یونس بن عبدالرحمان میگوید در امام بودن ایشان تردید نداریم اما تا بلوغ ایشان چه کنیم که اباصلت هروی او را توبیخ کرده و میگوید اگر امام برگزیده خدا باشد میتواند طفل شیرخوار هم باشد و در حد بالاترین علم و دانش است .
علم لدنی امام
وی بیان کرد: امام جواد(ع) از همان کودکی در مناظرات علمی شرکت کرده و سراسر علم و دانش الهی بودند طوری که علم ایشان انعکاس جهانی پیدا کرد و حتی با علم امام خطورات ذهنی افراد را دریافت و پاسخ میداد و به پیامبری حضرت عیسی و یحیی اشاره میکردند.
این مبلغ دینی یادآورشد: خدواند منظومه هدایت آسمانی را به صورت ویژه و با اعجاز در بالاترین سطح ممکن قرار داد و امام جواد(ع) را در کودکی به بالاترین سطح دانش و علم و مقام قرار داد تا به این مهم برسیم خداوند بنایش بر این است تا از تمام امکانات و ابزارهای لازم استفاده کند که انسانها به باور الهی بودن و معنوی بودن امامت و نبوت برسند.
انتهای پیام