بدون اسلامی‌شدن علوم انسانی تمدن اسلامی محقق نمی‌شود

به گزارش ایکنا، آیت‌الله علی اکبر رشاد، مدیر حوزه علمیه تهران امروز هفتم آذرماه در مراسم اختتامیه پنجمین کنگره علوم انسانی اسلامی که در موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) برگزار شد، با بیان اینکه آیت‌الله مصباح از افراد موثر در تولید علوم انسانی اسلامی هستند که اهتمام جدی به این عرصه دارند با اشاره به معیارهای علوم انسانی اسلامی گفت: این موضوع از مباحث مهم فلسفه علم تلقی می‌شود.

وی افزود: برخی از علما معتقدند که علوم با موضوعات مختلف متمایز می‌شوند اما دسته دیگر معتقدند که تمایز علوم به حیثیات موضوعات آن علم وابسته است یعین موضوع دو علم ممکن است یکی باشد ولی حیث بررسی موضوع متفاوت است.

وی با بیان اینکه دسته سوم معتقدند که تمایز علوم یا به تمایز موضوعات است یا به تمایز حیثیات بحث و نه موضوع آن است که صاحب فصول این نظر را دارد و عده دیگر گفته‌اند که تمایز علوم به اغراض و جهت مجموعه مسائل است.

رشاد با بیان اینکه امام معتقد  بود که علم، حتی فلسفه و عرفان نظری، موضوع ندارد افزود: ایشان معتقد بودند که عمده، سنخیت مسائل است که سبب انسجام یک علم می‌شود و در دانشگاهیان و طلاب جوان هم تمایز علوم را در روش آن می‌دانند.

وی با بیان اینکه برخی تمایز علوم را در کارآمدی آن می‌دانند بیان کرد: برخی هم تمایز در علوم را اعتباری می‌دانند که از سوی اصحاب آن علم اعتبار شده است.

عامل تمایز علوم

رشاد با بیان اینکه همه این نظریات دارای اشکالاتی هستند که بنده به آن پاسخ داده‌ام افزود: از دید بنده، مناط تمایز علوم از یکدیگر به این موارد ذکر شده نیست بلکه هر علمی، دارای مولفه‌های رکنی مانند مبانی، موضوع، مسائل، منهج و غایت است و آن گاه که این 5 عنصر در نسبت با هم متناسب و سازگار شدند یک علم شکل می‌گیرد و وقتی این 5 مولفه متناسب هستند با مولفه‌های علوم دیگر تناسب ندارند و این سبب تمایز علوم می‌شود.

مدیر حوزه علمیه تهران با اشاره به تفاوت میان علوم انسانی اسلامی و غیر آن تصریح کرد: هر مکتبی به لحاظ مبادی، موضوع و روش و غایت در علوم انسانی نگاه خودش را دارد و عموما مکاتب مختلف در این چند مقوله رکنی دارای تفاوت و تهافت هستند؛ به لحا موضوع تعریف و غایت انسان و روش رسیدن او به آن غایت تفاوت دارد؛ همه مکاتب «انسان» می‌گویند ولی از آن تعبیر و تعریف خود را دارند.

رشاد اضافه کرد: ملاک اسلامیت علوم انسانی این است که به لحاظ مبانی، موضوع، روش، غایت و ... از اسلام معتبر انتخاب شود در غیر این صورت، اسلامی نخواهد بود ولو اینکه تنها در یک مولفه با هم متفاوت باشند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: علوم انسانی مواجهه انسان با عرصه‌های مختلف مانند اقتصاد و فصل خصومت و ... را تعیین می‌کند بنابراین برای فرایند علوم انسانی به جای تقسیم‌بندی موضوعی آن را بر اساس گونه قضایا تقسیم کنیم یعنی علوم انسانی مرتبط با قضایای توصیفی، تجویزی و تحسینی ارزشی.

مدیر حوزه علمیه تهران افرود: تا مشکل علوم انسانی اسلامی حل نشود تمدن نوین اسلامی رخ نخواهد داد و  کشور ما اسلامی نخواهد شد. رهنمودهای راهبردی مقام معظم رهبری هم تنها با اسلامی شدن علوم انسانی محقق خواهد شد لذا همه استادان و مراکز علمی باید برای تولید این علوم متحد شوند.