نگرش قرآن به فقر و محرومیت

از آنجا که قرآن کریم بهترین پناه است در این پژوهش فلسفه وجودی محرومیت و تأثیر آن در رشد و تربیت انسان از دیدگاه این کتاب آسمانی بررسی می‌شود؛ بدین منظور ابتدا با استفاده از روش تحلیل محتوا آیات مرتبط با محرومیت به عنوان واحدهای تحلیل مشخص می‌شود؛ سپس واحدهای تحلیل در سه مقوله اصلی و نه مقوله فرعی مورد بحث قرار می‌گیرد و در نهایت تأثیر محرومیت در رشد و تربیت انسان بیان می‌شود. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد از دیدگاه قرآن کریم، یگانه مسیر بالفعل کردن استعدادهای بالقوه آدمی تلاشی آمیخته با رنج و سختی است که لزوماً بر بستری از محرومیت شکل می‌گیرد. چنین تلاشی هویت انسان را شکل می‌دهد و چگونگی شخصیت او را مشخص می‌کند. همان گونه که ورزیدگی تن تنها در نتیجه ورزش و سختی دادن به جسم به دست می‌آید، رشد معنوی و تربیت انسان هم در رویارویی با سختی ها پدید می‌آید.

فقر يكی از غم‌بارترين مصيبت‌هايی است كه در زندگي دامن‌گير انسان می‌شود و تلاش‌های بشريت در طول تاريخ دست به دست داد تا اين آفت را ريشه‌كن کند، ولی علي‌رغم اين تلاش‌ها، فقر همچنان باقی است و تا امروز قربانيان زيادی را از جوامع بشريت در كام خود فروبرده است. خداوند سبحان نيز با پيامبران و رسولانش در اين راستا در درمان اين رذيلت اجتماعی به بشريت كمک کرد، امّا هميشه فرستادگان الهی با دسيسه‌ها و توطئه‌های مستکبران و سودجويان روبه‌رو شدند.

نباید مدیریت مادّی به افراد نالایق واگذار شود

حجت‌الاسلام قهرمان احمدی، امام جمعه هریس، در گفت‌وگو با ایکنا از آذربایجان شرقی اظهار کرد: نباید مدیریت مادّی و اقتصادی جامعه به افرادی که توانایی آن را ندارند واگذار شود تا موجب فقر مردم شوند. در آیه 5 سوره نساء آمده: «وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا»؛ و اموالتان را که خدا مایه قوام و برپایی زندگی شما گردانیده به سبک مغزان ندهید، ولی آنان را از درآمد آن بخورانید و لباس بپوشانید و با آنان به صورتی شایسته و پسندیده سخن گویید.

حجت‌الاسلام احمدی ادامه داد: اگر درجایی گناه و معصیت بشود و مردم حریم و حدود الهی را رعایت نکنند، خداوند برکاتش و رزق و روزی آنها را سلب خواهد کرد. تقوا رابط مستقیم با نزول برکات الهی دارد. امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرمایند: اگر فقر در جلوی من به عنوان یک انسان ظاهر شود، گردنش را قطع خواهم کرد.

وی تأکید کرد: در جامعه‌ای که امکانات مادّی نظیر زمین و آب وجود نداشته باشد اما تلاش نمی‌کنند برای آنان بازخورد دارد و به طور کلی فقر در جوامع دینی قابل بول نیست و نباید جامعه دچار فلاکت و بدبختی شود.

انسان فقیر با متصل شدن به افراد غنی از فقر رهایی می‌یابد 

حجت‌الاسلام علی اکبر اکرمی، امام جمعه سراب، در گفت‌وگو با ایکنا از آذربایجان شرقی، اظهار کرد: انسان اگر خودش را فقیر بداند و متصل به غنی بداند از فقر بیرون می‌آید و خودش را پاک می‌کند و امیدوار به فضل و کَرَم الهی خواهد بود و خدای متعال در قرآن غنی را کسی معرفی می‌کند که تقوای زیادی دارد و فقیر هم کسی است که بهره‌ای از تقوا ندارد و مرتکب گناه شده است.

وی ابراز کرد: در آیه 273 سوره بفره آمده: «لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ»؛ انفاقِ شما، بخصوص باید برای نیازمندانی باشد که در راه خدا، در تنگنا قرار گرفته‌اند؛ و توجّه به آیین خدا، آنها را از وطن های خویش آواره ساخته؛ و شرکت در میدانِ جهاد، به آنها اجازه نمی‌دهد تا برای تأمین هزینه زندگی، دست به کسب و تجارتی بزنند؛ نمی‌توانند مسافرتی کنند و سرمایه‌ای به دست آورند؛ و از شدّت خویشتن‌داری، افراد ناآگاه آنها را بی‌نیاز می‌پندارند؛ امّا آنها را از چهره‌هایشان می‌شناسی؛ و هرگز با اصرار چیزی از مردم نمی‌خواهند. این است مشخّصات آنها! و هر چیز خوبی در راه خدا انفاق کنید، خداوند از آن آگاه است.

حجت‌الاسلام اکرمی ضمن بازگو نمودن تأثیر منفی فقر بر کردار و رفتار افراد فقير، افزود: براساس آموزه های دين مبين اسلام، فقر نه تنها بر کردار و رفتار افراد فقير تأثير منفی دارد، بلکه حتی بنيان های فکری و اعتقادی آنان را نيز مضطرب و لرزان می‌سازد؛ چراکه کسب درجات بالای ايمان نيازمند شناخت قوی و خرد دينی است.

وی گفت: حضرت علی(ع) می‌فرمایند که خداوند سبحان روزی فقير را در اموال توانگران مقرر داشته، پس هيچ فقيری گرسنه نمی‌ماند مگر آنكه توانگری حق او را بازداشته باشد و خداوند تعالی توانگران را بدين سبب بازخواست می‌كند.

حجت‌الاسلام اکرمی تأکید کرد: تأثير ويرانگر فقر بر رفتار فقير به دليل تحقير، برچسب کجروی و بيگانگی نسبت به آداب و رسوم پذيرفته شده در جامعه است. علاوه بر اين، افراد محروم در بسياری موارد امکانات، وسايل و فرصت های مورد نياز برای نيل به اهداف مشروع اجتماعی را در اختيار ندارند. اين بدان معنا نيست که انحرافات در فقرا و فقيران خلاصه شود، بلکه نوع، انگيزه، علل انحراف و کجروی ثروتمندان با فقرا تفاوت دارد؛ حتی کجروی ثروتمندان نسبت به نوع انحراف و کجروی فقرا زيان آورتر و ويرانگرانه تر است.