الگوبرداری از كدام سیره مولای متقیان راهگشاست

مولای متقیان، اب‌الائمه، اسدالله الغالب، حیدر كرار، ابوتراب، كاشف‌الكرب، فاروق اعظم، شیر خدا و ... همگی این القاب برای توصیف شخصیت نخستین امام شیعیان و جانشین راستین ختمی مرتبت حضرت محمد مصطفی(ص) كم است. هرچه از شخصیت عظیم حضرت علی(ع) سخن گوییم و بنویسیم كم است. چنانچه در طول تاریخ بزرگان و علمای بسیاری در وصف او سخن‌ها گفته و شعرها سروده‌اند.

در عظمت شخصیت این بزرگ مرد تاریخ همین بس كه حضرت محمد مصطفی(ص) خطاب به ایشان فرمودند:‌ «یا علی، اگر بیم آن را نداشتم که اُمّت من درباره‌ تو همان چیزهایی را بگویند که مسیحیان درباره عیسی‌بن‌مریم گفتند، سخنی در مورد تو می‌گفتم که هرگاه از مردم بگذری، خاک پایت را برای تبرک بردارند.»

امروز و در سالروز ولادت فرخنده این امام همام، به‌عنوان الگوی یك انسان كامل خوب است كه نگاهی چند به سیره شخصیتی آن حضرت داشته باشیم. به خصوص در شرایط امروز كه ترس و اضطراب ناشی از شیوع كرونا جامعه را فراگرفته و بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و مذهبی تعطیل شده‌اند. امید است که با تأسی به الگوی شخصیتی آن حضرت از این بحران عبور كنیم. به همین منظور به سراغ حجت‌الاسلام والمسلمین امین رصاف، مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و عضو جامعه اساتید حوزه‌های علمیه استان فارس، رفتیم تا در این مورد كلامی‌ چند را بشنویم.

ایكنا ـ از آنجا كه مولای متقیان، نخستین برج ولایت و امام شیعیان است. كمی از اهمیت نعمت ولایت برای ما سخن بگویید.

یكی از نعمت‌های بزرگ الهی كه به ما شیعیان اعطا شده، نعمت ولایت و امامت است و ممكن است عمق این مسئله به سادگی شناخته نشود. اما ولایت از نعمت‌های بزرگی است كه خداوند به ما ارزانی داشته است. بزرگترین نعمت خدا برای انسان مؤمن، چیزی است که مستقیماً و تضمین شده ما را وارد بهشت کند و آن همان ولایت حضرت امیرالمؤمنین امام علی(ع) است، زیرا پیروی از آن حضرت عین نعمت است ولی انسان هر بهره‌ای از دنیا داشته باشد، بدون ولایت‌پذیری از آن حضرت، برای او نقمت محسوب می‌شود.

در روایات اسلامی حدیثی از امام باقر(ع) آمده است كه فرمودند پایه اسلام پنج چیز است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت و ولایت افضل از همه است و هیچ‌کدام از این موارد در نزد خداوند به اندازه ولایت اهمیت ندارد. ولایت کلید پایه‌های دیگر بوده و روزه و نماز و حج بدون ولایت هیچ مفهومی ندارد.

ایكنا ـ بخشی از ویژگی‌ها و سیره شخصیتی حضرت علی(ع) را كه امروز و در شرایط كنونی باید به آن‌ها تأسی جوییم ذکر کنید.

فضایلی كه حضرت امیر دارند، به دو دسته اكتسابی و خدادادی تقسیم می‌شود. برای مثال اینكه حضرت علی(ع) افتخار پیدا كرد كه در خانه خدا متولد شد و در دامن پیامبر(ص) بزرگ شد و همسرش بانوی دو عالم حضرت صدیقه طاهره(س) شد، فضیلتی است كه خداوند به ایشان اعطا كرده و به دیگری نداده است. اما آن حضرت یكسری فضایل اكتسابی نیز داشتند كه این‌ها برای ما می‌توانند بهترین الگوها در شرایط مختلف زندگی روزمره و متناسب با زمان و مكان قرار گیرند.

نخستین ویژگی، انس آن حضرت با دعاست، زیرا الدعا مخ العباده است، یعنی دعا مغز عبادت است. دعاهایی از حضرت علی(ع) نقل شده است مثل دعای كمیل و یا نیایش‌ها و مطالب مهم و معنوی عرفانی آن حضرت در نهج‌البلاغه كه نباید خود را از این دعاها و مطالب مهم معنوی محروم كنیم. آن حضرت این‌ها را برای ما به یادگار گذاشته است یعنی حضرت علی(ع) به ما یاد داده است كه چگونه با خداوند ارتباط برقرار كنیم. سایر امامان معصوم نیز در شیوه ارتباطی با خدا به ایشان اقتدا كردند و ما شیعیان هم از آن حضرت یاد گرفتیم كه وقتی می‌خواهیم با خدا صحبت و دعا كنیم و آن هم به چه شكل این دعا را انجام دهیم.

ایكنا ـ اكنون استرس و ترس ناشی از شیوع كرونا تمام جامعه را فراگرفته است. چرا بزرگان دینی در چنین شرایطی به دعا خواندن سفارش كرده‌اند؟

در جاهای مختلف از مولای متقیان حضرت علی(ع) نقل شده است كه كلید بسیار مهم برای اجابت دعا، استغفار است و در دعاهایی كه از حضرت علی(ع) نقل شده است، آن حضرت مسئله استغفار را بسیار جلو می‌اندازند و از خداوند طلب مغفرت می‌كنند. در آیات الهی آمده است، استغفار عدل پیامبر است یعنی تا پیامبر در میان مردم است، عذاب نازل نمی‌شود و عدل وجود پیامبر استغفار است یعنی اگر بخواهیم بلا نازل نشود و بلكه در جامعه برداشته شود، راه حلش استغفار است و این سفارش الهی و طبق دعاهایی است كه حضرت امیر برای ما نقل کرده است.

اگر استغفار صرفاً زبانی باشد، هیچ اثری ندارد. مثل این است كه فردی نابینا چراغی به دست بگیرد. لذا اگر انسان بخواهد استغفارش اثر كند باید با گناه خدا حافظی كند و در این صورت استغفار معنا پیدا می‌كند، چنانچه خداوند در قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ التَّوَّابِینَ... ؛ خداوند توبه‌كاران را دوست دارد...» (بلا، 222).

خدا اراده كرده است كه توبه مؤمنان را بپذیرد و طبق آیات متعددی اگر انسان‌ها استغفار كنند و عمل صالح انجام دهند، خداوند هم در دنیا و هم در آخرت حیات زیبایی به آن‌ها می‌دهد. پس این نكته را از حضرت امیر بیاموزیم، در این شرایط كه شرایط دعاست و دعا موجب آرامش انسان در شرایط استرس و نگرانی است، باید در گام نخست و قبل از دعا، استغفار كرد و مقدمه استغفار هم توبه و كنار گذاشتن گناه است.

گاهی اگر یك جمعی با اخلاص جلو بیفتد و توبه و استغفار و دعا كنند، خداوند به قلب شكسته این انسان‌ها نگاه كرده و بلا را از یك شهر و منطقه و كشور برمی‌دارد و این مسئله در شرایط كنونی بسیار مهم است و كسی نباید آن را دست‌كم بگیرد.

ایكنا ـ همه می‌دانیم كه یكی از شاخص‌ترین سیره حضرت علی(ع) یتیم‌نوازی و كمك به فقرا و نیازمندان بود. اكنون كه وضعیت معیشتی بسیاری از مردم به خصوص با شیوع بیماری با مشكل مواجه شده است، چه سفارشی برای الگوبرداری از این سیره مولای متقیان دارید؟

یكی از مهم‌ترین نكاتی كه باید در بررسی شخصیت حضرت علی(ع) مورد توجه و بررسی قرار دهیم، توجه خاص ایشان به فقرا و نیازمندان است. امروز وضعیت معیشت مردم به مخاطره افتاده است و از سوی دیگر در آستانه عید نوروز هم قرار داریم و باید به نیاز مادی و معنوی نیازمندان توجه کنیم.

توجه مولای متقیان به مستمندان تنها توجه به نیاز مادی آنان نبود، بلكه ایشان نیاز معنوی آنان را هم برطرف می‌كردند و به فقرا سر می‌زدند و امروز با این امكاناتی كه وجود دارد، چقدر خوب است که هر كدام از ما یك یا چند نفر از ایتام و نیازمندان را تحت حمایت مادی و معنوی خود قرار دهیم. البته كمیته امداد و نهادهای دیگر شرایط این ارتباط را فراهم كرده‌اند.

باید این نكات مهم را در جامعه ترویج دهیم و اصولاً صدقه و انجام امور خیر و رسیدگی به فقرا و ایتام را كه یكی از اصلی‌ترین آموزه‌های دینی ما و سیره‌های شخصیتی ائمه معصومین به خصوص مولای متقیان است، بیش از پیش ترویج كنیم زیرا توجه به فقرا و ایتام هم دفع بلا می‌كند یعنی هم دعا و هم كمك به نیازمندان و ایتام موجب دفع بلا هستند كه تمام این الگوهای تربیتی در سیره قطعی حضرت علی(ع) وجود دارد و اگر با اخلاص به این مسائل توجه كنیم، بسیاری از مشكلات مادی و معنوی جامعه برطرف می‌شود.