ذکر و آثار آن در زندگی مادی و معنوی

مدرّس تفسیر مرکز تخصّصی ائمه اطهار(ع) و پژوهشگر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در رشته قرآن و حدیث تاکید کرد: براساس آیات و روایات ذکر خدا آرام‌بخش جان و روان است« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏»(الرعد/28) و رویگرداندن از ذکر، موجب ناآرامی و تنگنایی در زندگی دنیوی است.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مروجی طبسی در یادداشتی به آثار ذکر  و برخی مصادیق آن از جمله اهتمام به قرائت روزانه تعداد معینی از آیات قرآن پرداخت که متن آن به شرح زیر است:

ذکر خدا

ذکر به معنای یادکردن است. چه با قلب باشد چه زبانی.(مفردات راغب) اینکه به گفتار و سخن هم ذکر می‌گویند از این جهت است که سخن گفتن درباره هر چیزی سبب نگاه داشتن آن در ذهن می‌شود و از فراموشی آن جلوگیری می‌کند. لذا هر سخنی که مایه یادآور شدن آفریدگار یکتا می‌شود، ذکر خداست.(مفردات راغب، «ذکر»؛ مجمع‌البیان، ج1،ص206) ذکر خدا آرام‌بخش جان و روان است« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏»(الرعد/28) و رویگرداندن از ذکر، موجب ناآرامی و تنگنایی در زندگی دنیوی است:«وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْري فَإِنَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكاً...‏»(طه/124.

در روایات صحیح و موثّق اهل‌بیت(ع) نقل شده کسی که ذکر خدا را می‌گوید از گزند بلایای طبیعی مانند صاعقه مصون است.(الکافی،ج2،ص500؛ مرآة‌العقول،ج12،ص136) در روایتی صحیح‌السند از امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) نقل شده که فرمود:«...ذکر «سبحان الله و الحمد لله و لاإله إلّا الله و الله أکبر» سی مرتبه پس از نماز موجب دفع بلایایی چون فروریختن خانه، غرق شدن، آتش‌سوزی، افتادن در چاه و طعمه درندگان شدن می‌شود»(تهذیب‌الاحکام، ج2، ص107؛ ملاذالاخیار،ج3،ص616) نیز در حدیث صحیح از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود:«در شگفتم از کسی که اندوهگین است ولی به این قول خداوند «لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ» پناه نمی‌جوید. در حالی که خداوند در ادامه‌ آن فرموده:« فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ»« ما دعاى او را به اجابت رسانديم؛ و از آن اندوه نجاتش بخشيديم؛ و اين گونه مؤمنان را نجات مى‏دهيم‏»(الأنبیاء/88)(الفقیه،ج4،ص393).

همچنین در روایات متعدّدی از امام صادق(ع) با سند صحیح و موثّق نقل شده که تسبیحات حضرت فاطمه(س) مصداق ذکر کثیر در آیه کریمه «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثيراً»(الأحزاب/41) است.(الکافی،ج2،ص500؛ مرآة‌العقول، ج12،ص134؛ تهذیب‌الاحکام،ج2،ص107؛ ملاذ‌الاخیار،ج3،ص616؛ روضة‌المتّقین،ج13،ص199) ذکر دیگر در روایات معصومان(ع) گفتن هفت مرتبه «بسم الله الرحمن الرحیم (ما شاء الله) لا حول و لا قوّة إلّا بالله العلیّ العظیم» پس از نماز صبح و مغرب است که موجب دفع هفتاد نوع بلا از جمله خوره و پیسی و جنون و تنگی نفس می‌شود(الکافی، الامالی طوسی، ثواب‌الاعمال)  بنابراین «ذکر خدا» و مداومت بر آن، راهبرد مهمّ و تعیین کننده برای ایجاد امنیت و آرامش روانی جامعه، و مصون بودن از آسیب‌های حوادث ناگوار طبیعی است. البته بر این نکته پافشاری می‌شود که این روایات هیچکدام دلالت بر جواز سستی ورزیدن در رعایت اصول ایمنی در زندگی طبیعی، ندارد. بلکه آنچه در روایات معصومان(ع) مطلوب و مورد سفارش و تأکید است، نظم، اتقان و محکم‌کاری در انجام امور زندگی است. مانند این فرمایش رسول خدا(ص): «إِذَا عَمِلَ أَحَدُكُمْ عَمَلًا فَلْيُتْقِن‏»«هرگاه کسی کاری انجام می‌دهد، باید آن را درست و استوار انجام دهد»(وسائل‌الشیعة،ج3،ص229ـ230) یا این سفارش امیرالمؤمنین(ع) به امام حسن و امام حسین(ع) بلکه همه مؤمنان و خردمندان: «شما را به رعایت تقوای الهی و نظم در کارها سفارش می‌کنم»(أوصیکما و جمیع ولدی...بتقوی الله و نظمِ أمرِکم، نهج‌البلاغة،نامه 47)

استمداد از نماز و روزه مستحبّی

 خداوند در قرآن می‌فرماید:«وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ...»«از صبر و نماز يارى بخواهيد، و يقيناً اين كار جز بر فروتنان، گران و دشوار است‏»(البقرة/45) در گنجینه روایات اهل‌بیت(ع) با استناد به این آیه کریمه، یکی از راهبردهای مهمّ برای عبور از بلایا و بحران‌های دشوار، پناه بردن به نماز و روزه معرّفی شده است. در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود:«امام علی(ع) هرگاه با بحران روبرو می‌شد، به نماز پناه می‌برد و سپس آیه «وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ...» را تلاوت می‌فرمود.(الکافی،ج3،ص480) در روایتی موثّق از امام صادق(ع) نقل است:«اگر حاجتی داری دو رکعت نماز بگزار و بر محمّد(ص) و آلش(ع) درود بفرست. آنگاه از خداوند درخواست کن که به تو عطا خواهد شد.»(الکافی،ج3،ص479؛ مرآة‌العقول،ج15،ص464) همچنین در روایتی به سند حسن از امام صادق(ع) با استناد به این آیه کریمه، نقل شده: «هنگامی که کسی با بلا و سختی روبرو می‌شود، روزه بگیرد»(الکافی، ج4، ص63؛ الفقیه، ج2،ص76؛ روضة‌المتقین، ج3، ص228).

امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) هنگامی که در سن خردسالی دچار بیماری سختی شدند، به همراه پدر و مادر گرامیشان امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) نذر کردند اگر بهبود یابند، سه روز روزه بگیرند.(بحارالانوار،ج35،ص237) از اینجا دانسته می‌شود که نماز و روزه سپر دفاعی کارآمد در برابر بلاها و راهبرد مطمئنّ ـ به اذن خداوند ـ برای عبور از حوادث ناگوار طبیعی از جمله بیماری‌های سخت است. در نتیجه شایسته است برای رهایی از شرایط دشواری چون بیماری‌های همه‌گیر و خطرناک، افزون بر اهتمام به نمازها و روزه‌های واجب، از نمازهای مستحبّی نیز یاری بجوییم و بر حسب تواناییمان، روزه را با نذر کردن شرعی بر خود واجب نماییم. 

قرائت سوره‌ها و برخی آیات قرآن

مطابق با حدیث حسن از امام صادق(ع) «قرآن کریم عهدنامه الهی است برای آفریدگانش که سزاوار است هر مسلمانی در آن با دقّت بنگرد و روزانه پنجاه آیه از این عهدنامه را قرائت کند»(الکافی،ج2،ص609؛مرآةالعقول،ج12،ص493) قرائت قرآن افزون بر اینکه موجب نورانیت خانه‌ها(«نوّروا بیوتکم بتلاوة القرآن..پیامبر(ص)، الکافی،ج2،ص610)، ثبت شدن حسنات می‌شود ـ‌خصوصا اگر در ماه مبارک رمضان باشد که اجر قرائت یک آیه از قرآن معادل ختم قرآن در دیگر ماه‌هاست(فضائل‌الاشهر الثلاثة،ص78، حدیث امام رضا(ع) از پدران گرامی‌اش از رسول خدا(ص))‌ـ، و تفقّه در قرآن موجب طراوت و شکفتن دلها(«..تفقّقهوا فیه فإنّه ربیع‌القلوب..امیرالمؤمنین(ع)، نهج‌البلاغة،خطبه110) می‌گردد؛ دارای برکات دنیوی و آثار تعیین کننده در دفع بلایای آسیب‌زای طبیعی است. برای نمونه: در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده که قرائت سوره همزه در (یکی از) نمازهای واجب سبب دوری تهیدستی و جلب رزق و دفع شدن مرگ بد می‌شود(ثواب‌الاعمال،ص126؛مجمع‌البیان،ج10،ص816) ی.

در روایتی از آن حضرت(ع) قرائت سوره «زلزلة» در نوافل نمازها، موجب دفع آسیب‌های زلزله و صاعقه و دیگر آفات دنیوی بیان شده است(الکافی، ج2، ص626؛ ثواب‌الاعمال،ص124ـ125) و در روایتی از امام رضا(ع) نقل شده که قرائت آیه کریمه«إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً» هنگام خواب، از آسیب‌های زلزله جلوگیری می‌کند.(ثواب‌الاعمال،ص152) یا در روایتی از امام صادق(ع) درباره سوره مبارکه «واقعه» نقل شده کسی که این سوره را هر شب جمعه قرائت کند، از تهیدستی و نداری و دیگر بلایای دنیوی مصون خواهد بود.(همان،ص117؛ مجمع‌البیان،ج9،ص321ـ322).

یا در روایتی از امام سجّاد(ع) از رسول خدا(ص) نقل شده: «کسی که چهار آیه اوّل از سوره بقره، آیة الکرسی(«الله لاإله إلّا هو الحیّ القیّوم..»(البقره/255)) و دو آیه بعد آن(«لاإکراه فی الدین...هم فیها خالدون»(البقره/ 256ـ257) و سه آیه آخر از سوره بقره(«لله ما فی السموات...فانصرنا علی القوم الکافرین»(البقره/284ـ286) قرائت کند، از ضررهای جانی و مالی در امان خواهد بود..»(الکافی،ج2،ص621؛ ثواب‌الاعمال،ص104) یا از امام باقر(ع) نقل شده که قرائت آیة‌الکرسی موجب می‌شود خداوند هزار پیش‌آمد ناگوار دنیوی را که آسان‌ترین آنها فقر و تنگدستی است، از انسان دور نماید.(امالی صدوق،ص98؛وسائل‌الشیعة،ج11،ص396)  و یا در روایتی دیگر از امام کاظم(ع) نقل شده: «کسی که از وقوع حادثه‌ بد نگران است، صد آیه از آیات قرآن را (از هر سوره‌ای که باشد) قرائت کند و سه بار بگوید:«اللهمّ اکشف عنّی البلاء»»(الکافی،ج2،ص621؛ وسائل‌الشیعة،ج6،ص468).

انتهای پیام