تبیین جایگاه عترت در دعای افتتاح

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، معرفى امامان معصوم‌(ع) و جایگاه و مقام رفیع و بی‌‏بدیل آنان، تنها از عهده كسانى بر مى‌‏آید كه با كمالات ایشان، داراى سنخیت و مشابهت بوده و بر مقام و رتبه آنان احاطه و اشراف داشته باشند. این ویژگى، تنها در خود اهل‌بیت(ع) یافت مى‌‏شود و دیگران از احاطه به این معرفت و عظمت، فاصله‌‏اى دور دارند: «مَوَالِیَّ لَا أُحْصِی ثَنَاءَكُمْ وَ لَا أَبْلُغُ مِنَ الْمَدْحِ كُنْهَكُمْ وَ مِنَ الْوَصْفِ قَدْرَكُمْ وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْیَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ وَ حُجَجُ الْجَبَّارِ؛ سروران من، مدح و ستایش شما از توان من، بیرون و نیل به نهایت مدح و تمجید شما از دسترس من، خارج است. چون شما نورهای برگزیده راهنماى نیكان و حجت‌‏هاى خداوند عزیز و قدرتمند هستید.

اگر دعاها و احادیثى كه مقام امامان معصوم‌(ع) و كمالات و فضایل آنان را براى ما بیان كرده‌‏اند نبود، ما هرگز از شناخت در خور توجه و شایسته آن انوار پاك بهره‏‌مند نمی‌شدیم و تا ابد بر ساحل دریاى عظمت و بزرگى كمالات آن‌ها، تشنه و منتظر، باقى مى‏‌ماندیم و از سر سفره معارف و آموزه‏‌هاى عمیق و علوم ملكوتى و آسمانى ایشان، بى‏‌بهره برمى‏‌خاستیم.

نكته دیگر آن است كه تعابیرى كه بیانگر عظمت و كمال و قرب و ویژگى منحصر به فرد ائمه(ع) است، در واقع بیانگر مقامات معنوى و روحانى و شخصیت آنان است، نه شخص آن‌ها. تبلور این كمالات در اولیاى الهى، بهترین دلیل بر كمالات خداوند و نشانه كبریایى و بزرگى او است. آنان، خود را بندگان خدا و آینه‌داران صفات جلال و جمال حق مى‏‌دانند و بهتر از هر كس دیگر، علو و بزرگى حق را نشان مى‏‌دهند و به همین دلیل، امیرمؤمنان(ع) مى‏‌فرماید: «مالله آیة اكبر منى؛ براى خداوند، نشانه‏‌اى بالاتر از من نیست.»

پیشوایان معصوم‌(ع)، پرچم‏داران دین، ترجمان قرآن، ركن توحید، جانشینان خداوند، درهاى ایمان، امینان پروردگار، وارثان پیامبر، جایگاه شناخت خدا، كانون بركت و حكمت، حافظان اسرار الهى و در یك كلام، آینه تمام‌نماى حق هستند و معرفى مقامات و جایگاه والاى آنان، در حقیقت، معرفى و شناساندن دین حق و شریعت الهى است.

نقل است شخصى از امام حسن عسكرى(ع) درخواست كرد كه ایشان چگونگى صلوات و درود بر معصومین‌(ع) را به او بیاموزد. آن حضرت چگونگى آن را به او آموخت و هنگامى كه به نام پاك خود رسید، سكوت كرد. راوى نحوه صلوات بر خود آن حضرت و امام بعد از ایشان را نیز درخواست كرد. حضرت عسكرى(ع) فرمودند: «اگر نه این بود كه این كار (صلوات بر خودم و بیان فضایل و كمالاتم)، از معالم و معارف دین است و خداوند به ما امر فرموده تا آن را به اهلش برسانیم، دوست داشتم ساكت باشم و چیزى در این مورد نگویم».

دعاى افتتاح، در شب‏‌هاى ماه مبارك رمضان خوانده مى‏‌شود و دربردارنده چندین بخش شامل ثنای الهی، تبیین جایگاه پیامبر و عترت و دعا برای پایان غیبت و خدمت در دولت کریمه امام عصر(عج) است.

حمد و ثناى الهى و بیان كمالات و صفات جمال و جلال حق و لطف و احسان او به بندگانش شامل چند قسمت است که به بخشی از آن اشاره می‌شود:

اللَّهُمَّ إِنِّی أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِکَ وَ أَنْتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوَابِ بِمَنِّکَ وَ أَیْقَنْتُ أَنَّکَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ فِی مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَشَدُّ الْمُعَاقِبِینَ فِی مَوْضِعِ النَّکَالِ وَ النَّقِمَةِ وَ أَعْظَمُ الْمُتَجَبِّرِینَ فِی مَوْضِعِ الْکِبْرِیَاءِ وَ الْعَظَمَةِ.

خدایا من مدح و ثناى ذات پاكت را با حمد و ستایش تو آغاز مى‏‌كنم و تو با لطف و كرمت، كار درست و نیك را استوار ساخته و استحكام مى‏‌بخشى، و من یقین دارم كه تو در جایگاه گذشت و رحمت، از همه مهربان‏‌تر و در هنگام كیفر و انتقام، از همه سخت‏گیرتر و در بزرگى و عظمت، از همه سرآمدى.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الْفَاشِی فِی الْخَلْقِ أَمْرُهُ وَ حَمْدُهُ الظَّاهِرِ بِالْکَرَمِ مَجْدُهُ الْبَاسِطِ بِالْجُودِ یَدَهُ الَّذِی لا تَنْقُصُ خَزَائِنُهُ وَ لا تَزِیدُهُ [یَزِیدُهُ] کَثْرَةُ الْعَطَاءِ إِلا جُودا وَ کَرَما إِنَّهُ هُوَ الْعَزِیزُ الْوَهَّابُ.

ستایش از آن خداوندى است كه فرمان و ستایشش، در میان آفریدگان، گسترده و عظمت و بزرگى‏اش با لطف و كرمش هویدا گشته است. خدایى كه گنجینه‏‌هایش بى‏‌پایان است و فزونى بخشش و عطاى او، بر سخاوت و لطفش مى‌‏افزاید. بى‌‏تردید، او قدرتمند و بسیار بخشنده است.

فَكَمْ یَا إِلَهِی مِنْ كُرْبَةٍ قَدْ فَرَّجْتَهَا وَ هُمُومٍ قَدْ كَشَفْتَهَا وَ عَثْرَةٍ قَدْ أَقَلْتَهَا وَ رَحْمَةٍ قَدْ نَشَرْتَهَا وَ حَلْقَةِ بَلاَءٍ قَدْ فَكَكْتَهَا.

خداى من چه بسیار ابرهاى غم و اندوه كه از آسمان دلم پراكندى و ناراحتی‎هایى كه از من زدودى و لغزش‎‏هایى كه بر من بخشیدى و رحمتى كه بر من گستردى و زنجیر بلایى كه آن را گسستى.

عَلَیَّ یَا رَبِّ إِنَّكَ تَدْعُونِی فَأُوَلِّی عَنْكَ وَ تَتَحَبَّبُ إِلَیَّ فَأَتَبَغَّضُ إِلَیْكَ وَ تَتَوَدَّدُ إِلَیَّ فَلاَ أَقْبَلُ مِنْكَ كَأَنَّ لِیَ اَلتَّطَوُّلَ عَلَیْكَ وَ لَمْ یَمْنَعْكَ ذَلِكَ مِنَ اَلرَّحْمَةِ لِی وَ اَلْإِحْسَانِ إِلَیَّ وَ اَلتَّفَضُّلِ عَلَیَّ.

تو مرا به خود مى‏‌خوانى، ولى من از تو رو مى‏‌گردانم. تو با من محبت مى‏‌كنى و من با تو دشمنى مى‏‌ورزم. تو با من مهربانى و دوستى مى‏‌كنى، ولى من از تو نمى‏‌پذیرم. گویى من بر تو منت دارم؛ ولى این گستاخى‏‌ها و نادانى‏‌ها، لطف و رحمت تو را از من باز نداشت و مرا از فضل و عطایت بى‏‌بهره نساخت.

بیان جایگاه خاندان عترت

در قسمتى از این بخش دعا، درود و صلوات بر پیامبر‌(ص) و خاندان پاكش و بیان جایگاه والا و فضایل و كمالات آنان آمده است:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ أَمِینِكَ وَ صَفِیِّكَ وَ حَبِیبِكَ وَ خِیَرَتِكَ [خَلِیلِكَ ] مِنْ خَلْقِكَ وَ حَافِظِ سِرِّكَ وَ مُبَلِّغِ رِسَالاتِكَ أَفْضَلَ وَ أَحْسَنَ وَ أَجْمَلَ وَ أَكْمَلَ وَ أَزْكَى وَ أَنْمَى وَ أَطْیَبَ وَ أَطْهَرَ وَ أَسْنَى وَ أَكْثَرَ [أَكْبَرَ] مَا صَلَّیْتَ وَ بَارَكْتَ وَ تَرَحَّمْتَ وَ تَحَنَّنْتَ وَ سَلَّمْتَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ عِبَادِكَ [خَلْقِكَ] وَ أَنْبِیَائِكَ وَ رُسُلِكَ وَ صِفْوَتِكَ وَ أَهْلِ الْكَرَامَةِ عَلَیْكَ مِنْ خَلْقِكَ.

خدایا! برترین، نیكوترین، زیباترین، كامل‌‏ترین، پاكیزه‌‏ترین، بالنده‌‏ترین، بهترین، پاك‏ترین و والاترین درود و بركت و رحمت و عطوفتى كه نسبت به بندگان، پیامبران و فرستادگان و انسان‌های برگزیده و شایسته لطف و كرامتى داشته‏‌اى، بر محمد(ص) كه بنده و فرستاده و امانتدار و برگزیده و محبوب تو و اختیار شده تو از میان آفریدگانت و نگهبان راز و رساننده پیام‌‏هاى تو است، بفرست.

آرزوی استقرار دولت کریمه

همچنین در بخش دیگر این دعا درباره حضرت ولى عصر(‌عج)‌، شکایت از غیبت و دعا براى تعجیل در ظهور و آرزوى استقرار دولت حق و حكومت عدل آن بزرگوار و خدمت‏گزارى در دولت كریمه آمده که چند نمونه در این بخش اشاره می‌شود.

اللَّهُمَّ أَعِزَّهُ وَ أَعْزِزْ بِهِ وَ انْصُرْهُ وَ انْتَصِرْ بِهِ وَ انْصُرْهُ نَصْرا عَزِیزا وَ افْتَحْ لَهُ فَتْحا یَسِیرا وَ اجْعَلْ لَهُ مِنْ لَدُنْکَ سُلْطَانا نَصِیرا.

خدایا او (امام عصر (عج)) را عزیز گردان و به‌واسطه او مؤمنان را عزیز كن. او را یارى فرما و به‌وسیله او دیگران را نیز یاری كن. او را با اقتدار و سربلندى پیروز گردان و گشایشى آسان، بهره‌‏اش ساز و از جانب خود، سلطنتى همراه با پیروزی، برایش قرار ده.

اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَیْكَ فِی دَوْلَةٍ كَرِیمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلامَ وَ أَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِیهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَى طَاعَتِكَ وَ الْقَادَةِ إِلَى سَبِیلِكَ وَ تَرْزُقُنَا بِهَا كَرَامَةَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.

خداوندا از تو حكومت شایسته بزرگواران درخواست مى‏‌كنیم كه در سایه آن، اسلام و مسلمانان را عزیز و سربلند گردانى و نفاق و اهلش را خوار و زبون كنى و ما را در آن حكومت، از دعوت‌كنندگان به پیشوایان راهت قرار دهى.

اللَّهُمَّ الْمُمْ بِهِ شَعَثَنَا وَ اشْعَبْ بِهِ صَدْعَنَا وَ ارْتُقْ بِهِ فَتْقَنَا وَ كَثِّرْ بِهِ قِلَّتَنَا وَ أَعْزِزْ [أَعِزَّ] بِهِ ذِلَّتَنَا وَ أَغْنِ بِهِ عَائِلَنَا وَ اقْضِ بِهِ عَنْ مُغْرَمِنَا [مَغْرَمِنَا] وَ اجْبُرْ بِهِ فَقْرَنَا وَ سُدَّ بِهِ خَلَّتَنَا وَ یَسِّرْ بِهِ عُسْرَنَا وَ بَیِّضْ بِهِ وُجُوهَنَا وَ فُكَّ بِهِ أَسْرَنَا وَ أَنْجِحْ بِهِ طَلِبَتَنَا وَ أَنْجِزْ بِهِ مَوَاعِیدَنَا وَ اسْتَجِبْ بِهِ دَعْوَتَنَا وَ أَعْطِنَا بِهِ سُؤْلَنَا وَ بَلِّغْنَا بِهِ مِنَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ آمَالَنَا وَ أَعْطِنَا بِهِ فَوْقَ رَغْبَتِنَا.

خدایا به‌وسیله آن امام، ما را از پراكندگى به جمعیت برسان. رخنه میان ما را پر كن و جدایى ما را به وصل، بدل ساز. تعداد كم ما را افزون گردان. ما را از خوارى به سربلندى نایل ساز. نیاز ما را به بى‏‌نیازى تغییر ده. بدهى‏‌مان را ادا و ندارى‏‌مان را جبران كن. راه تهى‏‌دستى‏‌مان را ببند و سختى‏‌مان را آسان گردان. به ما آبرو ببخش و از اسارت آزادمان كن. خواسته‏‌هایمان را برآورده كن. وعده‏‌هایمان را عملى و دعایمان را برآورده ساز. درخواست‏مان را اجابت فرما و ما را به آرزوهاى دنیا و آخرت‏مان برسان و به‌واسطه او (امام زمان) افزون بر میل و خواهش‏مان به ما ببخش.

منابع:
مفاتیح‌الجنان شیخ عباس قمی
جلد دوم مناقب آل ابى طالب ابن شهر آشوب،
زیارت جامعه كبیره
اصول كافى، باب‌الجنة