شرح حدیثی از زینت عابدان / رمز گشودن گره‌های زندگی در چیست

پیشوای صالحان و عابدان و ساجدان و سخنوران، قاری و مفسر قرآن و شارح آیات و دعاکننده بی‌همتا، امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: حَقُّ أُمِّکَ فَأنْ تَعْلَمَ أنَّها حَمَلَتْکَ حَیْثُ لا یَحْتَمِلُ أحَدٌ أحَداً، و أعْطَتْکَ مِنْ ثَمَرَةِ قَلْبِها ما لا یُعْطِی أحَدٌ أحَداً،‌ وَوَقَتْکَ بِجَمیعِ جَوارِحِها...؛ حقّ مادرت بر تو، این است که بدانی او تو را در جایی حمل کرده است که هیچ‌کس، دیگری را حمل نمی‌کند و از میوۀ دلش چیزی را به تو داد که احدی به دیگری نمی‌دهد و تو را با تمام اعضایش حفظ کرد ... .

پیشوای مسلمانان جهان حضرت امام سجاد علیه‌السلام در رابطه با احترام به والدین و به‌ویژه مادران این جمله زیبا را بیان می‌فرمایند. در نگاه اول معنی حدیث را ممکن است بر دوران بارداری مادر تعبیر کنیم که البته تعبیر درستی است، اما این همه ماجرا نیست.

مادر فرزند خود را در چه جا و مکان و زمان‌هایی بر دوش گرفته حمل و حمایت می‌کند که حتی پدر نیز ممکن است با آن همه مهربانی و شفقت نسبت به طفل خود، حاضر به انجام این کار نباشد؟ مادری که بار تربیت فرزند را به دوش می‌کشد و این باری بسیار سنگین و طاقت فرساست، زیرا تربیت یک انسان مانند تراشیدن کوه کاری سخت و زمان‌بر است و از طرفی مانند تراشیدن سنگ الماس به دقت و ظرافتی مثال‌زدنی نیازمند است.

مادر می‌کوشد تا در درجه اول نفس خود را تربیت کند، می‌کوشد تا همسرش را نیز با خود همراه کند زیرا که معصوم علیه‌السلام فرمود: ‌قبل از اینکه خود را پیشوای قومی قرار دهید باید از تعلیم نفس خود شروع کنید و سپس به تربیت دیگران بپردازید.

روان‌شناسان تربیتی نیز معتقدند فرزندان به رفتار والدین و به‌ویژه مادر که زمان بیشتری را با او سپری می‌کنند و البته وابستگی عاطفی بیشتری نیز به او از لحظه تولد دارند، نگاه می‌کنند و آن را در تمامی زندگی تقلید می‌کنند و توجه آنان به گفتار و نصیحت‌های والدین بسیار کمتر است.

این مادران هستند که معمولاً بیش از 9 ماه فرزند جگرگوشه خود را هر ثانیه با خود حمل می‌کنند و برای این کار سخت و طاقت‌فرسا هیچ پاداش مادی نیز دریافت نمی‌کنند. آیا ما حاضریم عزیزترین فرد مورد علاقه خود و به‌قول امروزی‌ها عشقمان را این همه مدت و به این شکل تنها حمل کنیم؟ عشق مادری عشقی آسمانی است و با هیچ ملاک و معیار عشق‌های مادی قابل مقایسه نیست.

و اما این همه نیز تمام زحمات مادران نیست. این حمل و نگهداری و بیداری‌های گاه و بیگاه شبانه و فداکاری‌های متعدد که در ثانیه به ثانیه زندگی طفل رخ می‌دهد تا او را از آب و گل خارج کند با چه ملاک و معیار زمینی قابل جبران است؟ هیهات که نمی‌توان برای آن ارزش‌گذاری مادی کرد چه برسد به اینکه درصدد جبران برآییم.

در فضای عشق و عاشقی‌های جاویدان روزگار معدودند کسانی که حاضرند جان خود را برای معشوق بدهند و یا خون خود را نثار زندگی او کنند. مادر در این میان نقشی فراتر دارد. گذشتن از جان در لحظه با یک لحظه تمام می‌شود اما نثار شیره جان خود به طفل و دم برنیاوردن و بلکه نثاری با محبت و شفقت و مهربانی، نثاری بدون چشم‌داشت مادی و حتی معنوی؛ نثاری همراه با دردهای جسمی و آلام روحی که بعضاً تا پایان عمر می‌تواند گریبانگیر مادران باشد ‌از جنسی دیگر است و این مادر است که سبب افتخار خداوند متعال به فرشتگان می‌شود و بی‌دلیل نیست که بهشت خود را زیر پای مادران قرار می‌دهد.

اما جامعه ما به‌دنبال کنار گذاشتن فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی و اسلامی خود به جایی می‌رسد که مع‌الاسف مادران و پدران خود را به سرای سالمندان می‌سپارد و بر این ماجرا خون بباری رواست. چگونه با خود می‌اندیشیم وقتی که پدر و مادری که واسطه وجود و حیات ما بوده‌اند را این‌گونه رها می‌کنیم و آنگاه انتظار وفای فرزندان به خودمان را داریم. چگونه می‌اندیشیم وقتی اشک پدر و مادر خود را در گوشه غربت خانه سالمندان نمی‌بینیم ولی مدام دعا می‌کنیم و از خداوند شکوه داریم که چرا زندگی ما گره خورده و به هر دری می‌زنیم، بسته است؟

پدر و مادر پیامبران زنده خداوند هستند که بعد از پرستش خودش در قرآن کریم دستور به نیکی و مهربانی به آنان می‌دهد و به یاد جمله «الاالموده فی القربی» می‌افتیم ... همانگونه که پیامبر رحمت و مهربانی خاتم‌النبیین مزد رسالت خود را نیکی به اهل بیت(علیهم‌السلام)‌ قرار داد؛ انگار که به تعبیری خداوند متعال نیز یک مزد خلقت ما را و اینکه توفیق عبادتش را یافته‌ایم، نیکی و محبت به والدین قرار می‌دهد و نهیب می‌زند که «ای انسان مبادا اف بگویی بر آنان و با یک غرغر کردن ساده دلگیرشان کنی».

باری زحمات پدر و تلاش او برای تأمین معیشت و آسایش خانواده و سایر زحماتش بر کسی پوشیده نیست اما در روایات مقام مادر به‌عنوان فردی که مدیریت تربیت نسل جامعه به‌عهده اوست و به فرموده امام خمینی عزیز(ره) ‌از دامن اوست که مرد به معراج می‌رود، مقامی بس گرانمایه و استثنایی است.

باشد که مادران و پدران قدر خود بدانند و فرزندان نیز این حدیث نورانی امام و مقتدای خود را نصب‌العین قرار داده و در خدمت به آنان بکوشند تا برسند به مقامی که فرمود: سلام علیکم بماصبرتم فنعم عقبی الدار.

حجت‌الاسلام محمدشریف حسینی، مدرس دانشگاه و عضو جامعه روحانیت شیراز