اخلاق نبوی را به قالب‌های نهادی و اجتماعی تزریق کنیم

به گزارش ایکنا از قم به نقل از روابط عمومی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، آیت‌الله احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری، 21 آبان‌ماه در نشست مجازی پیرامون سیره نبی مکرم اسلام(ص)، بیان کرد: باید این سه شأن را با هم و در کنار هم دریافت کنیم و بدانیم که الگوهای رفتاری و اجتماعی پیامبر اسلام(ص) را بسیار باید جدی گرفت. اگر الگوهای رفتاری و اجتماعی را دست کم بگیریم، آموزه‌های پیامبر عالیقدر اسلام چه در بعد تعلیم قرآن و چه در بعد تعلیم حکمت قابل پیاده شدن به‌صورت کامل و به معنایی که اسلام می‌خواهد، نیست.

وی با اشاره به اینکه امروزه بحث از الگوهای اجتماعی پیامبر اسلام(ص) و تطبیق آن‌ها از اساسی‌ترین مباحث مربوط به جامعه اسلامی قلمداد می‌شود، افزود: ضرورت این موضوع تا جایی است که بدون درک و دریافت و پیاده‌سازی الگوهای اسوه حسنه(ص)، قدم گذاشتن در مسیر زندگی اسلامی ــ اجتماعی تصوری بیش نیست. دریافت آموزه‌های نبوی بدون ریختن آنها در قالب‌ها و الگوهای اجتماعی نبوی راه به جایی نمی‌برد.

مبلغی با بیان نادرستی این اعتقاد که می‌توان برای ساختن جامعه دینی، صرفا بر آموزه‌های نبوی تمرکز کنیم، گفت: اگر این چنین باشد، اسوه حسنه بودن پیامبر(ص) از اهمیت کمتری برخوردار می‌شود، در حالی که بسیار واضح است که این صفت از جایگاهی جدی برای پیامبر(ص) در جامعه و زمان سخن می‌گوید و هیچ‌گاه خداوند به‌دنبال بیان یک امر در درجه دوم و سوم از ضرورت نبوده است.

آیت‌الله مبلغی با بیان اینکه در صورت نبودن الگوی نبوی در جامعه، یا به مدل‌های خودساخته و سلیقه‌محور متوسل می‌شویم یا به مدل‌های دیگر، اضافه کرد: زیبایی‌های منعکس شده در الگوهای رفتارى پیامبر اسلام(ص) و کارآمدی آن برای همه زمان‌ها و برای همه نسل‌ها است. امروز اگر بسیاری از اعضای امت اسلامی رفتارهای خاصی دارند که مردم را از دین منحرف می‌کنند، به این دلیل است که آنها از زیبایی‌های رفتاری و اجتماعی اسوه حسنه فاصله گرفته‌اند و فقط تعالیم را دریافت می‌کنند، آن هم برخی از تعالیم را بدون تفسیر این تعالیم بر پایه الگوها.

عضو مجلس خبرگان رهبری گفت: اگر تعالیم اجتماعی پیامبر اسلام در قالب خطوط اصلی نظام الگویی آن حضرت تبلور و تجسم پیدا نکند، حتی ممکن است ارائه‌دهنده این تعالیم در صحنه اجتماع و به هنگام شاکله بخشی به این تعالیم به بیراهه برود؛ یکی از ارکان و عناصر فعالیت اجتماعی پیامبر اسلام(ص) به‌منظور ایجاد الگوهای اجتماعی، عنصر حضور بخشی ساختاری و شاکله‌اى به ارزش‌ها بوده است.

لزوم تحلیل رفتارهای اجتماعی پیامبر(ص)

وی افزود: محققان باید شاکله‌مندی و ساختارمندی حاکم بر رفتارهای اجتماعی پیامبر اسلام(ص) را تجزیه و تحلیل، و مؤلفه‌ها و عناصر آن را استخراج پیدا کنند تا مطابق با شرایط، ماهیت و مقتضیات زمانه مورد ‏ تطبیق و بهره‌برداری اجتماعی قرار گیرد.

مبلغی با اشاره به اینکه حضور بخشيدن پیامبر اسلام(ص) به ارزش‌ها در شاکله‌های اجتماعی بر اساس اصولی ویژه‌ای انجام می‌گرفته است، افزود: شناختن اين اصول بسیار ارزشمند و ضروری است. به نظر می‌رسد که در میان، سه اصل، اساسی و مهم بوده‌اند که ما باید بر اساس این اصول مدل‌های اجتماعی را بسازیم. این سه اصل، تزریق ماهیت اجتماعی به اخلاق، تشکيل نهادهای اخلاق بنیان و ایجاد پیوند بین حق و اخلاق بود.

عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: ایجاد اخوت اجتماعی در فضای جامعه مدینه آن روز نیز از همین اصل پیروی و تبعیت می‌کرد؛ چه آن که پیامبر اسلام برادری را که یک امر عاطفی درون خانوادگی بود را اولاً به فضای اجتماعی کشانید و ثانیاً با قرار دادن آن در چارچوب یک میثاق اجتماعی، زمینه‌ها و عوامل تضمین تحقق آن را فراهم آورد و جامعه را از عطر برادری اجتماعی بهره مند ساخت.

مبلغی با اشاره به اینکه پیامبر اسلام مفاهیم بزرگ اخلاقى و انسانى مانند عاطفه، محبت و نيكوكارى را اجتماعی کرد، گفت: ما می‌توانیم مطابق با زمان و بر اساس تخصص و نگاه کارشناسی ابعاد زیادی از اخلاق را از فضاهای فردی و حاشیه‌ای و غیر اجتماعی بیرون آوریم و با تزریق آن به قالب‌های نهادی و اجتمایی کارکردهای مهمی را بر دوش اخلاق بنهیم و الگوهای اجتماعی را از این رهگذر خلق کنیم.